martes 14.07.2020
Crítica de cinema

Crítica de cinema: 'O que arde', por A. Castro

Tras cumprir condena por pirómano, Amador é posto en liberdade. Ao saír do cárcere, ninguén o agarda. Nunha aldea perdida das montañas lucenses, volverá convivir coa súa nai Benedicta, a súa cadela Luna e tres vacas. A vida transcorre a ritmo sosegado no medio da natureza, pero todo cambia cando un lume violento arrasa o lugar. 

 

Crítica de cinema: 'O que arde', por A. Castro

Terceira longametraxe de Oliver Laxe que chega aos cines comerciais como un dos filmes máis agardados do ano.

Con Todos vos sodes capitáns sentou bases como cineasta; con Mimosas (ver Sermos Galiza nº223) sorprendeu a propios e estraños cunha extraordinaria viaxe de aventuras a través do Atlas marroquí; agora, con O que arde, volve Os Ancares cunha pequena gran historia de perdedores na que aproveita para reivindicar as súas orixes, o rural e ademais rompe unha lanza en prol da importancia das especies autóctonas e do perigo que supoñen as especies invasoras (léase “eucaliptos”) para a supervivencia da flora e fauna dos montes galegos.

Ao igual que en Mimosas, a trama está escrita por Santiago Fillol e Oliver Laxe. Podería dividirse en dúas partes ben diferenciadas, máis un espectacular prólogo e rematando nunha desenlace que deixará a moitos e moitas como se lle deran as largas. Na primeira metade seguimos os pasos de Amador. Un perdedor. Un home coa alma quebrada. Un tipo de mirada esquiva e ombreiros cargados de culpa. Sae do cárcere após cumprir condena por prender lume ao monte. Volve a aldea natal coa súa nai Benedicta, unha velliña octoxenaria que leva soa a casa, a leira e o gando cunha destreza que xa quixeran moitos e moitas coa metade dos seus anos. A segunda parte céntrase no devastador incendio que precipita todo.

Detalles, silencios, costumismo e sensibilidade a flor de pel ata que estoupa todo. O hospitalario primeiro encontro entre nai e fillo, após de tantos anos sen verse, non pode máis que sacar o primeiro sorriso. Os sons, a fotografía e os pequenos detalles fan de catalizadores para transportar o público a ese fantástico lugar, ansiado por urbanitas para tomar un respiro (temporal), que semella ancorado noutro tempo: a aldea. Como cortan o pan, a maneira de facer torradas na cociña de ferro, de mover os ferros, como renxen as camas, esas sabas que case se pode ulir a humidade, os camiños enchoupados en lama ou esa cancela no medio do monte feita con dous somieres soldados. Unha auténtica viaxe sensorial a través da imaxe e o son.

Mención aparte merece o ollo de Mauro Herce (director de fotografía tamén de Mimosas) para captar, non só a marabilla paisaxística do Courel (que xa puidemos ver en todo o seu esplendor en Trinta lumes de Diana Toucedo) se non tamén como logra penetrar nas fendas labradas da faciana de Benedicta, aprehender a pureza xenuína dos animais –esas vacas merecen un Mestre Mateo, como mínimo– ou como transmite a beleza hipnotizadora e arrepiante do lume.

Xunto coa asombrosa escena dos eucaliptos caendo de maduro, a brutal e interminábel escena do incendio foi un dos maiores retos de produción do filme de Oliver Laxe. Nesta secuencia todo é verídico. Na preestrea en Compostela no Curtocircuíto, confesaban que parte do equipo tivo que sacar o título de Peón en Incendios Forestais para poder rodar escenas en lumes reais. O resultado final é dun realismo abraiante. Hai unha sensación de perigo auténtico. Non hai trampa nin cartón. E se hai, non se aprecia.

Por certo, debería ser obrigatorio que Amador e Benedicta asistiran a todas as proxeccións para falar o remate un ratiño co público. Coido que engrandece aínda máis, se cabe, esta espectacular achega de Oliver Laxe que tanto recoñecemento mundial está a ter: Premio do Xurado en Cannes na sección “Un Certain Regard”, Premio San Sebastián-Guipuzkoa Film Commission, preseleccionada para os Premios do Cine Europeo ou o recente Premio Especial do Xurado no Festival de Cine Internacional de Ourense.

Pero o máis xenial de todo é que nunca un filme galego (e en galego) tivera tanta expectación tanto fóra como na casa. Oxalá sexa un punto de inflexión e que, por fin, o cinema galego comece a valorarse na Galiza ao mesmo nivel do que é valorado no estranxeiro.

O que arde

(Galiza-Euskadi-Luxemburgo-Francia 2019, 89 min.)

Dirección: Oliver Laxe

Guión: Santiago Fillol e Oliver Laxe

Fotografía: Mauro Herce

Elenco: Amador Arias, Benedicta Sánchez, Inazio Abrao, Elena Mar Fernández, Iván Yáñez, Álvaro de Bazal, Luís Manuel Guerrero, David de Peso, Nando Vázquez, Nuria Sotelo, Rubén Gómez Coelho

comentarios