A protección do galego, a debate no audiovisual: Hai que obrigar as grandes plataformas a incluílo?

O proxecto de Lei xeral de comunicación audiovisual que prepara o Goberno do Estado non inclúe cotas específicas para a protección do galego, o éuscaro e o catalán. Estabelece que un 30% das obras do catálogo das grandes plataformas de contidos debe estar dedicado a "obras europeas" e, destas, reserva polo menos un 50% para "producións en castelán ou nalgunha das outras linguas do Estado". O texto nin as nomea nin fixa porcentaxes mínimas iguais ás do castelán para cada unha delas, como exixen desde a implantación das grandes operadoras de televisión por internet colectivos sociais e axentes pola lingua dos tres territorios. Linguas desaparecidas Netflix, o maior provedor, converteuse en símbolo da loita pola protección das linguas minorizadas no sector audiovisual, con contas específicas en redes sociais e peticións públicas en plataformas como change.org. 'Netflix en galego' asegura que dun catálogo 4.339 obras, só hai unha serie dispoñíbel en galego. Na primavera deste ano, o colectivo Netflix Euskaraz informaba de que de 3.500 series e películas, só se podían ver catro filmes en éuscaro. Ningunha serie. Hoxe, a iniciativa suma máis de 13.000 sinaturas para que o servizo de streaming emita máis contidos nesa lingua. En febreiro de 2020, a Plataforma per la Llegua expuxo algunhas cifras sobre a presenza do catalán en Netflix. Naquela altura, 326 películas e documentais do seu catálogo tiñan unha versión dobrada, pero só catro estaban dispoñíbeis. Un segundo informe do Consell Audiovisual de Catalunya ampliou os números. De 3.512 obras só nove se podían ver catalán. Hoxe son 12. Pero a situación non é exclusiva de Netflix. A mesma pauta reprodúcese en HBO, Movistar, Amazon Prime ou Disney+. De feito, segundo A Mesa pola Normalización Lingüística, de 25.782 títulos de producións dispoñíbeis en plataformas dixitais, só 25 -todas feitas na Galiza- están en lingua galega. Dereito e sociolingüística Que cómpre facer? Hai que obrigar por lei as plataformas dixitais a incluír o galego? A protección das linguas e dos dereitos dos falantes existe en todos os ordenamentos xurídicos, afirma Alba Nogueira a Nós Diario. Todos conteñen leis específicas que velan pola cultura e a lingua propias, "tamén das maioritarias", engade a catedrática e profesora de Dereito Administrativo da USC. Así, desde hai anos, na UE permítense "normas protectoras no mercado audiovisual que buscan favorecer as obras culturais e lingüísticas de cada país ou do ámbito europeo". Faise mediante un sistema de cotas que vén da época en que se enfrontou o cine europeo co norteamericano, nos anos 90, a partir da 'excepción cultural' que lanzou Francia; e que permitiría garantir a presenza de obras en todas as linguas oficiais do Estado no catálogo das grandes operadoras. Mais o proxecto de lei audiovisual só adxudica cotas a obras en castelán "ou nalgunha das outras linguas cooficiais", sen outorgarlles medidas de protección concretas que atendan a realidade plurilingüe e a igualdade lingüística recoñecida polo propio Congreso das Deputadas este mesmo ano, lembra a este xornal a cineasta e académica Margarita Ledo. Así, se non se exixe por lei unha porcentaxe mínima para galego, éuscaro e catalán, "o máis fácil para as distribuidoras, para aforrar custos, será optar pola lingua maioritaria -o castelán-", di Alba Nogueira, polo que se trataría de "operar co mesmo mecanismo de cotas" que rexe para outras linguas, co fin de dotalas dunha "protección asegurada". Para o sociolingüista Henrique Monteagudo, a política de protección da diversidade lingüística no audiovisual é lexítima e necesaria. "Se hai políticas de defensa da diversidade lingüística na produción audiovisual fronte a hexemonía do inglés e da cultura norteamericana, máis necesitarán as linguas e as culturas minorizadas medidas de protección e de promoción". Neste sentido, Monteagudo lembra que "as linguas que sobreviven e teñen vitalidade son as que tiveron capacidade de engancharse aos grandes retos da modernidade". As que teñen futuro son as que logran conectar "coas tecnoloxías chamadas a cambiar a comunicación". Por iso cómpre asegurar a presenza e difusión do galego nese escenario, tamén "polo impacto que ten nas novas xeracións este tipo de tecnoloxías", advirte. Creación e industria "A reivindicación que se fai paréceme xusta e coherente co modelo territorial e coa realidade lingüística e cultural do Estado", asegura a Nós Diario Francisco Campos, catedrático de Xornalismo e director xeral da CRTVG entre 1994 e 2005. Ao seu entender, o debate da lei no Congreso será fundamental para o futuro dos idiomas pero tamén da realidade industrial, e exixe mudar norma. No panorama español recoñece varios polos industriais de produción audiovisual importantes, impulsados polas radiotelevisións autonómicas "que a lei non pode ignorar", máis nun momento en que profesionais do sector na Galiza reclaman recursos para traballar máis en galego. Ás grandes tecnolóxicas non lles interesa atender os intereses das linguas minorizadas porque "buscan as vantaxes económicas máis beneficiosas", di Campos, pero o certo é que están a xerar "un impacto competitivo moi forte sobre os difusores audiovisuais convencionais que fai mais necesario un contrapeso normativo que garanta a competencia industrial", coas mesmas exixencias para os difusores locais e para as grandes compañías globais. Margarita Ledo concorda na necesidade de "modificar e mellorar a lei a nivel técnico, político, de recoñecemento de dereitos e non discriminación". Nun momento de gran "sensibilidade profesional, cultural e política que supuxo un impulso notábel á produción, distribución e exhibición en linguas minorizadas. Ledo condena a "fantasía comercial" que supón a proposta audiovisual do Goberno, "que sitúa Madrid como hub das grandes plataformas" e outorga unha porcentaxe "miserábel" de 5% dos seus beneficios ao investimento que han de facer en obra audiovisual, fronte 25% que rexe en Francia, e sen cotas para as linguas minorizadas. Neste sentido, Ledo achega unha frase do especialista en comunicación Jesús Martín-Barbero: "por favor, sigan pensando na longa temporalidade da cultura contra a cada vez mási curta temporalidade do mercado".