Por que o trigo galego en ecolóxico é o máis rendíbel?

A recuperación de cereais autóctonos en réxime ecolóxico sería rendíbel na Galiza. É a conclusión á que chega o traballo Análise económica comparativa da produción de trigo ecolóxico fronte á convencional realizado polo profesor de Economía Aplicada da Escola Politécnica de Lugo da USC, Ibán Vázquez González, xunto ao investigador Daniel Martínez García. O estudo, que vén de ser publicado polo Instituto de Biodiversidade Agraria e Desenvolvemento Rural (Ibader) dentro do monográfico Dende a produción á panificación do trigo galego ‘Caaveiro’, tiña como obxectivo principal estudar a viabilidade deste cereal en ecolóxico na Galiza con variedades autóctonas como alternativa economicamente viábel fronte á produción convencional. A investigación realizouse entre decembro de 2019 e xuño de 2020 nunha leira en Carral (comarca da Coruña) propiedade do Grupo Da Cunha. Contou con dous terreos (un para cada tipo de trigo) con tres tratamentos (trigo, espelta e 'altramuz') e catro repeticións. A vantaxe do trigo ecolóxico galego “Sae máis vantaxoso o trigo ecolóxico, efectivamente, na marxe neta”, explica Vázquez González a Nós Diario, "malia que os rendementos produtivos promedios do trigo ecolóxico son 32,4% inferiores". En concreto, os datos confirman un beneficio de 160,7 euros por hectárea (ha) superior no caso de estabelecer os prezos ideais (pagando o trigo 1,2 euros/kg en ecolóxico e 0,8 euros/kg en convencional) e de 11,9 euros/ha en condicións reais de mercado ese ano -2020- (pagando o trigo 0,5 euros/kg en ecolóxico e 0,4 euros/kg en convencional). Nestas últimas condicións, a produción ecolóxica é menos beneficiosa "se se producen incrementos do prezo do trigo e do rendemento superiores a 12% e baixadas dos custos totais por riba de 10%". Con todo, para o tamén membro do Grupo de Economía Agroalimentaria e Mediambiental, Desenvolvemento Rural e Economía Social, o segundo escenario "segue supondo unha ganancia" que compensaría empregar o ecolóxico. O Agro reclama da Xunta medidas para mobilizar terras cara á produción de trigo Os resultados da investigación tamén descobren que os custos totais en produción ecolóxica, en euros por hectárea, son 22,65% inferiores á convencional (364 euros/ha o primeiro e 470 euros/ha), algo que o investigador sinala que se debe "principalmente á ausencia de custos fitosanitarios e herbicidas”. A importancia do trigo na Galiza O estudo valora que na Galiza “o trigo é esencial na cultura, gastronomía e tradicións”. Indica que no transcurso da historia houbo “unha gran variedade de tipos autóctonos” mais que “a tendencia actual é a considerar unha única especie” polo que “nas últimas catro décadas o cultivo de trigo autóctono galego diminuíu nun 50%, chegando a existir unha seria ameaza de desaparición”. Neste sentido, no traballo presentado lémbranse as investigacións levadas a cabo en Abegondo (comarca da Coruña) polo Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo (CIAM), para a recuperación e conservacións de variedades autóctonas de trigo (87 variedades locais procedentes de 44 municipios) no seu banco de xermoplasma. Nel poden atoparse as principais variedades autóctonas galegas, como son Callobre e Caaveiro. “Temos previsto realizar un segundo estudo moito máis completo que terá unha duración de catro anos”, indica Vázquez González, “e contaremos precisamente en principio coas instalacións de Mabegondo, coa colaboración do investigador Luis Urquijo, ademais das terras de cultivo que ten o Grupo Da Cunha en Carral”, engade. Achegar coñecemento do cultivo ecolóxico Outra das intencións deste estudo é “achegar coñecemento sobre se a produción de trigo ecolóxico con variedades autóctonas”. Neste sentido sinala que a agricultura ecolóxica, cunha serie de principios e obxectivos de minimizar o impacto do ser humano sobre o medioambiente, “experimentou un notábel crecemento nos últimos anos” como consecuencia, por exemplo, de “cambios nos hábitos de consumo dos consumidores e os novos estilos de vida mais saudábeis”. Porén, entre as “limitacións” deste tipo de produción está “a falta de información, formación, alternativas ao emprego de agroquímicos, o maior prezo de venda en comparación cos produtos convencionais, os menores rendementos produtivos ou os maiores custos de produción”. Cea reclama o cultivo de trigo do país para loitar contra o abandono do rural “Este estudo económico, de confirmarse co seguinte que realizaremos, completaría todo o ciclo”, asegura o profesor. A idea é pasar de saber “que a produción coa variedade autóctona é máis saudábel, máis beneficiosa para o medio ambiente” a constatar “tamén que a parte económica tamén é positiva, polo que complementariamos todas as vertentes da sustentabilidade e todo serían beneficios”. Conclusións do contexto agroecolóxico As propias conclusións do monográfico, coordinado desde a USC pola catedrática María Ángeles Romero e o catedrático Santiago Pereira, apuntan a que se require “máis investigación, difusión e promoción dos seus efectos beneficiosos tanto para a saúde como para o medio ambiente”. Porén, admiten outras debilidades, “tamén importantes”, como son na actualidade “o pequeno tamaño das parcelas para o estabelecemento do cultivo, que é algo característico da base territorial galega, ademais da falta de información e formación dos produtores de trigo ecolóxico, antes de iniciar o proceso de conversión”. Ademais, e como “ameaza máis relevante” neste mesmo tema, alertan dunha “falta de apoio institucional para fomentar a expansión do cultivo, ao que se unen outros relacionados coa base territorial como a competencia polo uso da terra con outras actividades agrícolas e plantacións forestais”. Aínda así, como fortalezas salientan o seu emprego práctico e “a posibilidade de ofrecer aos consumidores e ás consumidora un produto diferenciado ou as mellores propiedades organolépticas -as que teñen que ver co aspecto, co gusto, coa textura, co cheiro e coa cor- do pan galego agroecolóxico con variedades autóctonas de trigo". A trazabilidade xenética do trigo No monográfico publicado por Ibader apúntase a que as ferramentas xenéticas permiten a identificación do trigo galego e a súa pureza, tanto na produción da semente como da fariña que se realice. "Os trigos galegos presentan unha pegada xenética única e diferenciábel doutros trigos", indican, "que reflicte un proceso de selección independente dos traballos de mellora xenética que deron lugar aos trigos comerciais de amplo uso".