Revés da Xustiza á Xunta: o Supremo dá a razón a Luís Villares e aos xuíces apartados e ratifica a paralización do eólico de Acibal

A sección terceira da Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Superior de Xustiza da Galiza (TSXG) acordou na primavera de 2024 a paralización cautelar do parque eólico do Acibal, entre Barro, O Campo Lameiro (comarca de Pontevedra) e Moraña (comarca de Caldas). A sección adoptaba esta decisión atendendo unha petición da asociación ecoloxista Adega e da plataforma Amil Sen Eólicos baseada no achado de restos arqueolóxicos na zona. A resolución do TSXG tiña como relatora a maxistrada María de los Ángeles Braña López e foi adoptada por unha sala que presidía Francisco Javier Cambón e da que formaban parte Juan Carlos Fernández, Dolores López e Luís Villares. Estes dous últimos membros, López e Villares, foron trasladados forzosamente este mes a outra sección, após meses centrando —nomeadamente Villares— as críticas da Xunta da Galiza e da patronal eólica polas súas resolucións con suspensións cautelares de parques eólicos que foran previamente autorizados pola Administración galega.

"Estamos sometidos a uns criterios que non se aplican en ningunha outra comunidade", chegou a afirmar o presidente do Goberno galego, Alfonso Rueda, apuntando aos autos do TSXG relativas a estes proxectos. "Chámame moitisimo a atención o que está a ocorrer co TSXG", remarcaba Ángeles Vázquez, conselleira de Medio Ambiente, sobre esas mesmas decisións. Para a Xunta da Galiza e a patronal eólica había un recurso 'excesivo' por parte da Xustiza da figura da paralización  cautelar, como a decidida no seu día sobre o parque do Acibal.

O Goberno galego recorreu esa suspensión cautelar para que o Tribunal Supremo interviñese e permitise retomar as obras —paralizadas desde o verán de 2024—, apoiado neste recurso de casación pola promotora do eólico, Norvento. Esta terza feira coñeceuse a decisión do Tribunal Supremo, que acordou inadmitir a trámite o recurso de casación interposto pola Xunta da Galiza e a empresa, Norvento, contra o auto do TSXG. A inadmisión prodúcese "por falta de fundamentación suficiente e ausencia de interese casacional obxectivo", é dicir, sinalan desde a plataforma veciñal Amil Sen Eólicos, o Supremo considera que a Xunta non xustificou que o caso teña relevancia xeral nin cumpre o asunto os requisitos para ser revisado en casación. Mantense así a paralización das obras e impóñense 1.000 euros en custas á Xunta.

A decisión coñécese nun momento no que os focos estaban postos sobre diversos maxistrados do TSXG polas súas resolucións a respecto dos parques eólicos e veñen, en certa medida, supor un revés para o Goberno galego e o seu relato de "exceso de paralizacións cautelares" por parte do tribunal galego. O 2 de marzo a nova presidenta da Sala do Contencioso-Administrativo do TSXG, Azucena Recio, decretaba o afastastamento de Villares e de López da sección terceira, a que decidía sobre os eólicos. O día anterior, o 11, a Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Supremo ditou a providencia que inadmitía as pretensións da Xunta sobre o Acibal.

A inactividade da Xunta e a Lei de patrimonio

"Estamos ante un caso moi significativo", indica a Nós Diario Montserrat Calvo Ríos, avogada compostelá con ampla experiencia en materia de Dereito ambiental e que levou en nome de Adega a petición de paralización cautelar do parque do Acibal ao TSXG. "Porque supón impugnar a inactividade da Xunta a respecto da protección do patrimonio", precisa a letrada. No transcurso das obras do proxecto eólico apareceron numerosos restos arqueolóxicos —incluíndo petróglifos e outros elementos de alto valor patrimonial, como "unha concentración de tetrasqueis cualificada como única no mundo", segundo Amil Sen Eólicos— que non foran debidamente identificados nin avaliados durante a tramitación ambiental e patrimonial do proxecto.

Ante estes achados apelouse ao artigo 100 da Lei de patrimonio cultural da Galiza —"suspensión da actividade por motivos arqueolóxicos"— e solicitouse á Xunta "a paralización cautelar da actividade". O Goberno galego "fixo caso omiso" a esta solicitude, lembra Calvo, polo que Adega decidiu acudir ao TSXG, que resolveu a favor da paralización. 

Patricia Gamallo, unha das portavoces de Amil Sen Eólicos, manifesta a este medio que o auto do Supremo "vén dar a razón [ao proceder] da Sala do TSXG que veu decidindo sobre estes temas, decidindo en base á lei, por moito que os cuestionen Xunta e patronal eólica". Gamallo tamén incide no "pouco interese" da Xunta en protexer o patrimonio. "Non defendeu o patrimonio que había no Acibal,  parte do cal xa está estragado, destruído. Na vez diso decidiu incluso ir contra unha decisión do TSXG que defendía ese patrimonio; a Xunta foi até o Supremo para pórse en contra diso", reprocha á Administración. 

O Supremo inadmite o recurso e impón á Xunta as custas do procedemento —até 1.000 euros— e libera dese gasto Norvento, que tamén recorreu e que, "en realidade, sostén a mesma posición" que a propia Xunta.

85 proxectos eólicos foron suspendidos de forma cautelar

Na Galiza hai perto de 200 parques eólicos en funcionamento que entre todos suman case 4.000 megawatts (MW) de potencia instalada. Hai 85 proxectos eólicos que están parados provisionalmente por decisión do Tribunal Superior de Xustiza da Galicia (TSXG). A Xunta recorreu moitas destas suspensións cautelares, sen éxito. O Supremo ten avalado as decisións do TSXG sobre parques eólicos en máis dunha ocasión, como o de Troitomil (entre os municipios de Negreira e A Baña, na Barcala) ou o de Ventumelo (na Ribeira Sacra), entre outros, ao inadmitir os recursos presentados pola Xunta e as empresas promotoras.

"No Acibal, unha vez máis, e como vén sendo habitual, o Tribunal Supremo inadmitiu a trámite os recursos de casación do Goberno galego e da promotora contra unha paralización cautelar", sinala Montserrat Calvo. Agora estase á espera da decisión definitiva do TSXG sobre este parque eólico, que acumula meses paralizado. A veciñanza chegou a montar garda nos días posteriores a se coñecer a orde de suspensión cautelar das obras para comprobar que realmente se paralizaban. "Parte do mal xa está feito", lamenta Patricio Gamallo, alertando dos "petróglifos danados" durante as obras. "Todo por non actuar a Xunta cando se lle requiriu", afea.