Portugal elixe o seu futuro coa ultradereita ameazando con ser determinante

Até 230 deputadas e deputados, divididos en 22 círculos electorais, dous deles correspondentes á emigración, están en xogo nas eleccións parlamentarias anticipadas do domingo en Portugal, nas que están convocadas a votar case 11 millóns de persoas. Entre as poucas certezas que ofreceron as enquisas, está que o 24º Executivo portugués desde a Revolución dos Cravos, que este ano fai medio século, non estará sustentado nunha maioría absoluta como a que gozou o Partido Socialista (PS) desde os comicios de xaneiro de 2022. Ao tempo, todo indica que as forzas conservadoras e de extrema dereita poderán superar sen dificultade a metade dos sufraxios, mais non fica claro que a dereita sexa quen de alcanzar unha maioría de Goberno sen o Chega, de ultradereita, o que obrigaría Luís Montenegro, que encabeza a Aliança Democrática (AD), coalición que une os conservadores Partido Social Democrata (PSD), CDS-Partido Popular e Partido Popular Monárquico, a pór a proba o seu compromiso de non asinar ningún acordo para gobernar co Chega de André Ventura. Tamén tería que obter o apoio da Iniciativa Liberal (IL), que insistiu en que apenas conversará coa AD, descartando calquera pacto co Chega. Sexa como for, Montenegro subliñou que só asumirá o posto de primeiro ministro se gaña as eleccións, algo que prevén a meirande parte das sondaxes, mais non todas, como acontece co traballo demoscópico da pasada fin de semana de Aximage para o Jornal de Notícias, o Diário de Notícias e a radio TSF, que lle outorgou tres puntos máis ao PS, até 33,1%. O novo secretario xeral do PS, o ex ministro Pedro Nuno Santos, que se fixo co liderado da formación tras a dimisión á fronte do partido e do Executivo do primeiro ministro en funcións, António Costa, após divulgar a Fiscalía que o estaba a investigar no marco dunha operación anticorrupción na que foron considerados sospeitosos membros do Gabinete, abordou este aspecto no debate televisivo contra Montenegro, prometendo que se non gaña as votacións non presentará “unha moción de rexeitamento nin fará viábel ningunha moción de rexeitamento” contra o seu Goberno. O compromiso, que xa supuxo un cambio da posición expresada polo candidato poucas semanas antes, despois da derrota do PS nas votacións rexionais nos Azores, non foi replicado por Montenegro, que sostivo que de non lograr a maioría absoluta tratará de gobernar en minoría. Neste contexto, Nuno Santos efectuou unha nova viraxe e retirou a oferta pola falta de reciprocidade. Nos Azores, o Chega admitiu un entendemento co PSD, ao que xa permitiu facerse co control do Executivo insular cun acordo parlamentario en 2020, logo de moderar as súas exixencias de entrar no Gabinete. No seu caso, Montenegro, que dirixe a forza conservadora desde 2022, xógase nestes comicios a súa supervivencia política, cun sector da formación aberto a un pacto co Chega, o que foi ratificado polo ex primeiro ministro Pedro Passos Coelho, o último conservador que exerceu como primeiro ministro portugués, e que saíu do Executivo en 2015, quen afirmou que buscarán “o que precisen” para gobernar. Se o PS supera AD, “probabelmente” Montenegro sexa substituído, apunta Marco Lisi, profesor e investigador no Instituto Português de Relações Internacionais da Universidade Nova de Lisboa, que explica que de non conseguir a maioría absoluta coa IL o PSD quedará nunha posición “moi difícil”, aspirando a un Gabinete “moi provisorio”, sen descartar algún tipo de acordo co PS e até unha nova ‘geringonça’, en alusión ao acordo entre 2015 e 2019 para que forzas progresistas brindaran apoio parlamentario a un Goberno en minoría do PS. O novo Parlamento, en mans das indecisas Sexa como for, corrobora que “hai aínda moitos indecisos e o equilibrio aínda pode alterarse”. A última enquisa publicada, a de CESOP para Público, Antena 1 e RTP, estima que 16% de electorado aínda non tomou unha decisión sobre a que formación apoiar, un grupo no que as persoas novas “tenden a votar dereita e as máis vellas esquerda”, detalla Lisi. Esta sondaxe indica que a AD farase con 34% dos sufraxios, por riba do PS, con 28%, e do Chega, con 16%, que estaría seguido da IL (6%), o Bloco de Esquerda (BE) e a Coligação Democrática Unitária (CDU), que une comunistas e ecoloxistas, con 5% ambos os dous, o Livre (3%) e o Pessoas-Animais-Natureza, PAN, con 1%. A nivel de escanos, isto xeraría un repartimento de 88-98 para a AD, 70-80 para o PS e 33-41 para o Chega, que agora conta con 12 representantes e sería a formación que máis medraría, duplicando os seus votos. Polo outro lado, o PS sería o principal prexudicado, perdendo máis de 10 puntos porcentuais e varias ducias de escanos desde os 120 que ostenta na actualidade. O resto de asentos estarían ocupados pola IL (6-10), o BE (4-7), a CDU (4-6), o Livre (2-3) e pode que o PAN, que se move entre ningún e un asento. A corrupción e a economía impulsan o Chega Tanto o PS como o PSD están marcados pola corrupción. Amais da trama que acabou cos oito anos de Goberno de Costa, a Xustiza resolveu en xaneiro que o ex primeiro ministro entre 2005 e 2011, José Sócrates, ten que ser xulgado por corrupción. No que atinxe aos conservadores, a imputación de Miguel Albuquerque, presidente da Madeira, levou á súa dimisión, aínda que permanece en funcións. Despois destas eleccións, o presidente luso, Marcelo Rebelo de Sousa (PSD), decidirá se disolve o lexislativo rexional e convoca comicios. En todo caso, Albuquerque recalcou que loitará por volver ser o candidato conservador e manterse no poder. Estas acusacións, refiren medios internacionais, poderían estar detrás do incremento da intención de voto ao Chega, que insiste en presentarse como a alternativa grazas á promoción mediática que recibiu desde que entrou no lexislativo en 2019. Non obstante, non é só a corrupción. A pesar dos avances desde a fin do último Goberno conservador, cun aumento de 62% no salario mínimo e de case 30% no salario medio, a alza da inflación levou ao límite moitas persoas, deixando sen profesionais sectores chave como o ensino ou a sanidade, no medio dun grave problema no tocante ao acceso á vivenda.