Daniel González Palau: "Lusofonía, Atlántico e diáspora son as chaves"

—Cal é a función do Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (Igadi)? O Igadi é unha asociación sen ánimo de lucro que naceu o 10 de setembro de 1991 e que grazas ao incansábel traballo do noso actual presidente de honra, Xulio Ríos, converteuse nun think tank relevante nas Relacións Internacionais e especialmente no que respecta ao estudo da emerxencia da China na sociedade global. A China propón unha estrutura de seguridade internacional Máis alá do recoñecemento internacional polo traballo ao redor da visión da China nas últimas décadas, o Igadi ten unha forte traxectoria e compromiso coas políticas públicas de acción exterior galegas, cunha incidencia importante historicamente, ás veces maior e ás veces menor, nas políticas da Xunta da Galiza. O Igadi aspira a darlle seguimento e a mellorar na medida do posíbel as políticas de acción exterior da Galiza. —Cales son os principais fitos na historia do Igadi? Os resultados dos 30 anos de traxectoria do Igadi teñen deixado varios fitos relevantes. É moi destacábel a creación do Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade en 1997, unha asociación de Concellos que traballa en rede dunha maneira sustentábel para desenvolver políticas públicas de cooperación internacional para o desenvolvemento. Trátase dunha política pública consolidada na Galiza a día de hoxe e xa os propios Concellos son os únicos socios da entidade. Tamén no final do fraguismo, en 2004, o Igadi elaborou o primeiro Libro Branco de Acción Exterior da Galiza, constituíndo o primeiro libro branco deste tipo elaborado desde unha comunidade autónoma, asentando o traballo do que viría ser a Secretaría Xeral de Acción Exterior da Galiza, e xa naquela altura, a través deste documento, reivindicábase a lusofonía galega de maneira oficial. O Igadi tamén desenvolveu o Observatorio da Política Chinesa en 2005, que ten un papel moi relevante da análise da China contemporánea. En 2020, o noso fundador, Xulio Ríos, recibiu o premio Casa Asia, precisamente ligado á cuestión da creación e o desenvolvemento do Observatorio da Política Chinesa. Gustaríame destacar a creación da Fundación Plácido Castro, quen foi o responsábel de Relacións Internacionais do Partido Galeguista e que representa unha maneira de entender as relacións da Galiza co mundo coa que o Igadi como asociación se sente moi identificada. Non pode faltar a mención á revista Tempo Exterior, dedicada en exclusivo aos estudos internacionais desde o ano 2000, en galego. Podemos dicir que Catalunya e Euskadi teñen experiencias de éxito en múltiples ámbitos, pero nos estudos internacionais non teñen nada parecido á revista Tempo Exterior. Desde 2014, facemos unha investigación, que coordino eu, sobre o que foi a iniciativa e a posterior aprobación da Lei Paz Andrade para o aproveitamento da lingua portuguesa e vínculos coa lusofonía e sobre como se está a desenvolver de maneira concreta, o que nos permite ver os avances e o estancamento que o proceso ten. E seguro que podería lembrar máis fitos. —E que nos pode contar con respecto á situación actual do Igadi? Desde o ano 2017, cando Xulio Ríos comezou a ser o presidente de honra e eu comecei a exercer de director, tivemos un proceso cheo de alegrías con algunha desventura tamén, e estamos a piques de lanzar, este 9 de xullo, coincidindo co Día da Galiza Exterior -que se celebra cada Ano Xacobeo-, a nosa nova páxina web, que significará a consolidación do relevo xeracional na nosa organización. —Que valoración fai vostede do papel que xogan os medios de comunicación na área da política internacional, das relacións internacionais e do contexto global? Desde a propia Xunta da Galiza e mesmo desde os propios medios de comunicación, non hai un coidado especial polas relacións internacionais, máis alá dos momentos puntuais nos que os medios máis poderosos teñen a capacidade de ter un enviado especial no campo e os recursos que sexan necesarios, mais pensamos que falta un pouco de cultura do internacional no cotián. Educar nunha maneira de observar o mundo que entenda o contexto, a perspectiva dos conflitos e a complexidade das cousas, e moitas veces as verdades fragmentadas que acostuman ter os bandos enfrontados, sería o ideal. “A visión internacional dos medios desde a galiza ou desde españa responde aos intereses da unión europea e do mundo occidental” Lamentabelmente, os medios de comunicación de masas, os máis poderosos e visibilizados, son os que teñen a capacidade de marcar a axenda pública e a opinión pública, e moitas veces, ou case sempre, esa visión internacional dos medios desde a Galiza ou desde España responde aos intereses do noso bloque económico, que é a Unión Europea (UE) e o mundo occidental. Ademais, neste contexto, existe unha forte concentración de poucas persoas controlando poucos medios, e como Igadi podería dicir que as cuestións sobre o mundo asiático, o mundo africano ou América Latina terían que traballarse un bocado máis para poder ser capaces de darlles voz aos que están do outro lado. O mundo colonial aínda ten a día de hoxe unha forte resaca, e á hora de falar doutras latitudes. Replícanse notas de prensa de grandes axencias de comunicación que acaban por reducir as sociedades a estereotipos e por non dar unha visión completa do que esta pasando nestes contextos. Se a visión da China, por exemplo, nos últimos anos, gañou moita presenza como potencia en determinados ámbitos, non é así con outros cambios que pasan en África. —Que valoración fai da existencia dun xornal como Nós Diario, tanto en papel como en dixital, integramente en galego? O Igadi recibiu a creación de Nós Diario como unha grande alegría, un xornal integramente en galego en papel supón un importante paso para normalizar unha vida en galego e fai parte dunha misión que tamén comparte unha organización como a nosa. Valoramos este paso moi positivamente e damos azos para que poida seguir avanzando. —Que potencialidades ten a Galiza para xogar un papel relevante na sociedade global? O primeiro factor importante sería que existise unha coordinación leal entre as nosas políticas de acción exterior e as do Estado español, de maneira que puidésemos facer que fose boa para as dúas partes. Nese sentido, ten especial significado o que vaia pasar coa entrada na Comunidade de Países de Lingua Portuguesa (CPLP), da que o Estado español fai parte desde o ano pasado, e onde se agarda que a Galiza xogue un papel relevante, xa que a entrada prodúcese como consecuencia da Lei Paz Andrade e dunha declaración do Parlamento da Galiza por unanimidade. Galiza pon rumo á Comunidade de Países de Língua Portuguesa grazas á lei Paz Andrade No ámbito da CPLP, a Galiza ten moito terreo para aproveitar as potencialidades económicas e culturais. Alén de Portugal e Brasil, os Estados africanos lusófonos de África poden ser aliados importantes da Galiza en cuestións marítimas e enerxéticas. É importante ter unha visión clara do papel da Galiza en Europa e do desenvolvemento da nosa acción exterior a través do Comité das Rexións, e poder valorizar non só a conexión co mundo hispano, senón tamén os nosos lazos coa esfera lusófona. A nivel europeo hai que prestar especial atención ás relacións con Portugal mais tamén co arco atlántico, volvendo ás nosas raíces nas relacións internacionais, ao mundo celta e ao mar que nos conectou. Outro aspecto chave é a diáspora e a galeguidade no exterior, botamos en falta que se faga unha acción neste ámbito que vaia máis alá dos Centros Galegos e dunha política asistencial, pois as persoas galegas no estranxeiro son un capital extraordinario para xerar oportunidades para a Galiza no plano internacional. Lusofonía, Atlántico e diáspora son as chaves. —Estamos camiñando cara á un mundo multipolar? Sen dúbida, o mundo multipolar xa viña en construción durante a derradeira década. A comezos de século xa se vía que toda aquela narrativa unipolar occidental posterior ao final da Guerra Fría entrou en problemas, e isto incrementouse a raíz da crise económica internacional de 2008. Mais está claro que a guerra de Ucraína aumentou a desorde na sociedade internacional, e ademais, durante a última década, Rusia e China chegaron a cotas de cooperación nunca vistas anteriormente. Unha das características do presente é que non sabemos canto poden resistir os escenarios. Óllase un panorama internacional moi gasoso, as potencias intermedias poden estar hoxe nun lado e mañá noutro, non hai bloques claros, por exemplo, a India nos últimos meses ten tido tensións na fronteira con China mais ao mesmo tempo tomou posición internacionalmente contra as sancións a Rusia. Ademais, estamos nun mundo moi polarizado, en todas as sociedades do planeta, non é só que haxa diferentes proxectos a nivel internacional senón que dentro dos mesmos Estados hai unhas grandes divisións, e iso facilita a desorde que se está a dar. Unha desorde que ao tempo cristaliza en guerras como a de Ucraína. Alejandro López, coordinador de 'Descifrando a guerra': "A guerra ucraína marcará o novo taboleiro xeopolítico" Hai unha crise estrutural no mundo da economía e das finanzas, así como unha crise ecolóxica, límites que o planeta precisa abordar dun modo cooperativo, pois os pobos do mundo somos interdependentes. Porén, lamentabelmente, o escenario que estamos a ver é o da división e o da guerra, e isto podería ser a tónica para os próximos anos. “O escenario que estamos a ver é o da división e o da guerra, e podería ser a tónica para os próximos anos” —Que rexións considera que pasan por un momento máis preocupante na actualidade? Agora mesmo, e froito da situación que vemos cada día no telexornal, todo o espazo ex soviético atópase nunha situación de tensión tremenda. Neste contexto, as accións que desenvolva a UE van a ser chave para o devir desta crise. Talvez a UE asuma o papel que está tendo nos últimos meses, ou pode que mude cara a un escenario no que se poida chegar a algún tipo de acordo con Rusia e con todo o espazo ex soviético. Isto é o máis preocupante no máis curto prazo. Despois, tristemente, o Sahel e as zonas centrais e interiores do continente africano están tendo grandes problemas coa suba dos prezos que provocan crises alimentarias e de saúde básica. Os Estados de América Latina tampouco pasan por un bo momento. Aínda que, en xeral, avanzaron moito durante a primeira década do século a nivel de indicadores de benestar social, agora están a amosar moito estancamento. O máis preocupante é que estas rexións están entrando en depresión moi rapidamente. Tanto na pandemia como agora coa crise da suba dos prezos vese como son sociedades moi febles nas que as situacións adversas se acentúan en pouco tempo. Inflación, falta de emprego, crises ambientais... están a sufrir unha serie de problemas crónicos que non desaparecen. América Latina ten por diante décadas de moitos interrogantes. Hai que ter en conta que en América Latina a xeopolítica xoga un papel importante, os Estados están buscando socios externos que lles outorguen seguridade. É unha zona que sempre foi coñecida por ser o patio traseiro dos Estados Unidos de América, e na última década está experimentando a entrada de China e mesmo de Rusia con investimentos estratéxicos e de préstamos monetarios. —Están gañando importancia os países en desenvolvemento nun taboleiro xeopolítico incerto? Ao que aspiran todos estes países que se atopan en vías de desenvolvemento é a ser o suficientemente hábiles para estar en bo lugar nas conversas cos distintos actores. Esta busca do apoio exterior dos países menos desenvolvidos vai ser unha constante no futuro próximo. —E que rol están a desenvolver as potencias occidentais como a UE e os Estados Unidos de América (EUA) neste contexto? Por exemplo, a UE ten moitos intereses en moitos Estados de África, é o seu continente veciño, mais a UE non ten unha diplomacia propia, senón que ten a dos seus Estados, a acción exterior conxunta deste bloque aínda se está a construír. Semella que o xefe diplomático da UE, Josep Borrell, neste último mes, fixo de todo, mais a UE no xogo xeopolítico está moi por detrás dos proxectos de Rusia, China ou os EUA. Precisamente, os EUA están a sufrir unha importante división social nos últimos tempos que podería xerar un escenario de risco durante a próxima década, tanto a nivel de conflitos internos como pola perda de calidade democrática. Que unha superpotencia como os EUA se atope nunha situación tan inestábel demostra até que punto é un labirinto o taboleiro xeopolítico actual.