Manel Cráneo, Galiza en Viñetas

Demo Editorial fai 12 anos editando BD en galego. Como está sendo o percorrido por este carreiro e cal é o balance? Non nos podemos queixar, a verdade, agora mesmo Demo está nun momento estábel, foron anos de moito esforzo, sacrificio e traballo. Foi moi complicado porque nestes doce anos houbo dúas crises que superar, de feito, esta aínda non pasou. Ao pouco de nacer Demo chegou a anterior e houbo momentos de dúbida mais fomos resistindo buscando sempre fórmulas alternativas de financiamento e intentando facer unha xestión un pouco distinta. Nestes últimos tres anos parecía que comezaba a estar todo estabilizado, con ingresos constantes, a distribución empezaba a funcionar mellor, empezaba todo a ir un pouco ben e chéganos esta crise da Covid-19. Pero, xa digo, estamos ben. Tamén porque medrou o panorama e podemos permitirnos sacar un número determinado de novidades ao ano e ofrecer novos autores e autoras, á parte de ir rescatando algúns anteriores e ademais estamos vivindo un momento cara á normalización da BD como un xénero literario como calquera outro que ten o seu espazo no mercado. O ano pasado foi o máis duro da pandemia. Como lles afectou, baixaron o número de publicacións, notouse na venda de libros? Tivemos que facer moitos malabares, cando chegou o confinamento tiñamos varias novidades preparadas, maquetadas e listas para entrar no prelo e houbo que parar todo e, por riba, coincidiu que colleu o mes das letras e maio e abril son xunto co Nadal meses estratéxicos no noso sector. Só en agosto sacamos algunhas novidades para o Viñetas pero foi un fracaso, houbo pouco público e coas restricións de capacidade as librerías aínda non funcionaban de todo ben. Foi un dos anos que máis cartos investimos nas novidades, sacamos libros relativamente caros de producir, por exemplo, a biografía de Carvalho Calero, en colaboración coa AGAL, que foi unha magoa porque xusto o ano que lle adican o día das Letras Galegas é o ano da pandemia e aínda así fixemos unha tirada de 2.000 exemplares que se esgotou en menos dun ano. Un éxito. A pesar de ser un ano malo si que se foron conseguindo cousas. Recuperamos unha certa normalidade logo da edición atípica do Viñetas desde o Atlántico do ano pasado. Como afrontan esta cita? Pois a verdade é que prefiro levar unhas expectativas baixas. O ano pasado foi moi malo, a baixada foi dun 70% ou 80%. No noso caso fomos a perder cartos mais a meirande parte dos editores e libreiros decidimos participar por medo a que puidese perigar a continuidade da parte de feira do festival en anos vindeiros. Si que é certo, e isto hai que dicilo, que nesta feira non se nos cobra pola caseta e iso é unha axuda importante. Así que vou coa expectativa de que se perdemos polo menos que non sexa máis do que o ano pasado [risas], é mellor así e se sae todo ben, pois sairemos máis contentos. Tamén hai que ter en conta que 2019 foi un dos anos que máis se facturou, estabamos nun momento moi bo, estabamos estabilizados e isto xa funcionaba logo do traballo de anos, e de súpeto, chegou a pandemia. Hai que facer un chamamento ao público para que veña agora que as medidas son menos restritivas e que avanza a vacinación porque dependemos moito do volume de público. Durante moitos anos vostede participou activamente na organización do Viñetas desde o Atlántico mais nunca deixou de estar no mundo dos fanzines e, de feito, colabora co Autobán, o festival de autoedición que se realiza nas mesmas datas. É necesario para vostede e para Demo seguir mantendo esa conexión co mundo da BD máis underground? É fundamental. Nesa parte do mundiño máis underground é onde se están creando as novas formas e as novas autoras e autores e dentro desa parte máis alternativa da banda deseñada tamén é onde atopas as historias e as publicacións máis frescas, sen ningún tipo de condicionamentos nin censuras. Aí é onde está, realmente, o máis emerxente do panorama da banda deseñada e iso sempre hai que apoialo. Para os que xa levamos máis tempo é moi interesante estar aí e seguir conectados con esa frescura inicial. Nós tamén saímos do mundo dos fanzines e gústanos seguir cos pés na terra e estar enganchados a todo o que se vai cocendo nestes ámbitos. O Viñetas ofrece a parte máis maioritaria, máis comercial mesmo máis institucional e dentro da súa programación non está esta parte máis emerxente e alternativa que tamén é necesario que se vexa. Cal é a saúde da BD en galego, mudou a situación a respecto dos inicios da editora ou non? Penso que é boa, falta que iso se reflicta nas vendas de libros mais a nivel autoral isto vai para arriba. Penso que nos últimos 15 anos na Galiza o cómic vai medrando ben. O problema que temos é que o sector, que non sei se se pode chamar industria, non é quen de absorber o número de autores e autoras que hai, o mercado tampouco é tan amplo, hai que analizar a onde nos leva esta situación e se nos tocará emigrar como levan facendo tantos autores e autoras galegas. A realidade das linguas distintas do castelán é moi desigual, en Catalunya e Euskadi mantense ou aumenta lixeiramente a edición e na Galiza descende de modo alarmante. Demo coeditou O tesouro de Lucio en colaboración con Txalaparta e Tigre de paper. Semella este pode ser o camiño, a colaboración nun xeito de galeuzka da BD? Claro. Cando falaba das alternativas para poder financiarnos de xeitos novos, referíame a esta ou ao crowdfunding. Fixemos varias coedicións e temos máis en proxecto, a coedición o que permite é abaratar custos de produción para os editores, non é o mesmo meter no prelo mil exemplares que catro mil, iso permite un aforro importante e tamén beneficia os autores e autoras que cobran dereitos por tiraxes máis altas, o que significa máis cartos para eles. Por exemplo, no caso de O Tesouro de Lucio foron case cinco mil libros entre todas as linguas (800 en galego). Ademais hai un plus de visibilidade para o libro que tamén é importante. Son fórmulas das que eu estou moi satisfeito e nós imos seguir por esa liña. Ademais en Demo intentamos non acudir ás subvencións salvo cando é imprescindíbel, como na Covid-19, no noso caso aínda que falten as axudas públicas podemos seguir funcionando. É importante que a industria funcione por si mesma e se veñen as axudas, moito mellor, son necesarias, si, mais penso que deben ser boas e ben estruturadas e até agora non penso que sexa así. A filosofía de Demo foi sempre a de ser arriscada e editar autores e autoras inéditos e en galego, segue teimando nesa liña? Totalmente. Eu caio de cú cando vexo que temos moitos autores e autoras que triunfan fóra e que logo temos que pagar dereitos para publicalos aquí. Como no caso de David Rubín, do que editamos O salón de te do oso malaio en galego hai dous anos –e estamos traballando a ver se sacamos algo máis– pero son proxectos custosos de editar porque falamos de novelas gráficas cun bo número de páxinas, a cor etc. Aínda que David está empeñado en que a súa obra estea editada en galego e pon todas as facilidades, son libros caros e hai que ter coidado co que sacamos. A aposta de Demo vai ser sempre ir a autores e autoras galegos e intentar facer o asunto do revés, exportar nós. Xa conseguimos nalgún caso vender dereitos e agora co tema das coedicións tamén estamos conseguindo que os nosos autores e autoras saian fóra e, de cando en vez, tamén traducimos autores ao galego como foi o caso de O tesouro de Lucio de Mikel Belatz, pero se miras o catálogo de Demo, con máis de cincuenta títulos, a tradución de autores limítase a tres ou catro cousas. Teño unha materia pendente, que é ir a Angoulême (o festival de BD máis importante de Europa) e facer un esforzo maior para vender dereitos no estranxeiro. A túa nova aposta é obras feitas por mulleres que contan historias que empoderan mulleres, algo moi necesario na nosa BD. Hai unha muda na mirada na que o feminino toma máis protagonismo? Estamos diante dun cambio importante na BD? Si, totalmente. Para este Viñetas imos presentar unha obra moi fermosa de Inés Vázquez con protagonista feminina, ambientada no país, unha obra moi atmosférica, cunha cor moi traballada, unha peza moi fermosa. Levabamos tempo detrás de historias desas características. Fixemos a recompilación Licor café (2017) para ir abrindo eses espazos para autoras e autores novos e aí estaba xa Inés Vázquez. É unha liña que é unha teima persoal e penso que estamos conseguindo facer cousas moi interesantes. Está claro que a presenza feminina é unha realidade e, sobre todo, aquí a cousa non é que sexan autoras senón que teñen moita calidade. Xa che digo que é un empeño persoal. Hai que aumentar xa as voces femininas na BD e aí queda moito por traballar. Ten pensado aumentar o catálogo de BD infantil e xuvenil? Para o Viñetas levamos Montaña de Jorge Campos, que é un cómic infantil de mensaxe ecolóxica con moito humor e moi divertido e tamén Aldara. A lenda do cervo branco de Inés Vázquez, que é para público xuvenil. Para min é importante traballar este campo porque ademais son o futuro, hai que traballar a canteira non só no autoral senón tamén os lectores e lectoras. Co gallo do centenario da primeira vez que foi izada a nosa bandeira nun edificio oficial, aquí na Coruña, organizou e comisariou unha exposición sobre a bandeira. Como foi e que acollida tivo? Foi un dos proxectos máis fermosos que fixen como comisario e xa levo unhas cantas exposicións comisariadas. Tamén foi estresante porque cando nos deron o visto bo só tiñamos un mes e medio para montar a exposición. A idea inicial foi facer unha homenaxe para o centenario da efeméride con artistas locais que reinterpretaran a bandeira. Para que non houbese repetición de temas e pola premura do tempo fixemos un comisariado moi dirixido e así en función dos perfís de cada artista démoslle unhas pequenas liñas mestras buscando a Galiza moderna que queremos que sexa, fuxindo un pouco do máis clásico. Logo había unha segunda parte que era contar a historia da bandeira e aí traballamos toda a documentación histórica con Xosé Alfeirán. Paseino en grande na investigación e teño tantos datos que darían para unha novela gráfica. Despois de facer esta investigación si que de súpeto ves a bandeira doutro xeito, e eu non son moito de bandeiras, mais entendes a historia que hai detrás e o esforzo de moita xente. Como se buscou un símbolo e como unha boa parte da Galiza fixémola fóra. A cultura galega tal como a entendemos hoxe, realmente, xestouse cos inicios do nacionalismo galego e na diáspora e hai que valoralo. A emigración é moi importante para o rexurdir de Galiza porque cando estás fóra, iso da morriña existe e funciona. A acollida do público foi moi boa, esgotáronse as prazas na visita guiada e tamén os catálogos que se fixeron. A mágoa é que a exposición só estivo vinte e cinco días, así que agora estamos vendo de facer unha itinerancia porque isto é algo que ten que verse polo país. Tamén realizou unha peza de animación do Planeta Mincha. Agora que se acadaron as sinaturas para unha canle infantil unha serie Mincha sería un moi bo contido. Si, sería un bo contido, de feito, o proxecto está aí. Eu co Planeta Mincha sempre estou xestando cousas porque é como un caixón de xastre onde hai música, animación, libros etc. Teño aí un universo propio que me permite experimentar en diferentes facetas, pero insisto no de antes, nunca teño a o tempo que querería. Teño moitos proxectos parados, mesmo unha revista de contido infantil en galego. E aínda tivo tempo de facer un libro de humor gráfico, Corona-bios. O humor é unha boa ferramenta para exorcizar problemas como unha pandemia? Eu diría que é o mellor modo de facelo. O libro fíxeno durante o confinamento, púxenme a facer viñetas nos primeiros días porque había tal barullo de novas e era todo tan desconcertante, unha situación estraña que non dabamos crédito, entón, eu que sempre desafogo o meu espíritu crítico a través do humor comecei a facer as viñetas. Toquei temas que eran delicados mais sempre intentando facelo con certa elegancia. A miña familia insistía en que as subira a Instagram e así o fixen. Prometín facer un par delas cada día pensando que o confinamento ía ser un mes e cada vez que ampliaban eu xa toleaba [risas], fíxeno para desafogar e rematei escravizándome [risas]… Cheguei a realizar trescentas e pico viñetas, ou sexa que quedaron a metade fóra do libro, e foi difícil facer a selección. Para alguén tan inquedo coma min a etapa final do confinamento foi moi dura e isto axudoume, para min foi unha terapia. Está rematando a adaptación da novela A nosa cinza de Xavier Alcalá, hai data de saída? Quédanme unha ducia de páxinas e xa teño bloqueados no calendario uns días para pórme con iso en canto remate o Viñetas. O que pasa é que na editorial hai moito traballo que non se ve, toda esa parte de oficina, de burocracia, de papeis, chamadas, correos, preparar as edicións, hai moito que facer e fáltame tempo para os meus proxectos. E vou e aínda me poño a facer podcasts [risas]. Que nos pode adiantar do plan editorial do que queda de ano e do vindeiro? Para o final deste ano temos preparadas un par de novidades, a maiores das que saíran agora para o Viñetas. Para 2022 temos preparado o lanzamento de dous libros de autoras femininas e tamén imos seguir coa liña de biografías coas de dúas figuras moi importantes da nosa terra, que aínda non podo desvelar. Tamén hai algunha cousa máis que non sei se será xa para o ano 2023. Imos seguir traballando arreo porque para min Demo é traballar Galiza desde a banda deseñada tanto a nivel de autores e autoras como de temas de noso, e penso que temos unha materia pendente na BD cos temas galegos e aínda queda moito que contar neste país.