O retrato revelador da historia dos "poetas malditos"

Hai etapas históricas ricas en imaxinación, significativas en dominios tan diversos como o da arte, a literatura, a música ou mesmo o da arquitectura, pródigas nese senso de ventilar os refugallos da tradición con propostas que chegan ata facer abanear afianzados cimentos noutro tempo incontestábeis, acadando deste xeito mudar conceptos e formas que sentaron as bases dun novo mundo, e non só no ámbito da cultura senón tamén no da medicina ou no da ciencia en xeral. O fin do XIX podería ter un encabezamento que condensaría esa resposta edípica: "Para cada tempo a súa arte, para cada arte a súa liberdade", frase lapidaria como ningunha outra que rexía no berce do simbolismo da Secesión en Viena. Aqueles aventurados xiros, que se produciron especialmente na segunda metade do século, non tiveron lugar só na capital austríaca; París e Londres sumáronse a iniciativas similares pouco antes de que o concepto de vangarda aínda non madurara a súa propia revolución en mans de Toulouse Lautrec, Picasso, Matisse, Breton... Irreverencia Naquel mundo onde a poesía e a arte adoitaban amosar rebelión e inconformismo por todas as partes, a complicidade entre creadores era un feito diario; gozaban do vodevil de moda, do célebre teatro de sombras, das sesións de circo, das noites nos cabarés ou dos faladoiros nos cafés. Vivían as mesmas angueiras e as mesmas arelas, escribían versos e pintaban pensando en provocar coa intención de cambiar vellos rexistros creativos e acartonadas e pomposas normas sociais. O simbolismo como tendencia, cunha orixe literaria, estendeuse axiña a disciplinas como a pintura e a música apelando a "obra de arte total", suxerida por Wagner, figura admirada por esta xeración de novos valores. Como tendencia, o simbolismo ten unha orixe literaria e estendeuse axiña a disciplinas como a pintura e a música Algúns acabaron sendo incómodos para unha boa parte daquela sociedade á que lle custaba acoller mudanzas. Artistas como Gustav Klimt, Egon Shiele, William Blake, Odilon Redon, Gustave Moreau, Paul Gauguin… sufriron, ás veces con cárcere, aquela animosidade, e desde as súas respectivas identidades territoriais e con matices que os personalizaban aplicáronse con intensa paixón á irreverencia e a xerar "visións" desde unha vocación idealista nacida en contra de calquera afección realista. O amor, a sexualidade e o Tánatos foron temas recorrentes cos que pretendían quentar o ambiente. No París finisecular, escritores, pintores e músicos vivían o relato antiburgués como algo normal para os inicios dunha modernidade da que Baudelaire apousentara xa as primeiras liñas. Os chamados "poetas malditos", cos que tivo especial afinidade Gauguin antes de embarcarse cara Tahití, levaron ao máximo esplendor as tentativas literarias máis transgresoras. Téñense traducido varios destes autores ao galego –Vicente Risco foi un dos primeiros que se interesou polo tema–, pero recollo unha das derradeiras edicións de Iluminacións e Unha tempada no inferno de Rimbaud, introducida por Román Areán e editada e traducida polo profesor e poeta Manuel Cartea hai agora tres anos, unha publicación coidada con celo e ilustrada nas beiras do surrealismo por Manuel Teira, debuxada coa mesma liberdade coa que se perciben os versos daquel adolescente que namorou a Verlaine. Páxina a páxina, poema a poema, o libro vai evocando aquel universo dunha vida intelectual única. Os bardos O retrato en grupo destes poetas foi realizado por Fantin-Latour, un artista a medio camiño entre o realismo e o impresionismo e entre a admiración que tiña por Courbet e o entusiasmo que lle producía Manet. Con todo, a partir de 1870 sepárase dos seus mentores e intégrase de pleno no movemento simbolista onde tratou os poetas que lle serven para a ocasión de modelos. É unha obra colectiva que ten pasado á historia como a representación reveladora da aura dos protagonistas, elocuente da conivencia destes bardos, unha relación non decote amable, empedrada de afervoamento e vehemencia, e de continuos arrebatos e regueifas que non sempre tiveron o mellor final. Paul Verlaine, un poeta xa con sona, e Arthur Rimbaud, un mozo de cara anxelical acabado de chegar á capital, onde quería ser poeta e converterse en "vidente", ocupan, un ao lado do outro, un espazo importante no cadro, posiblemente froito do excelso empeño literario e tamén biográfico que ambos os dous puxeron na causa.