A cultura contra a civilización

Non era Berlín, senón Ourense, pero tamén existía a oposición entre cultura e civilización. Chamábanlle civilización, por suposto, á orde estabelecida, ás bandeiras, ás misas de doce. E a cultura estaba da outra parte, dos que se xuntaban no Voltaire para idear revistas e teorías do nacionalismo, para os que renovaban a pintura, a novela, a poesía, a filosofía. Os que facían esas cousas que logo chamarían, en Berlín, "arte dexenerada". Nese lado -pola parte dos cabarés populares- tamén se apostaban outras transgresións, as sexuais, as que liberaban os costumes sociais do rigorismo relixioso. O porco de pé / Compañía: PT Excéntricas / Dirección: Quico Cadaval / Elenco: Patricia Vázquez, Víctor Mosqueira, Evaristo Calvo / Teatro Principal de Ourense. Estrea, 1-04-2022 A montaxe de PT Excéntricas afianza aquí a visión de O porco de pé: no lado dun cabaré que é popular nas formas e culto nos argumentos, sempre en contra desa civilización que ameaza con volver. A produción sabe recrear o ambiente que rodearía os personaxes de Risco, sen ocultar ningunha das arestas que habitualmente se liman. Un mundo cultural que se abría paso a empurróns para instaurar liberdades, un pensamento que desfacía un vello mundo anquilosado e rancio. Entre Don Celidonio e o Doutor Alvellos ábrese a brecha dunha revolución á que se sumarían filósofos, poetas, espartaquistas procaces, borrachos e prostitutas. Unha revolución brechtiana en cuxas lindes o director, Quico Cadaval, se move a gusto: unha teatralidade feita de xestos exaxerados, de caracterizacións abusivas, de cancións desafinadas que lembran o coro lumpen da Ópera de tres reás. Por aí deixa que vaia esvarando o retrato dun pensamento transgresor, dunha poesía que abrolla do cotiá, dunha época que se adiviñaba brillante e coa que acabaron os canallas. Ironía, escarnio e lirismo, cabaré procaz, poesía e burla; horror ante o burgués e amor polo pobo, Nesa estética colle case todo -ademais de disimular as limitacións da produción, igual que nos cafés cantantes da altura-, mesmo un presente que por veces se anuncia igual de rutilante no pensamento e igual de ameazado no político: de novo é Ourense o lugar onde se repite a historia dun marrao que chega a alcalde. A historia nunca se repite, pero ten unha inquietante tendencia a disfrazarse cos mesmos hábitos. O doutor Alvellos quedando só coa súa terríbel inocencia, amarrado a unha bandeira, é a imaxe perfecta de todo o que se perdeu, do que perdemos. Se cadra, o espectáculo debería rematar con esa imaxe para non perder de vista aquela perda definitiva e cruel.