Dez encoros coas concesións vencidas xeraron 27,2 millóns en 2022 a 4 empresas

A concesión administrativa da central hidráulica de Fecha, emprazada na parroquia compostelá homónima, debería estar extinguida en 1980, ao ter transcorrido nese exercicio 75 anos desde a súa autorización. Porén, 43 anos máis tarde segue beneficiándose da mesma Hidro Energía Xana, unha filial de Naturgy participada por un fondo de investimento e con sede social de Madrid. Precisamente, esta compañía pretende agora ampliar a súa capacidade de xeración de enerxía en 30%, para ampliar a súa taxa de beneficio e alongar o seu tempo de explotación até 2036. A decisión de Hidro Energía Xana está a revolver a veciñanza, que se opón ao proxecto e reclama a súa reversión ao dominio público. Neste sentido, Marisa Gil, presidenta da asociación A Pedra que Fala, de Fecha, sinala a Nós Diario que “o proxecto, de ir adiante, tería un impacto social e ambiental moi importante na parroquia”, denuncia “o custo social desta infraestrutura durante tantos anos” e reclama a “caducidade da concesión e a súa reversión ao sector público”. A obrigación de recuperar as concesións das hidroeléctricas Gil considera que “as obras da central non cumpren coa normativa urbanística de Compostela e de Trazo”, os dous concellos afectados pola actuación. A este respecto, lembra que “o solo onde se pretende intervir ten a cualificación de solo rústico de protección de augas e de solo rústico de protección natural no ordenamento de Compostela”. Na mesma dirección, apunta que “o plan urbanístico de Trazo considera tamén a zona como solo de protección de augas e de protección paisaxística”. O membro do colectivo de debate enerxético Bidán, Quico da Silva, considera “moi grave” o acontecido coa central de Fecha. Nesta liña, advirte de que “en 2016, os responsábeis de Industria da Xunta da Galiza sinalaron no Parlamento que a concesión remataba en 2017 e agora encontrámonos cun novo procedemento e un novo prazo de vencemento da concesión”. Ao tempo, destaca que “as obras de ampliación da central non se poderían executar conforme ao estabelecido na Lei de augas do ano 1985”. As eléctricas obtiveron beneficios de 755,6 millóns dos encoros galegos A historia da central de Fecha repítese nun mínimo de centrais hidráulicas asociadas á demarcación hidrográfica Galiza-Costa, dependente de Augas da Galiza. Así, entre aquelas autorizadas con anterioridade a 1900 documéntanse a de Freixa en Ponte Caldelas; a de Almofrei e Dorna en Cerdedo-Cotobade; a da Ponte do Inferno en Soutomaior e a de Merza en Vila de Cruces. Ao tempo, na primeira década do século pasado aprobáronse as concesións das centrais hidráulicas de Carboeiro en Silleda; de Chavín en Viveiro; de Tronceda en Mondoñedo; de Tambre en Brión e de Santa Uxía en Dumbría. A lexislación e a xurisprudencia determinan a obrigatoriedade de reverter ao sector público aquelas concesións hidráulicas autorizadas hai máis de 75 anos. De feito, en 2018, o Tribunal Supremo e a Audiencia Nacional, determinaron o alcance do disposto na normativa de aplicación, ratificando a duración máxima da concesión a 75 anos e estabelecendo ás concesionarias a obrigatoriedade da súa devolución ao sector público. Nesta mesma dirección, o pasado 20 de abril, o Tribunal de Xustiza da Unión Europea resolveu a imposibilidade de prorrogar concesións sen un proceso previo de concorrencia e concluíu que a decisión deixa sen efecto as normativas estatais que determinen o contrario. Da Silva lamenta que “a Xunta da Galiza non procedeu a demandar a reversión daquelas concesións caducadas ao sector público”. As 10 minicentrais citadas, acrecenta, suman unha potencia instalada 47 megawatts e unha capacidade de xeración de 133.000 megawatts hora (MW/h) ao ano. Economía, estratexia e enerxía O especialista en enerxía denuncia que “non se coñece ningunha planificación para a recuperación destes activos de xeración eléctrica, feito motivado polas disfuncións administrativas no proceso de reversión e, sobre de todo, pola falta de políticas públicas de interese xeral que permitan destinar os beneficios da produción hidroeléctrica a abaratar o custo da electricidade, tanto para as persoas consumidoras como para as empresas, co fin de que Galiza por fin logre algún beneficio”. A este respecto, lembra que “todas as obras que están no río son públicas e as centrais hidráulicas son concesións públicas que teñen un tempo de explotación pública de 75 anos". O profesor de Dereito Administrativo da Universidade da Coruña Carlos Aymerich incide na importancia da recente sentenza do Tribunal de Xustiza da UE e, en conversa con Nós Diario, asegura que "a Lei estatal de augas de 1985 estabeleceu un prazo máximo de 75 anos prevendo, como norma transitoria para os aproveitamentos concedidos antes da súa entrada en vigor, que ese prazo máximo de 75 anos se computase desde a súa entrada en vigor, a non ser que o propio título concesional fixase un prazo menor". Un mínimo de 47 MW explotados irregularmente Os 47 megawatts hidráulicos da demarcación hidrográfica Galiza-Costa, dependente de Augas da Galiza, cuxa explotación seguen realizando de modo irregular as compañías enerxéticas, xeraron o pasado exercicio 133.000 MW/h ao ano de electricidade, achegandolles ás contas destas empresas uns ingresos de 27,2 millóns de euros. Os encoros empobrecen a veciñanza dos concellos galegos onde están emprazados As compañías favorecidas por esta situación son, entre outras, Naturgy, Enel, Hidroeléctrica Puente Vilariño e Hidroeléctrica Lumymey. Naturgy, titular de seis centrais nesta situación na Galiza, ten a sede social en Madrid e o seu principal accionista é a financeira La Caixa, co 24,4% do capital. A compañía pública italiana Enel, propietaria da antiga Endesa e con sede social na capital do Estado, posúe un destes encoros. Estas dúas compañías contan na Galiza con importantes intereses no negocio eólico. Hidroeléctrica Puente Vilariño e Hidroeléctrica Lumymey son dúas empresas de capital galego con sede social no país. A primeira delas, con enderezo en Agolada, explota unha minicentral de 0,15 megawatts coñecida como "a do Arnego". A segunda, con sede en Melide, opera, tamén, no negocio da comercialización e é propietaria dun salto de 0,07 megawatts.