Mullerenaxe a Lola Ferreiro

Hai mulleres que, sen que te decates, enchen ocos, tecen redes, recuperan historias, constrúen espazos seguros, están cando as precisas. Así era Lola Ferreiro. Para coñecer un pedazo dunha persoa tes que reunir a xente que, dalgún xeito, compartiu parte da súa vida con ela. Esta é unha pequenísima mostra das pezas que conformaron a vida de Lola e que Lola xuntou dalgunha maneira. Moitos foron os seus pasos: na Asociación Galega de Planificación Familiar, en Lúa Crecente… "Tamén o GrupoT", conta Chus Díaz, onde desde hai 27 anos, cada 15 días, mulleres da Psicoloxía de distintas vilas galegas falan da práctica clínica. "Lola facilitaba que entre todas escollésemos o que queriamos traballar, investigar e reflexionar para buscar entre todas as alternativas, as respostas...". Igual que fixo coas mulleres que traballan na Casa de Acollida para Mulleres en situación de Maltrato de Santiago, como rememora Pilar González. "Ensinounos a crear espazos de seguridade onde poder depositar medos, conflitos, tristuras… desde o respecto, a aceptación, a liberdade, a responsabilidade". Coa escrita dos materiais de educación afectivo-emocional e sexual para Infantil, Primaria e Secundaria chegou á xente do ensino, como Rocío Candales. Sería o primeiro contacto, non o último. "Ao longo do xermolar das Escolas Semente, en Compostela tivemos a inmensa sorte de ter á mellor guía que nos podía acompañar". Amiga e terapeuta As súas palestras, cursos, char-las… non deixaban indiferente a ninguén. Sonia Cassau lembra que "falaba de forma tan clara que era imposible non ver o EVIDENTE. A súa orientación constituíu un punto de inflexión, sen volta atrás". Desde o Movemento de Saúde Mental recoñecen que "cando pensabamos nunha persoa para que colaborase nalgunha actividade en relación con feminismos, saúde ou saúde mental, o seu nome sempre estaba aí, dunha forma natural e unánime". Destacan desde "a escoita activa e a curiosidade innata, moi afastada dunha posición de superioridade, á ledicia e o agarimo que transmitía, que facía que te sentiras valiosa ao seu lado". Así o respalda María. "Coñecína como psiquiatra. Acababa de saír do hospital por un episodio psicótico agudo, e estaba sendo maltratada polo sistema sanitario. Foi a miña terapeuta e, axiña, amiga. O seu traballo foi vital. Daquela, estaba en situación de precariedade extrema, e non só nunca cobrou honorarios senón que ela mesma, xunto coas amigas, ten atendido as miñas necesidades". Lola era o fío que unía distintas caras do feminismo. "Desprendía forza, tenrura e sabedoría" Lola era o fío que unía distintas caras do feminismo. Pilar Estévez, da Plataforma Feminista Galega recoñece que "doe perder a unha muller coa súa enorme achega a través dos seus traballos de documentación de mulleres e República". Precisamente, unha das súas grandes teimas era a recuperación da memoria. Para Encarna Otero foi imprescindible. "Descubrín tantas mulleres loitadoras e resistentes co seu almanaque, coa mullerenaxe ás irmás Fandiño, coas 13 rosas que foron 14…". Marga López lembra que coñeceu a Lola nunha charla en Vigo organizada polas Amigas da República. "Só a súa presenza era impactante, desprendía forza, tenrura e sabedoría". Veu para quedar Era "a xenerosidade traducida en dispoñibilidade", resalta Nela Abella, do colectivo Mulleres en Acción, do Barbanza. "Coa súa capacidade para sacar todo o que está medio oculto. Facíate sentir sempre que estaba preto, como se fose unha vella coñecida". Porque, como sinala Chus, Lola "era desas mulleres que te engaiolan desde o primeiro momento. Estivo ao meu carón nos momentos máis dolorosos da vida; tamén nos máis alegres: foliadas, paparotas, rexoubas, faladoiros, cantadas coas guitarras e o pandeiro…". Así o viviu Rocío, que topaba con ela paseando por Porto do Son. "Verán tras verán era unha cita de pracer". "Colleume da man cando eu mesma non confiei en min, foi firme ante as miñas dúbidas, compasiva ante o meu sufrimento, clara ante a miña cegueira, cómplice nos meus xogos. Estaba e era real", escribe Gema Zunzunegui. E Patricia Porto concorda. "A súa presenza na miña vida foi de amiga, compañeira de traballo e de activismo, mentora, no profesional e tamén nas cousas da vida. Destacaba a súa capacidade de ter a flexibilidade e receptividade para aceptar e incorporar novas ideas, novas prácticas. Tamén a contundencia no discurso e o seu humor, e a súa risa permanente". "Lola chegou para quedar. Era a referencia, a guía, sempre disposta a partillar información e experiencias. Iso quedou como un dogma en min: a sororidade como forma de vida", postila Eva Cividanes. E nós seguiremos a súa estela.