Lenzos na rúa: neoartivismo

A arte como expresión e comunicación foi desde a prehistoria un xeito de plasmación e desenvolvemento do pensamento abstracto da subespecie sapiens. As primeiras pinturas ou gravados rupestres teñen diversas lecturas e o común denominador de sinalar ou marcar un territorio, unha comunidade ou unha identidade concreta, invocar espíritos ou, simplemente, transcender, polo que quizais poderían considerarse como os primeiros graffitis. A partir do último terzo do século XX e sobre todo nas últimas décadas do XXI a relación da arte co espazo público deu en consolidar e diferenciar o fenómeno do muralismo ou arte mural urbana do graffiti, do mesmo xeito que os propios creadores se especializan ou decantan por unha opción ou outra. Non obstante, a diferenza fundamental entre ambos é o carácter estético e monumental do primeiro. En Galicia perdeu a súa exclusividade urbana xa que este xénero espallouse cara a vilas pequenas e o rural, non só pola localización senón polos temas tratados máis en relación coa nosa idiosincrasia; así, o muralismo galego converteuse tamén nun xeito de coñecer e promover a nosa cultura. Outras características de seu son o colosalismo destas intervencións e a preponderancia da figuración realista. A relación da arte co espazo público deu en consolidar e diferenciar o fenómeno do muralismo ou arte mural urbana do graffiti En Lugo, as primeiras iniciativas de arte mural eran minoritarias, pero paseniño, a cultura urbana calou na cidadanía ata facela parte da comunidade substituíndo receo por case devoción. Despois da gran crise do 2008 diminúen as reticencias e tanto a administración como os particulares abren o mercado do muralismo e o recoñecemento social dos seus autores, antes case anónimos. Coas redes sociais chegou a viralización, pero lonxe de ser un feito pasaxeiro, hai unha continuidade excepcional posto que se consolidou unha presenza mediática, un turismo de muralismo e un efecto selfie que publicita a cidade e o seu patrimonio mural de xeito libre e gratuíto. Xulio César e Copora A última gran conquista do muralismo lucense foi a da convivencia co casco histórico. En efecto, as grandes intervencións pictóricas preto da catedral e da muralla romana, patrimonio da humanidade, conseguiron adaptarse ás limitacións legais correspondentes realizando un diálogo xustificado na relación histórica do tema escollido para ambos os dous murais e na súa calidade técnica. Primeiro o de Xulio César realizado por Diego As que, debido ao éxito obtido na Plataforma Street Art Cities co premio ao mellor mural do mundo no ano 2021, asegurou a continuación doutro que complementara a visión romana colonizadora coa indíxena castrexa vencellando dúas culturas nunha: a galaicorromana. O coñecido como mural da castrexa, denominado oficialmente Copora pola tribo ou pobo que habitaba ese territorio prerromano, ocupa case 400 m2 nunha parede cega dun edificio moi visible desde o sector oeste da muralla. O autor, Manuel Pallín (Yoe33), levouno a cabo na primavera de 2023. A realización foi seguida acotío a través das redes e acompañada de comentarios continuos e interese xeral porque así como o insigne César era unha copia dunha escultura barroca de Nicolas Coustou conservada no Museo do Louvre, no caso da castrexa apenas hai descricións e ningunha imaxe para inspirarse: velaí a complicación dese proxecto. O artista fixo unha intensa busca documental asesorándose con arqueólogos e historiadores para evocar unha muller prerromana pero desde a súa creativa visión persoal; porén decidiu facer unha chiscadela ao patrimonio arqueolóxico conservado no Museo Provincial de Lugo tanto nos adobíos: colar de doas vítreas, fíbula da vestimenta e arracada na orella; como na arma que amosa: un puñal de antenas, promocionando a cultura material do país. O peiteado e a roupa xa entran nunha recreación de matices históricos seguindo fontes clásicas tamizadas polo filtro do maxín do autor, ao que engade unha expresiva actitude empoderada e orgullosa. Tamén o fondo difuminado emula un contorno natural que lle dá maior profundidade dentro dun completo e realista repertorio iconográfico. Ambas intervencións son verdadeiras iconas, reclamos turísticos ou imaxes virais que poñen a Lugo no mapa de lugares de interese. E malia ser obras de encargo mantense a arte como comunicación e como valor estético, unha mestura moi presente nestes artivistas. Asistimos a unha consolidación dentro da evolución do muralismo cara a proxectos que profesionalizan o sector pero tamén o institucionalizan cara a peticións concretas. Por mor da gran creatividade dos seus autores superáronse as iniciais contradicións e receos. Abandeirados na loita contra o feísmo urbanístico, non se trata só de tapar, senón de mellorar contornos completos. En todo caso, a ocupación do espazo público deste xeito é considerablemente máis soportable que a publicidade ou o feísmo de elementos inmobles degradados.