A obra de teatro sobre Castelao que uniu Galiza, Portugal e Catalunya

"Aínda non sabemos se o espectáculo incluirá a obra completa –Os vellos [non deben de namorarse]– ou só un acto, o mellor e o epílogo. Estaría ben que fixeras as decoracións para toda. De non utilizalos, utilizaríamos en Barcelona. Xa sabes que quero facer alí a obra. Espriu prometeume que faría a versión. Isto de aquí servirame como experiencia. Pensamos que é moi conveniente dar a coñecer, na medida das nosas posibilidades, todo Castelao, quero dicir, todas as facetas da personalidade. Precisaría que me axudases non só en Os vellos, senón no espectáculo, que me facilitases o material que vos fose posíbel". Este fragmento pertence a unha carta que o dramaturgo e director teatral Ricard Salvat -o creador do teatro catalán contemporáneo- lle escribiu a Luís Seoane, en marzo de 1969, desde Coímbra. Salvat estaba na cidade portuguesa desde novembro de 1968 dirixindo un curso de teatro organizado pola CITAC (Círculo de Iniciação Teatral da Academia de Coimbra) do que resultou un espectáculo titulado Brecht+Brecht, con textos do dramaturgo alemán, que se estreou en febreiro de 1969, e tería que ter propiciado outro espectáculo -aquel ao que se refire Salvat na súa carta a Seoane- titulado Castelao e a súa época, cuxo libreto incluía o segundo acto de Os vellos non deben de namorarse. Salvat contaba con Seoane e con Isaac Díaz Pardo para que realizasen a escenografía, o vestiario e as máscaras do espectáculo, e conseguiu que Xesús Alonso Montero se desprazase a Coimbra para pronunciar unha conferencia sobre Castelao como parte dos actos que rodearían a estrea. A música, que corría a cargo do compositor portugués José Niza, incluía cancións baseadas en poemas de Rosalía de Castro, incluíndo o "Cantar da Emigração" (Este parte, aquele parte / e todos, todos se vão. / Galiza ficas sem homens / que possam cortar teu pão), cuxa interpretación a cargo do cantor Adriano Correia de Oliveira se converteu nun himno da loita estudantil contra o réxime salazarista. Precisamente foi esta loita dos estudantes contra a ditadura a que deu lugar, a partir do 17 de abril daquel ano, á coñecida como "crise académica de 1969" -con sucesivos episodios de folgas, feches de universidades, detencións, a ocupación de Coimbra por forzas militares, estudantes forzados a integrarse no exército para combater nas guerras de África... Dentro daquel clima de represión, as autoridades do Estado Novo acabarían por prohibir a estrea da obra. Na véspera, a PIDE -a policía política do réxime- foi buscar a Salvat para entregalo á policía española na fronteira con Salamanca. Unha antoloxía achega a dramaturxia galega das últimas décadas a Portugal Mostra de Teatro Galego O arquitecto e fotógrafo Carlos Valente era naquela altura un estudante universitario que pertencía ao CITAC, e documentou todo o proceso en ducias de fotografías que cedeu ao Centro de Documentação 25 de Abril. Unha escolma desas instantáneas conforma a exposición Castelao e a sua época em Coimbra, que se inaugura o 28 de setembro no Auditório do Centro de Artes Visuais e que poderá visitarse até o 8 de outubro, para traer a memoria aquel proxecto inconcluso que o propio Salvat definiu como "un intento de achegamento e diálogo entre os distintos pobos da península Ibérica". A exposición serve como apertura da Mostra de Teatro Galego, impulsada pola Escola da Noite e a Cena Lusófona de Coimbra. O encontro, ademais da exposición, terá como protagonistas varias montaxes de compañías galegas que se porán en escena no Teatro da Cerca de São Bernardo (TCSB). O mesmo día 28, PT Excéntricas presentará O porco de pé, baseada na novela de Vicente Risco e dirixida por Quico Cadaval. O día 1 de outubro, será a quenda de Arraianos, a cargo de Sarabela Teatro, baseada na obra de Méndez Ferrín e con dirección de Ánxeles Cuña. O día 5, Contraproducións levará Cigarreiras, o espectáculo baseado en La Tribuna, de Emilia Pardo Bazán e con dirección de Cándido Pazó. O 7 de outubro, Os Náufragos Teatro representarán Hugo, Prémio María Casares 2022 ao Mellor Espectáculo Infantil, con texto e dirección de Gustavo del Río. Ese mesmo día, Teatro do Atlántico fechará con Libre coma os paxaros, a obra baseada na vida e nos textos de Rosalía de Castro, dirixida por Xulio Lago e protagonizada por María Barcala. Ademais, Avelina Pérez, que realizará en Coímbra unha residencia artística de tres semanas, estreará, na sala Brincante da Cena Lusófona, unha instalación/performance, Desde ese silencio, na que enfronta a experiencia íntima de escoitar un texto coa situación de formar parte dun público. E o Grupo Oportunista de Drama Flava Antónia, composto por Carlos Santiago, Clara Gayo e Zé Paredes, presentarán, no Bar-Libraría do TCSB Á Mesa!, unha produción do Teatro do Pichel. En Coimbra presentaranse dous espectáculos de narración oral. Males que vêm por bem -o día 29 de setembro, no Teatro-Estúdio Bonifrates- é o espectáculo que Cándido Pazó concibiu especialmente para esta Mostra. E Quico Cadaval levará ao mesmo espazo, o 6 de outubro, o seu Complexo de Edipo. Quico Cadaval, ademais, impartirá un obradoiro de narración oral e Ánxeles Cuña unha masterclass sobre lectura teatral, ademais de dirixir unha lectura dramatizada da obra de Sarah Kane 4:48 Psicose. A Mostra complétase cunha exposición bibliográfica dos fondos de teatro galego do Centro de Documentação da Cena Lusófona, unha feira do libro galego no foyer do TCSB, un concerto e incluso un baile. O festival de Almada homenaxea ao escenógrafo José Manuel Castanheira Un acto simbólico de homenaxe ao proxecto de diálogo a través do teatro Carme Portaceli, directora do Teatre Nacional de Catalunya, dirixirá unha lectura de fragmentos do espectáculo de Salvat -o 3 de outubro no Teatro-Estúdio do CITAC- cuxo guión orixinal censurado se atopa na Torre do Tombo de Lisboa. E o día 30 de setembro, unha mesa redonda afondará na importancia daquela montaxe para a historia do teatro en Portugal. Entre os relatores estarán o arquitecto Carlos Valente, autor das fotografías expostas; Xesús Alonso Montero; João Viegas, do CITAC; Antonio Iglesias Mira, autor da tese Ricard Salvat em Portugal: Brecht, Castelao e a sua época e censura”; Ricardo Seiça Salgado, autor da tese Unha política de teatro dramático – CITAC: estudo de caso dun grupo de teatro universitario; e membros da actual dirección do CITAC. Portugal no horizonte: Os teatros galego e portugués condenados a atoparse