'Mat[r]iz' e sobre como a música galega e brasileira soan a jazz

É notorio observar que cando falamos de jazz en moita xente axiña se erguen unhas barreiras difíciles de superar. O certo é que o jazz –estilo musical que é sinónimo de liberdade creativa– posúe infinitas formas nas que se manifesta e por iso abrangue unha gran cantidade de significantes. Tamén é certo que en Galicia o jazz é un estilo máis que consolidado. Pero se facemos alusión ao jazz galego, cando se serve de sons que nos resultan próximos e polo tanto fan que nos sintamos identificados con eles, quizais esas barreiras poidan ser franqueables. Se isto o enriquecemos con outro acento, aínda que afastado, tamén familiar, é posible que xere en nós aínda maior interese; e, ademais, se poñemos dous músicos dunha calidade grandiosa e nos que se percibe unha conexión e musicalidade que desborda, posiblemente as barreiras se fagan cada vez máis pequenas até que sexan xa mínimas. Todo isto é o disco Mat[r]iz de Pablo Castaño (saxofonista galego) e Iván Vilela (intérprete de viola caipira brasileiro), unha produción de aCentral Folque que foi artellada por Ramon Pinheiro. Pois ben, este que escribe atopou todo isto neste traballo e, precisamente por iso, quixera contribuír a que non pasara desapercibido, esa é a finalidade primeira deste texto. O disco contén elementos que só se conseguen coa enerxía que aporta a gravación en directo. Nel conxúganse tres niveis sonoros: dende o jazz clásico, pasando pola música brasileira até a tradición galega. Diálogo e voz Mat[r]iz conta con oito pezas. Catro delas, "Cidade do sol", "Um abraço ao Bob Dylan", "AfroBoi" e "Mixorumba" son temas cunha sonoridade luminosa e moi agradables na escoita. No caso de "Mixorumba" denota a influencia jazzística de Castaño nun estilo máis de standard de jazz dende un punto de vista formal. "Saga" é un tema elegante e sorprendente no que ambos instrumentos dialogan, sucedéndose diversos ambientes e momentos sonoros. Dúas pezas incorporan voces, valéndose de melodías procedentes da tradición oral galega: "Pandeiro beat" sitúanos nunha atmosfera escura e enigmática apelando ao misticismo tan característico da música galega. Gran culpa disto tena Gabi Reboredo, que coa súa voz penetrante interpreta con moito gusto e matiz. No caso de "Mulher Ferrenha" –tema que anticipa o peche do disco– prodúcense varias cousas que fan que sexa especial; a primeira delas, e a máis importante, é a aparición de Felisa Segade, gran coñecedora da técnica e estética da música tradicional galega. Os seus fraseos están repletos de solucións expresivas, cun son claro e visceral onde as notas se descolgan unhas polas outras O tema iníciase cunha breve introdución de saxo e viola, pero a pandeireteira irrompe cunha voz potente e moi harmónica que nos traslada directamente á mesma forma de cantar das foliadas –precisamente a peza está recollida ás Pandeireteiras de Mens–. Ese comezo posúe tal forza e determinación que fai calar os músicos. Tras as primeiras palabras o saxo e a viola comezan a bailar arredor desa pandeireta, primeiro máis timidamente e pouco a pouco xa sen vergoña, como o que chega ao baile dos descoñecidos e remata desinhibido a bailar con todos. E tras este vendaval o disco conclúe cun doce arrolo chamado "Algodâo", como unha volta á infancia, á orixe, á nosa nai e á matriz, o lugar onde se xera a vida, o lugar onde o galego e o portugués conviven. Jazz con acento propio Un dos elementos máis sorprendentes do disco é o son da viola caipira, un instrumento que provén da música popular brasileira. Iván Vilela desprega a súa técnica impecable tanto dende o punto de vista harmónico como contrapuntístico, entrando en diálogo constante co seu homólogo. Escoitamos dedos, unllas ou os propios aneis do músico riscar contra as cordas, todo isto outorga unha calidez e proximidade especial ao disco. Aporta, ademais, a riqueza rítmica da música brasileira. Pola súa parte e, como xa adiantei, o estilo de Pablo Castaño provén directamente do jazz máis clásico, cun acento propio, moi galego, pero sen caer en enxebrismos, coa elegancia dun músico que toma a tradición dun xeito natural e é capaz de integrala á súa propia personalidade musical. Os seus fraseos están repletos de solucións expresivas, cun son claro e visceral onde as notas se descolgan unhas polas outras. En definitiva é esta unha produción comprometida para os autores, que realizan a complicada empresa de brindarnos unha obra amable e próxima na escoita para os menos iniciados e tamén de interese para os melómanos. A todos nos gustaría que os moitos quilómetros que separan aos dous músicos foran tan só moitos metros, para poder seguir desfrutando desa frutífera conexión.