As nais que desafiaron aos narcotraficantes reciben unha multitudinaria homenaxe
A Asociación Érguete celebrou esta quinta feira o seu 40º aniversario cunha gala en Vigo nun ateigado Teatro García Barbón. A efeméride marca catro décadas de traballo incansábel que comezou como un movemento de denuncia contra o narcotráfico na Galiza dos anos oitenta. O evento festivo contou coa participación de recoñecidas artistas galegas como Fillas de Cassandra e A Banda da Loba, Touriñán e Carlos Blanco, servindo como homenaxe ao legado das nais fundadoras da entidade.
Érguete naceu formalmente en 1984, legalizándose en 1985. A súa xénese atópase anos antes nun grupo de familias viguesas, principalmente nais e amas de casa, unidas pola dramática realidade da drogodependencia dos seus fillos fronte á irrupción da heroína, unha droga sobre a que había bastante descoñecemento e escasos recursos públicos para loitar contra os seus devastadores efectos. A figura de Carmen Avendaño converteuse na principal cara visíbel desta loita, sendo ademais a responsábel de darlle nome á asociación. Tonina, Dora, Asunción ou Josefa son os nomes doutras das nais que, sen pretendelo, crearon un movemento pioneiro cun claro fondo feminista.
As nais que fixeron fronte aos narcotraficantes
A loita daquelas mulleres implicou transformar a dor privada nunha poderosa ferramenta política e de acción colectiva. Saíron á rúa para exixir cambios e denunciar os narcotraficantes nunha sociedade que prefería mirar cara a outro lado. Foron obxecto de estigmatización, cualificadas de "tolas", "terroristas" e mesmo de ser as culpábeis de que os seus fillos caeran na droga. As súas mobilizacións abriron fendas na rede do narcotráfico na Galiza. Un dos seus actos máis simbólicos foi o enfrontamento diante do Pazo de Baión, propiedade do narco Laureano Oubiña. Esta vitoria das nais, cando o pazo foi embargado, foi só un dos moitos logros que alcanzaron no ámbito penitenciario, social e xurídico.
“Para min as nais de Érguete son un símbolo potentísimo contra o narcotráfico na Galiza. A característica máis emocionante foi que puxeron o foco nos verdadeiros responsábeis, os narcotraficantes, tentando romper esta idea que perdurou no tempo de que as adictas eramos sempre as culpábeis”, sinala a Nós Diario a escritora Xulia Alonso. A autora utiliza a primeira persoa porque, como conta na súa obra Futuro imperfecto (Galaxia, 2010), ela foi unha de tantas persoas novas que sufriron nos anos oitenta a epidemia da heroína e, posteriormente, do VIH. Tamén Nico, a súa parella, que faleceu en 1992: “Escribín este libro por amor á nosa filla. Cando xurdiu a oportunidade de publicalo, fíxeno pola memoria de Nico e de todos os que morreron neses anos. Xente á que quixen, xente válida e brillante, que quedou marcada para sempre como monstros”, engade. No libro trata de explicar “non tanto por que alguén se droga, senón como aconteceron as cousas desde o proceso de sedución inicial até o inferno ao que te levan”, di. As nais de Érguete, a través da acción social e política, e Xulia a través da literatura autobiográfica, conseguiron mostrar á sociedade unha cara distinta das adiccións e os seus efectos, evitando simplificacións e prexuízos.
Precisamente, Xulia Alonso e o xuíz Baltasar Garzón, peza chave na loita contra o narcotráfico, entregaron na gala desta quinta feira o recoñecemento ás nais de Érguete.
Xulia Alonso, "a nai" literaria da cineasta Carla Simón
O libro de Xulia Alonso, Futuro imperfecto, foi de grande axuda para a cineasta Carla Simón á hora de filmar Romería, o seu último filme. En especial á hora de comprender mellor os seus pais, tamén adictos á heroína e afectados pola sida, que faleceron cando era unha nena. Este feito marcou non só a súa vida, senón a súa filmografía, como queda patente en Estiu 1993 e Alcarràs. No epílogo da edición en castelán do libro, publicada por Plasson e Bartleboom, Simón di que “Xulia é a miña nai se seguise viva. Igual que eu son a súa filla se ela morrese”. Dúas vidas marcadas pola dor e a perda, tamén pola esperanza.
