Sabías que hai té galego?

A Galiza conta coa primeira plantación de té da Europa continental, máis alá das que existen xa nas Açores e nas illas británicas. A razón desta singularidade no país tivo a súa orixe no traballo que vén realizando desde o ano 2000 a Estación Fitopatolóxica Areeiro (EFA) situada en Pontevedra e que conta con 500 metros cadrados dedicados ao cultivo de té, cun total de 300 plantas. Durante todo este tempo, a entidade seleccionou as plantas de camellia sinensis (variedade da que se obtén o té) até escoller unha ducia de clons que serviran para que se producira na Galiza. Unha planta ideal A responsábel das investigacións sobre o té na EFA é a súa xefa de servizo, a bióloga Carmen Salinero. Experta en camelias, é a actual presidenta da Sociedade Española da Camelia e directora no Estado español da International Camellia Society, explica a Nós Diario que “sempre houbo plantas de té” pola súa relación coa camelia, “mais eran ornamentais. A través de varias viaxes internacionais que realizaron a países como Vietnam, a China ou o Xapón, localizaron sementes que se trataron durante estes anos. “Co tempo obtivemos clons que son os que serviron para iniciar proxectos como o de Orballo”, conclúe Salinero. O ano pasado, a EFA deu a coñecer un plan estratéxico en relación ao té co obxectivo de promover un modelo de produción sostíbel “que contribúa a conservar e aumentar a biodiversidade e fomentar o emprego no rural”. Ademais, crearon a marca de calidade TéAreeiro e divulgaron coñecementos da propia cultura do té, “como a súa preparación”. O té de camelia presenta propiedades antioxidantes beneficiosas para a saúde Neste sentido, considera que é unha planta ideal “que funciona moi ben no noso clima posto que precisa de humidade”, polo que pode chegar a calquera punto do país. "Precisa solos acedos e aquí todo o solo ten esa característica", asegura. Pon algúns exemplos, non empresariais, que agora funcionan en municipios tan diferentes como Gondomar (Val Miñor, comarca de Vigo) ou Ribadumia (O Salnés). "E estamos abertos a calquera que teña interese en contar con esta planta a nivel individual", informa. A experiencia empresarial A principal e única empresa de produción de té na Galiza é Orballo, unha iniciativa con sede na parroquia de Donín, no concello de Paderne (As Mariñas), que conta con tres hectáreas que albergan 20.000 plantas de camellia sinensis e unha tonelada de produción. O fundador de Orballo, Gerado Lagares, explica a Nós Diario que o proxecto xurdiu en 2014, cando souberon que na EFA traballaban con plantas coas que se podía facer té. “Nese momento non había nada semellante e coa nosa experiencia desde 2012 en plantas industriais, introducimos tamén as que había nese centro”, sinala Lagares, “agora xa estamos escalando as variedades para chegar a ser un produto con máis saída”, engade. En poucos anos, Orballo duplicou o número de plantas e agora pensan “aumentar a superficie de plantación con tres hectáreas máis”. Produto delicado As dificultades para esta iniciativa, pasados os anos, non son só do propio cultivo e a falta de experiencia. “A parte de procesado é moi delicada, co cociñado do té, por definir a calidade final”, relata. Ten moito que ver niso a súa aposta pola certificación ecolóxica que, afirma, “non é unha cuestión comercial, é consciente”. Neste sentido, o primeiro obstáculo é que é “unha especie de crecemento lento e a produción dependerá da idade das plantas”. O cambios climatolóxicos tampouco axudan. A camellia sinensis adaptouse moi ben ao clima galego, “que non ten o monzón asiático, mais conta co orballo do país”. A camelia é unha fonte de propiedades anticanceríxenas e antioxidantes Porén, este ano “cando semellaba que se adiantaba a colleita veu un tempo moi frío que queimou algunhas plantas”. O fundador de Orballo compara a experiencia de traballar co té coa que se ten cos viñedos. "Desde que realizas a plantación até que tes o produto final pasa un tempo e mesmo evoluciona coa idade", admite Lagares a Nós Diario. Estes últimos anos, ademais, non deixaron de realizar labores de investigación “para reproducir algúns individuos concretos, os que denominamos planta nai, que funcionan moito mellor". Alén do da camellia sinensis, teñen moi en conta especies aromáticas que tamén cultivan para crear tés diferentes. Para comercializar o té galego, a empresa de Paderne prioriza Galiza aínda que chega fisicamente a todo o Estado español e ten encargas de todo o mundo por internet. Porén, a súa estratexia pasa por consolidar a presenza no país. A canle de distribución da empresa está formada por tendas de proximidade, algunhas cadeas de alimentación e estabelecementos especializados en venda de ecolóxico. Verde, ecolóxico, con pouca cafeína e menos excitante As variedades do té poden ser diversas. “Pode ser de calquera maneira, depende do proceso que leve e o tempo de oxidación no que varía a cor e as propiedades”, asegura a Nós Diario Carmen Salinero. No caso galego, desde a Estación Fitopatolóxica Areeiro procuran que as persoas que se acheguen a este produto “fagan un té verde por consumirse no ano” e desta maneira “diferenciarse do que chega doutros países que perdeu esta característica”. E as particularidades deste son que “ten menos cafeína e é moito menos excitante”. Marca ecolóxica Outra diferenciación para con outros tés que hai no mercado é a aposta do té galego polo proceso de realización en ecolóxico. Desde Orballo, Gerardo Lagares recoñece que desde o inicio a idea foi "achegar algo positivo" pensando naquela Galiza "que era a dos meus avós". Esa "volta ás orixes" conta con certificación do Consello Regulador da Agricultura Ecolóxica da Galiza (Craega). Neste sentido empregan técnicas de agricultura biodinámica para coidar o chan e as diferentes especies animais. "Teñen a súa función e se coidas a contorna non precisas empregar produtos químicos para levar adiante o teu proxecto", afirma o fundador de Orballo.