Precariedade, emigración e falta de perspectivas, o 'cóctel explosivo' na demografía galega

A cimeira de onte en Taramundi (Asturias) entre os presidentes da Galiza, Alfonso Rueda, e o de Asturias, Adrián Barbón, tiña como único punto da orde do día abordar o "reto demográfico" nos dous territorios do Estado español con peores cifras e perspectivas poboacionais: cada vez menos persoas e máis vellas. Rueda e Barbón partillaron a súa preocupación sobre a "inquedante" situación demográfica das dúas comunidades e anunciaron colaboracións futuras ao respecto. Mais a situación demográfica galega, como levan apuntando desde hai anos expertas e investigadoras da mesma, non está para esperas. "O drama poboacional que sofre Galiza desde hai décadas non é un segredo para ninguén. É un grave problema enquistado desde hai tempo", afirma a Nós Diario a economista Natividad López Gromaz. A Galiza rexistra 5.557 mortes máis que nacementos no primeiro trimestre Desde o ano 2000, e segundo o padrón municipal de habitantes, a poboación residente na Galiza reduciuse en 1,3% ao tempo que aumentaba no conxunto do Estado español. As proxeccións de poboación do Instituto Nacional de Estatística din que esta tendencia vaise acentuar: de hoxe até 2037 a Galiza perderá case 40.000 habitantes mentres que o Estado gañará 4,2 millóns. Emigración por idades Mais ao falar de perda de poboación, dáse por igual e afecta todos os tramos de idade da mesma forma? A resposta é negativa. "O problema agrávase se baixamos ao detalle dos grupos etarios, xa que tan só se perde poboación entre as persoas máis novas e, pola contra, medra a poboación con máis anos, o que implica un incremento do envellecemento da poboación", apunta López Gromaz. Dolores Puga: “Hai que deixar de cuestionarse como reverter o avellentamento e empezar a preguntar se estamos preparados para vivir con el” Así, desde o ano 2000 até 2022 o número de galegas e galegos de menos de 20 anos reduciuse en 88.000 ao tempo que aquelas e aqueles de máis de 65 anos aumentaron en 130.000. A Galiza rexistrou un total de 14.556 nacementos e 34.961 mortes en 2022. Un saldo vexetativo negativo: -20.405. Nacen menos crianzas e a Galiza sitúase á cola do Estado en taxa de natalidade, só por diante de Asturias, e é unha das comunidades que máis decreceron no número de nacementos por ano. De facto, os nacementos na Galiza reducíronse en 36% desde o ano 2008. Nacen menos nenas e nenos e a Galiza é o país da Unión Europea onde as nais teñen con máis anos a súa primeira crianza: 34,5 anos; tres por riba da media europea. Causas Mais isto responde a factores concretos, non a fatalidades. Factores como a emigración —entre 2009 e 2021 emigraron 90.000 mozas e mozos galegos de menos de 29 anos— ou a precariedade. O profesor da USC Valerià Paül, doutor en Xeografía e investigador no Instituto de Estudos e Desenvolvemento da Galiza (Idega), sinalou a este medio, a respecto da taxa de fecundidade galega, que "os datos que temos din que non é que as mulleres galegas non queiran ter fillos, senón que están sometidas a un proceso brutal de precariedade laboral estrutural". Por outro lado, prosegue, "as carreiras profesionais das mulleres, tal e como están estruturadas, fican estancadas cando son nais". Nesta mesma liña, e tendo en conta que a emigración é factor determinante no declive demográfico, a interrogante é por que continúan a emigrar os galegos e as galegas. 371.637 persoas emigraron da Galiza desde 2009 O profesor da UVigo Albino Prada apuntou a Nós Diario que “a regresión demográfica e da natalidade dun país non se soluciona con cheques para o neno ou con prazas nas garderías públicas". A súa reflexión sobre a necesidade de activar políticas públicas que incidan realmente na demografía parten da necesidade de actuar en campos como o emprego e a vivenda. "Sen traballo decente (estábel, a tempo completo, axeitado a cualificación) e ben pagado; e sen vivenda accesíbel e por un terzo como máximo dos ingresos seguiremos dando paus de cego”. Os datos sobre mocidade, emprego e vivenda fornecen o argumento de que a emigración deriva de causas materiais e económicas e non, como se apuntaba a finais do século XIX e se mantivo desde as autoridades até non hai tanto, de desexos de "ver mundo". A mocidade dobra as taxas de desemprego e temporalidade da poboación galega total. A taxa de paro das persoas entre 16 e 19 anos da Galiza alcanza 55,2%. A taxa de desemprego entre os menores de 25 sitúase en 31% e foi sempre superior a 30% desde o exercicio 2009. Mentres que na Unión Europea e na Eurozona nunca chegou a superar o limiar de 25%, cinco puntos menos. Emprego e vivenda A poboación moza en idade activa, entre 16 e 35 anos, caeu na Galiza desde as 655.700 persoas ano 2009 até as 453.600 de 2022. Desta forma, este rango de poboación pasou de significar 27% da cidadanía galega a tan só 19% nese período. A isto engádese que na Galiza perdéronse 100.000 empregos xuvenís desde 2009. Entre 2009 e 2021 a poboación ocupada de 16 a 29 anos ten diminuído en 108.200 persoas. Un escenario, o do mundo laboral e mocidade, que nutre as fileiras da emigración, tamén entre aquelas mozas e mozos de maior cualificación académica —A Galiza ten a maior taxa de fuga de persoal cualificado cara a fóra do Estado— . Así, apenas 17% dos galegos de entre 16 e 34 anos é independente —un de cada seis— entendendo por independencia a capacidade económica para a emancipación residencial. Máis de 135.000 empregos de persoas de 16 a 34 anos foron destruídos desde 2009 "Sen salarios dignos nin servizos non debería estrañar que a xente marche" Hai unha "tormenta perfecta", afirma en conversa con Nós Diario Natividad López, que provoca que ano tras ano miles de mozos e mozas da Galiza marchen fóra na procura dun emprego e un proxecto de vida. "Os salarios deberían ter que permitir levar unha vida digna, e aquí iso para moita mocidade non existe; e tamén tería haber unha rede de servizos públicos que faciliten cuestións como a conciliación; o que aquí tampouco hai". López apunta a que á hora de entender o devalo demográfico non perdamos de vista as "causas económicas" e a necesidade de comprender para iso factores como o da "emigración" e a "baixa natalidade". Son estas reflexións que transitan por camiños que xa apuntaron no seu momento voces como a do catedrático de Historia Moderna da Universidade de Santiago de Compostela (USC) Isidro Dubert, que sitúa nos “problemas estruturais, como o desemprego ou a precariedade laboral" as cuestións que, "de non resolverse, seguirán alentando a baixa natalidade, a emigración, o envellecemento”. Neste debate sorprende a voz do director xeral de Relacións Exteriores e coa Unión Europea (UE), Jesús Gamallo, que participou esta semana na sesión plenaria e do Comité Europeo das Rexións, no que anunciou "a aposta da Galiza por captar talento na áreas de declive demográfico" do continente. Unha afirmación que non deixa de desconcertar tendo en conta que só en 2021 —último ano fiscalizado—máis de 7.000 traballadores con estudos superiores marcharon da Galiza para outros territorios.