'Castelao a carón de nós': unha viaxe sonora á humanidade do mito galego

Apresenza de Castelao segue a interpelarnos, a demandar novas lecturas e a pedir, dalgún modo, que lle quitemos o po da solemnidade para escoitalo de novo. Con esa intención nace a serie documental sonora Castelao a carón de nós, unha creación de tres episodios producida por Arraianos Producións para o Consello da Cultura Galega, baixo a dirección do xornalista e documentalista Aser Álvarez. O proxecto propón unha aproximación clara e aberta a un Castelao humanizado, desde múltiples perspectivas e voces. Participan nel persoas como Marilar Aleixandre, Henrique Monteagudo, Xosé M. Núñez Seixas, Miguel Anxo Seixas, Paula Carballeira, Ángeles Tilve Jar ou Noni Araújo. Cada unha achega unha ollada propia sobre o home, o artista, o político e o símbolo. “Tiña moitas ganas de facer algo sonoro sobre Castelao”, confesa Aser Álvarez a Nós Diario. A oportunidade chegou como unha encomenda do Consello da Cultura e, logo de desbotar unha proposta máis experimental e autoral, tivo claro o enfoque: “Queriamos algo accesíbel, pedagóxico, sen renunciar á calidade nin ao compromiso ético coa figura retratada. Non queriamos repetir tópicos. Castelao está por ler e este traballo busca provocar esa lectura”. Un relato en tres actos A serie estrutúrase en tres episodios, duns 30 minutos cada un, que percorren as diferentes etapas vitais e creativas de Castelao. O primeiro céntrase na súa infancia e mocidade, no contexto que o viu medrar e no que se forxaron as sementes do seu pensamento. Un tempo marcado pola Galiza rural de finais do século XIX, polo exilio á Arxentina, pola formación artística e pola conciencia social en proceso. O segundo episodio mergúllase na madurez política, vital e tamén creativa de Castelao. É a etapa do compromiso, da loita cultural e política, do Seminario de Estudos Galegos, do Estatuto de Autonomía, do Partido Galeguista e da defensa da República. Tamén é o tempo da obra literaria e gráfica máis coñecida: as caricaturas, os relatos e a creación dramática. O derradeiro capítulo sitúanos no exilio, onde Castelao pasa os seus últimos anos, afastado fisicamente da súa terra pero máis perto ca nunca dela no pensamento e na acción. É o Castelao do Alba de Gloria, do Consello de ministros no exilio, da loita simbólica e ética contra o esquecemento. “Trátase dunha figura que atravesa tantas dimensións que non colle nun só podcast”, recoñece Álvarez. “Pero si podiamos ofrecer unha primeira peza que convidase a seguir lendo, escoitando e descubrindo”, engade. Un enfoque "coral e desmitificador" A vontade de traer Castelao ao século XXI —sen desposuílo da súa grandeza, senón achegándoo a novos públicos— é unha das claves do proxecto. “Os mitos cumpren unha función, pero tamén é necesario baixalos do pedestal para poder entendelos mellor e crear lecturas novas”, explica o director. Por iso optou por dar voz a persoas de perfís diversos, fuxindo dun discurso único e institucionalizado. A actriz e escritora Paula Carballeira resúmeo nunha frase: “Hai que desmitificar Castelao”. Para iso, a serie emprega o formato do podcast, “un medio versátil e contemporáneo”. É unha creación sonora sen artificios, apoiada nunha boa selección de contidos e nun coidado técnico a cargo de profesionais como Manu G. Sanz, como técnico de son, Moisés Quintas, na composición e interpretación, e Tameiga Son, na gravación e masterización. A elección das voces non foi aleatoria. “Poderiamos ter escolmado moita máis xente, pero tratamos de compoñer un mosaico plural que permitise achegármonos a Castelao desde distintos ángulos”, indica Álvarez. Castelao, semente de futuro Hai un fío que atravesa toda a serie: a idea de que Castelao non é só unha figura do pasado, senón tamén unha chave para comprender o presente e imaxinar o futuro. A súa sensibilidade ética, o seu compromiso coa xustiza e coa liberdade e o seu uso do humor como bálsamo fronte á dor seguen a ser referencias necesarias. “Castelao tiña unha sensibilidade ética fondísima, que hoxe é máis necesaria ca nunca. Vivimos tempos nos que parece que todo vale, pero el tiña moi claro que non era así", sinala. “O humor foi a súa ferramenta contra a inxustiza”, di Aser Álvarez, que leva anos traballando na recuperación da memoria histórica. “A min fascinoume o seu humorismo. Mesmo nos momentos máis duros —o exilio, a morte do fillo, a represión— conservou a retranca”, prosegue. Neste sentido, Castelao a carón de nós afástase da memoria haxiográfica e, desde un exercicio de memoria colectiva, fai un chamamento á lectura crítica. Trátase dunha proposta cultural que busca sementar curiosidade. “Non se trata de vender un mito pechado, senón de abrir portas a novas interpretacións. Se conseguimos que alguén que nunca se achegou a Castelao escoite o podcast e queira saber máis, xa pagou a pena”, insiste o director.