Lidia Veiga, A identidade por bandeira

—Leva máis de dous anos inmersa na xira de Iribarne con ButacaZero, unha obra que a mantén no escenario case tres horas. Como está sendo a experiencia? Está sendo a máis grande experiencia profesional na que participei polo de agora, tanto a nivel de produción como de esixencia actoral. É moi fermoso poder formar parte dun proxecto así. Mira como é a vida: cando saín da escola fixen a substitución dunha actriz para unha produción de ButacaZero e aí coñecín a Xavi [Castiñeiras] e a Esther [Carrodeguas], que agora quixeron contar comigo para esta obra. Comenteino xa nos María Casares: Ás veces pensamos... cando vai aparecer a gran oportunidade?, e para min foino ser actriz de substitución, que é un traballo que está moi pouco visibilizado pero que é moi esixente e para o que hai que ter moitos recursos, sobre todo cando tes pouco tempo para preparalo como foi neste caso. —É moi esixente e ás veces é moi ingrato, non? Porque tes que preparar o papel igual que a titular pero o normal é que fagas poucas funcións... Si, eu tiven a sorte de facer oito ou nove funcións de #Camiños substituíndo Celina [Fernández] pero pode darse que só fagas dúas, e case sen tempo para preparar... Eu prepareina por ordenador, mesmo as coreografías, e de feito aprendinas ao revés e cando as ensaiei co resto tiven que mudalas nun só día. Pero esa foi a miña primeira oportunidade de traballo, e esa é unha das claves: facer estoupar a burbulla ao saír da escola e enfrontarte ao mundo laboral. Que uns anos despois me chamaran para Iribarne fixo que a miña vida cambiase de rumbo, non só a nivel profesional senón tamén persoal. —En que sentido? É a miña primeira xira e estou tomando consciencia dunha maneira moito máis completa do que é a profesión. Antes fixera dúas substitucións, unha obra co Centro Dramático Galego (CDG), e de súpeto afrontar unha produción de tal calibre asusta. Pero foi moi bonito porque coñecía gran parte do elenco e sentinme na casa. Algo que valoro moito de Esther e de Xavi é que constrúen as cousas desde o factor humano: posibilítanche ter un lugar seguro para traballar, con xente na que te podes apoiar, na que podes confiar para que as cousas saian adiante. —E convertérona a vostede nunha muller bandeira, literalmente, porque un dos papeis que fai na obra é o de bandeira de España [Ri] Nunca pensei na miña vida que ía facer da bandeira de España! —Recoñezo que ese monólogo é o meu momento favorito da obra. É que o texto de Esther é incríbel, e se traballas con ouro é fácil facerte rica. Outra cousa é como logo o gastes. Pero é verdade que este proxecto subiume a autoestima porque veste facendo máis de setenta bolos, defendendo canda un a morte até o final, sendo quen de mover o transatlántico, como di Xavi, e é unha sensación marabillosa. O mellor é ver a reacción que provocas na xente. Iso que facela no país é moi diferente a facela fóra de el. —Si? Por que? A historia de Fraga non ten o mesmo impacto fóra da Galiza? Si, si, si que o ten, resoa, pero de outra maneira. Flípame ver a cara da xente de fóra cando lle contamos a historia. Ás veces incluso óense sons desde as butacas: “¡No! ¿En serio? ¿De verdad?” —E cre que aquí si se coñece esa parte da nosa historia recente tan ben como a reflicten vostedes? Eu creo que é un pouco xeracional, e tamén depende de que xornal lese a xente naquel momento, non sei se me explico... En xeracións como a miña non se coñece, eu lembro a Fraga cando xa era moi maior. Por iso fixen ese personaxe tan maior, porque ese é o meu recordo. Pero lendo a obra eu aprendín cousas, tanto da historia de España como do noso país, que non me ensinaran na escola, e é moi triste, é desolador. Xente da miña idade que nos veu ver saía flipada pero cun pouco de consternación por todo o que descubriron coa peza. É un shock. E iso que só xira en torno a un personaxe e Esther tivo que deixar moita información fóra para que non durase tres días en vez de tres horas. —Non cre que ese descoñecemento explica moitas cousas? Claro, cando imos fóra do país a sensación é: “Pero que pasou alá arriba que non nos decatamos? Que movidote este!”. De súpeto chégalles toda esta información e dinnos: “Pero como é posíbel que estivera pasando todo isto, que este señor armara as que armou?” Porque esa é unha das claves de Iribarne, que todo o que conta é verdade. Outra cousa é como o conta, porque ás veces a verdade doe e hai que contala desde a comedia para que a xente poida tragala mellor, sabes? Mesmo que poida gozala sen sentirse tan responsábel. Porque aquí na Galiza a xente na terceira parte ata se encolle: “En serio que isto somos nós?” Pois claro! As catro maiorías absolutas que tivo esta persoa foi porque a xente o votou. —Cre que é importante atopar novos modos de contar a historia do país para que poida chegar a un público que non vai a conferencias académicas? Si, porque aínda que nós usamos o humor contamos as cousas dun modo cru. Gustoume moito o que dixo da peza Alfonso Becerra: “Non vos riades tanto, porque é para chorar”. Xabi e Esther teñen un auténtico don para pór en escena este tipo de historias e que cheguen á xente. Iribarne propuxérona de tal xeito que a pode ver un rapaz de quince anos, e aínda que se perda na historia, vai seguir o fío e vaise sentir atrapado. E aí tamén ten moito peso Berto coa creación do acompañamento musical, porque parece mentira pero "Who the fuck is Iribarne?", que é o tema principal da peza, marca o ritmo desde o principio. Hibridáronse moitos xéneros e foi como cando eras pequena e mesturabas plastilina de moitas cores: o normal era que che quedase marrón pero ás veces conseguías un arco da vella e aquí logrouse un moi atractivo para a xente que se non te atrapa por un lado, atrápate por outro. —Nese senso, coincide vostede coa crítica xeral de que ás novas xeracións non se lles está a explicar ben a historia recente do Estado ou mesmo do país? Totalmente. Algo que me encantou de poder habitar esta peza foi que me achegou moito á historia do meu país. —É esperanzador atopar xente moza que lle dea importancia... Eu por sorte conservo os meus catro avós e son das que lle pregunto moito como era a vida antes, porque me interesa de verdade non só coñecelos a eles senón saber de onde vimos. E isto é algo que non che contan na escola. Aparta de falarme dos Irmandiños poderías contarme un pouco máis sobre cal é a identidade da Galiza? Pódesme contar quen son eu e que pasou antes? Un cativo, unha cativa pode saír do bacharelato sen saber estas cousas, porque eu fun unha desas rapazas... E mira que na miña casa sempre se leron os panfletos políticos! Pero na maioría de casas, se o teu pai vota papeleta roja ti votas papeleta roja... E cando se forma o pensamento político? Para min esa porta debería comezar a abrirse precisamente pola historia do noso país, e o coñecemento sobre ela na escola é escaso. Eu tiven a sorte de ter unha profesora de lingua galega que nola presentaba a través da literatura, pero o que vén sendo historia política, social, cultural, económica, entender cal é a nosa idiosincrasia e cales os nosos traumas colectivos é algo que non se toca. No ensino hai unha desconexión moi grande coa identidade e o sentimento de pertenza. Dáme a sensación de que a xente nova tende a pór a vista alá ao lonxe, e esquece que para entender o plano xeral hai que coñecer o detalle. —Pero non cre que a meirande parte das persoas da súa xeración non comparten ese interese seu pola política ou a historia? Eu conecto con algunha xente que vive as cousas coma min pero sinto, é verdade, que a gran maioría non o ve así. E tampouco quen vén detrás. Penso no meu irmán, do que só me separan catro anos, e vexo unha desconexión moi grande, e xa non falo do plano político, simplemente de interese por saber quen foron os avós, que viviron... En menos de cen anos sucederon tantas cousas que parece que vivimos en mundos diferentes, mais ti tamén es o resultado diso. É algo que me preocupa moito, que non haxa consciencia de onde estamos agora mesmo e por que. —Parécelle positivo entón que exista un teatro que máis alá de entreter sexa comprometido e sirva para divulgar a historia recente como fai Iribarne? Completamente. Eu necesito que a xente saia do teatro diferente a como entrou. Para min é moi importante que remova algo en ti e que saias, xa non con respostas, pero si con preguntas. Penso que Iribarne non ofrece conclusións pero si cuestiona cousas para que ti decidas como respondelas con toda esa información que adquiriches. Esa é unha das mellores ferramentas que pode dar o teatro. —Non é o primeiro proxecto relacionado coa historia do país no que vostede participa. Tamén estivo no documental Reboiras. Acción e corazón e puxo a voz na curta Mariví, na pel da memoria. O documental de Reboiras foi o meu primeiro traballo profesional como actriz. E foi moi bonito porque cando me dixeron de facer a Elvira [Souto] e vin a convocatoria de traballo, resulta que era en Arzúa, que é de onde son eu. Así que o meu primeiro contrato foi cun proxecto tan bonito coma ese, cun papel tan lindo... e na casa! Sempre o recordarei con cariño inmenso. E a Mariví cheguei a través doutro traballo relacionado coa memoria, Os espazos en branco, onde coñecín a Bruno [Arias]. É o mellor da miña profesión: que vas coñecendo xente que che vai fiando con outras persoas... Creo que é das cousas máis bonitas. —Non é só a memoria. Tamén hai moito de compromiso social noutros traballos seus como Matria ou Cando toco un animal. Non sei se é casual ou se implica vostede á mantenta. Pois a verdade é que intento coller proxectos cos que me sinta representada, nos que me sinta a gusto co que se conta. Igual cuspo para arriba e logo cáeme na fronte pero creo que non sería capaz de coller un traballo co que non me sentise identificada nalgún nivel. A ver, ás veces fas cousas nas que non tes tanta implicación, que tamén hai que comer, pero sempre hai unha liña, e sempre acabas facendo nexos con xente que vibra na túa mesma sintonía. E teño a sensación de que os meus intereses sempre van estar por riba doutras cousas. —E cal é o interese que máis a move á hora de escoller un proxecto? Para min por riba de todo está a calidade humana e ter moi claro cal é a vontade de cada proxecto: Quero gastar tempo da miña vida con esta xente e contando isto? Porque se non quero, non vou poder tampouco ofrecerlles nada. Gústame pensar que dalgún xeito e dunha maneira case inconsciente, todos os proxectos e todos os grupos nos que tiven o pracer de traballar nestes cinco anos que levo de experiencia, que non son nada, eran moi sans e movíanme porque amo profundamente a miña cultura e a miña lingua. É algo que me mantén conectada comigo mesma. Descubro a miña propia identidade a través dos meus traballos. E que o teu traballo che dea a posibilidade de expresarte da maneira que ti queres e na lingua que ti queres é unha pasada. Coa dobraxe estoume conectando dunha maneira tan bonita coa lingua galega que non cho sabería explicar. —Fai dobraxe, participou en series como A lei de Santos, é profesora de teatro, fai podcast e o programa de radio O exército Mekemeke... Este non parar é por inquedanzas ou a precariedade do mundo cultural obriga a andar a todo para poder vivir disto? Penso que é unha mestura. Tes que ser consciente de que na nosa profesión é moi difícil vivir ben, hai constantemente a sensación de ter que sobrevivir, porque hoxe tes pan pero ao mellor dentro de catro meses non, e eu son moito de gardar das medras para as choras, pero tamén é certo que eu decidín que ía vivir disto, así que asumo o risco porque adoro o meu traballo e porque sempre fun moi cu inquieto, moi bulebule. —E en que anda agora? Pois, entre outras cousas, estou ensaiando unha obra de teatro infantil, Bibopalula, que é unha versión teatral dunha serie da plataforma Xabarín.gal con moitas pezas musicais. Vaise estrear na Coruña, no Colón, o 7 de xuño, ao día seguinte estamos en Santiago, no Auditorio, e logo temos funcións cada fin de semana. Imos cruzar os dedos porque é moi importante que a primeira infancia vaia ao teatro, e que vexa teatro en galego. —Fan falta persoas que defendan a lingua, e máis como o fai vostede, con proxectos para a xente moza e a cativada, sobre todo porque ás veces parece que o perfil maioritario de influencer é home español, de dereitas, antifeminista... non? A pregunta sería, e por que eu non o ía facer? A xente felicítame por facer algo que debería ser moito máis común. Eu como muller galega debo poder formar parte desa cadea para que as rapazas teñan referentes e vexan que é posíbel ocupar eses espazos. Ademais, eu son moi consciente do que a min me fai feliz, do que me importa, e todo o que poida facer por iso e por facer do meu país un lugar mellor, aínda que soe a cliché, vouno facer. —E faino empezando por idades ben temperás porque son varios tamén os proxectos para público infantil nos que se implicou, non? Cos Argonautas, por exemplo... É que me parece tan importante... Eu son da xeración do Xabarín e eu vivín a desaparición do Xabarín. É algo que me preocupa. Estouno vendo, por exemplo, coa dobraxe: hai que ir a series novas porque se estamos dobrando a galego as do ano da polca os nenos non van querer ver iso e van pór Clan, que ten series que lles apetecen máis que unha de hai vinte anos, ou se me apuras de hai cinco. Creo que a rapazada necesita series en galego que o estean petando a día de hoxe. —Mais a día de hoxe, malia a auxe das plataformas e a existencia dunha tele pública propia, a oferta en galego é ben escasa, non? Si, hai moi pouca e ás veces non se corresponde coa demanda real de consumo. Estanse dobrando series ao galego que xa foran dobradas no seu día, non ten moito sentido. Creo que hai que revisar a forma en que transmitimos a lingua ás novas xeracións. Hai que ver como facemos para achegarnos aos nenos, e tamén aos pais e ás nais, para que cando acendan a tele en lugar de pór Clan poñan Xabarín.gal. Porque a cativada pide un produto moi concreto, series punteiras que acaban de saír, cunha animación incríbel... e ten que poder vela en galego. Aínda que sexa un pouco máis caro igual ten máis sentido facerse cun produto así que mercar catro series de hai mil anos, non?