sábado 04/12/21

Non hai saúde sen saúde mental, e non pode haber unha boa saúde mental sen dereitos humanos

O Relator Especial da ONU no Consello de Dereitos Humanos, Dainius Pūras, sintetiza no seu informe anual de 2020 o principal problema arredor da atención aos problemas de saúde mental, marcados pola dominación do modelo biomédico reducionista, e advirte sobre o enfoque que ha de rexer en todas as estratexias de prevención e tratamento neste eido: “a forma de superar esa dominación require unha acción transformadora en materia de dereitos humanos”.

O sufrimento, substanciado en moitas ocasións nun diagnóstico psiquiátrico, é unha resposta humana, ás veces extrema na súa intensidade, ante condicións da vida en ocasións tamén extremas. Non se pode negar ou minimizar o impacto físico e emocional das situacións de desigualdade, discriminación e violencias que fan que a vida non se poida vivir.

Pola contra, a resposta social a unha situación que nos concirne a todas e todos con frecuencia é neglixente, pois a solución asistencial que damos é a de individualizar o sufrimento, descontextualizalo da súa orixe social, medicalizalo e, paradoxicamente, anular a identidade da persoa que hai detrás do diagnóstico.

Isto ten consecuencias moi graves, como podemos ver a continuación.

Perpetuamos os estereotipos que rodean a enfermidade mental: a suposta incompetencia das persoas diagnosticadas para tomar decisións que afecten ás súas vidas; a debilidade persoal como motivo do seu sufrimento; e o máis grave, pensar que son impredicibles, perigosas e violentas.

Os prexuízos cara á enfermidade mental (o desprezo, o rexeitamento, o temor, ou a desconfianza) fan que as persoas nunha situación de especial vulnerabilidade non se atrevan a buscar o apoio dos seus achegados e a atención profesional á que teñen dereito. O silencio e a negación do sufrimento provoca máis illamento e soidade.

Resultado disto, determinadas medidas asistenciais e sociais incorren en prácticas coercitivas que vulneran gravemente os dereitos das persoas con diagnóstico psiquiátrico como se fosen expulsadas da súa condición de cidadás, e que a sociedade acolle sen cuestionamento como un mal menor, necesario para unha suposta protección da persoa e da sociedade, ou medida preventiva dun perigo ominoso. Aínda que os datos ofrezan unha realidade totalmente diferente, como é a de que as persoas cun diagnóstico de trastorno mental son máis frecuentemente vítimas de violencia que as causantes da mesma.

Nada do que aínda ronda no imaxinario colectivo é certo. Pero as mentiras perpetúan a discriminación das persoas diagnosticadas, e amplificadas en ocasións en noticias de tan alto impacto mediático como escaso o seu rigor. Ou incorrectamente lexitimadas por supostos expertos.

Non debemos seguir sendo cómplices das vulneracións de dereitos humanos en saúde mental. Ninguén pode quedar atrás.

Non hai saúde sen saúde mental, e non pode haber unha boa saúde mental sen dereitos...
comentarios