Pemento de Herbón: ás portas dunha nova campaña co reto de consolidar a marca

Na parroquia padronesa de Herbón (comarca do Sar), berce dos pementos de Padrón, xa se recolleron os primeiros desta tempada, iso si, no invernadoiro, e pronto estarán á venda. Para os de exterior haberá que agardar até finais de xuño ou comezos de xullo, nunha tempada que se alonga até finais de outubro, cando menos para as 27 produtoras e produtores da Denominación de Orixe Protexida (DOP) Pemento de Herbón. A entidade, cuxa área xeográfica está delimitada ás localidades de Padrón, Rois e Dodro, na comarca do Sar; Pontecesures e Valga, comarca de Caldas, está detrás segundo os datos da Consellaría de Medio Rural da produción de case 82 toneladas en 2023, cinco máis que en 2022 pero por baixo das arredor de 91 de 2021 e das máis de 83 de 2020. O pasado ano a inmensa maioría das hectáreas certificadas estaban en Rois, Padrón e Dodro, 5,89, por apenas 0,2 en Pontecesures e Valga. Milagros González, a presidenta da DOP, explica a Nós Diario que tras a creación do organismo en 2009, cunha autorización que tardou máis dunha década en chegar desde a solicitude das produtoras e produtores, a xente vai identificando pouco a pouco a marca, mais reitera que aínda teñen que corrixir en múltiples ocasións a quen demanda pemento de Padrón. “O pemento de Padrón non existe” posto que non ten denominación protexida, é “pemento tipo Padrón ou variedade Padrón”, detalla. Amais da área dos vales delimitados polos ríos Ulla e Sar, estes pementos poden proceder doutras partes da Galiza, así como de Murcia, Almería, Málaga ou Granada no Estado español, ademais de México, Portugal ou Marrocos. Este último país converteuse de feito nun dos produtores clave. Ao comezo do milenio, Rabat ofreceu a empresas de Francia, Italia ou do Estado contratos de até catro décadas para alugar terras, con boas condicións amais para os cultivos ecolóxicos pola falta de explotación anterior deses espazos, o que lles permite aforrar en man de obra. Ramiro Touceda, agricultor: "Nestes tempos é común traer produtos doutros lugares e vendelos como galegos" Xa en 2006, Antonio Becerra, de Padrón, afirmaba ser un dos principais produtores de pemento tipo Padrón do mundo coa súa explotación en Agadir, no suroeste marroquí, con 600 persoas dedicadas ao cultivo deste produto e xudías, e 3.700 toneladas de produción anual. Nós Diario púxose en contacto co Ministerio de Agricultura marroquí para obter datos de produción no territorio mais non obtivo resposta. A expansión da súa sona converteuno nunha presenza cada vez máis habitual nas cartas de restaurantes ou nos supermercados de Alemaña, Francia ou o Reino Unido. Nas illas británicas, unha vez constatado o seu éxito de vendas, as grandes superficies reclamaron rapidamente ás súas provedoras no sur do Estado que o producisen. Sexa como for, alí “non chegan con DOP” desde o Brexit, aclara González. Porén, á parte dos da DOP, non existen datos específicos a nivel dos movementos comerciais dos pementos de tipo Padrón, que se incluirían dentro dunha categoría xeral para todos os pementos. As estatísticas da Federación Española de Asociacións de Produtores Exportadores de Froitas, Hortalizas, Flores e Plantas Vivas indican que en 2023 a Galiza exportou 35 toneladas de pementos en fresco, dun total de máis de 700.000 toneladas en todo o Estado, aproximadamente a metade da produción estatal. En paralelo, ese ano o Estado importou case 74.000 toneladas. Pola súa parte, a produción de pementos na Galiza ascendeu a case 58.000 toneladas en 2022, recolle o anuario estatístico do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación. Ás consumidoras e aos consumidores, a tamén presidenta da cooperativa A Pementeira, que agrupa 17 produtoras e produtores e 80% dos pementos da DOP, recoméndalles que se fixen na etiquetaxe das bolsas, no caso das e dos membros da DOP co seu logo e un selo numerado, mais “no que vén de fóra aínda hai bastante picaresca”, coa orixe en “letriña moi pequena”, apunta. Tamén incide na diferenza entre os pementos, “é máis caro o noso” mais “cando o levan saben que levan o auténtico”. Malia que, sostén, non se pode cubrir o mercado galego coa produción propia, fai un chamamento á hostalaría para que opte polo produto con DOP, indicando na carta cando non o é e a súa orixe, e limitando a venda ás épocas de colleita no país. I+D+i O certo é que, sinala González, non teñen problemas para vender a súa produción, que en fresco comercializan a través de varios supermercados, froitarías e a restaurantes dentro do Estado e no exterior, pero fai fincapé na súa aposta pola diversificación, o que lles permite ter ingresos fóra da época da recolleita. Na Pementeira comercializan desde pemento seco até marmelada picante e de pementos seleccionados para non picar. Coa primeira marmelada desenvolven bombóns e até se usa para xeados. A principal preocupación para a DOP é que “non temos relevo xeracional”, algo especialmente patente nunha “zona moi industrializada” na que “ninguén quere meterse no campo”, ao que engade a dificultade de atopar traballadoras e traballadores para a recolleita. Os pementos tipo Padrón, unha variedade comercial As produtoras e produtores de Herbón organizáronse a comezos da década de 1980 para crear un selo de garantía e protexer a marca Pemento de Padrón. Con todo, o Instituto Nacional de Denominacións de Orixe non iniciou a tramitación aducindo que non existía unha regulamentación para este tipo de produtos, e tamén lles negaron o rexistro da marca. Isto non impediu que en 1985 a empresa rioxana Ramiro Arnedo non tivera ningún problema en rexistrala como variedade comercial, freando novos intentos por parte da veciñanza. Das sementes desta compañía provén 99% “do pemento Padrón que se cultiva no mundo”, sostén o seu presidente, Julián Arnedo, que defende que a súa popularidade “estalou nos 2000” grazas ao control do proído, algo que en Herbón nunca estivo ao azar, admitindo que o galego “é de moita máis calidade que o marroquí”. A empresa comercializa cinco tipos de sementes adaptadas ao seu cultivo todo o ano en climas máis cálidos. Milagros González revela que naquel momento non tiveron ningún apoio de ningunha Administración, asegurando que foi un duro golpe que “desilusionou” as produtoras e produtores ao obrigalos a comezar cun “nome novo” e renunciar “ao que lle deu a fama”.