Negociación colectiva en tempos de inflación

A evolución máis recente da taxa de inflación na economía española está sendo moi satisfactoria en comparación co acontecido no conxunto europeo. Así, mentres para o total de países da UE a taxa de inflación anual se situaba en setembro no 4,9%, na zona euro acadaba o 4,3% e en España un 3,3%, sendo un dos países coa inflación máis baixa, xunto con Países Baixos, Dinamarca, Bélxica, Grecia e Finlandia. Lonxe quedan as elevadas taxas de finais de 2022, por riba do 10%, que impulsaron un cambio radical na política monetaria do BCE, que semella estar a ter efectos: a desaceleración no crecemento dos prezos viría explicado por un atemperamento nas condicións existentes nos mercados enerxéticos, e por outra banda as caídas na demanda agregada derivadas dun endurecemento nas condicións de acceso ao crédito que seguen á subida dos tipos de xuro oficiais. Un dos impactos máis relevantes do aumento na taxa de inflación é o efecto sobre a capacidade de compra dos salarios percibidos polos traballadores, que os economistas denominamos o salario real. A forte subida dos prezos non foi seguida por unha subida similar dos salarios en termos nominais, polo que foron os traballadores os que tiveron que asumir a maior parte da carga derivada da subida de prezos, ao aumentar as marxes empresariais neste período. Polo tanto, non é de estrañar que nos procesos de negociación colectiva que se están desenvolvendo ao longo do ano os traballadores estean intentando recuperar parte deste poder adquisitivo perdido. A Estatística de Convenios Colectivos de Traballo publicada polo Ministerio de Traballo e Economía Social indica que ata o mes de setembro, no conxunto do Estado o aumento salarial pactado no conxunto de convenios foi do 3,41%, con lixeiras diferenzas entre os convenios de empresa (3,16%) e os de ámbito superior á empresa (3,43%). En Galicia o total de convenios acadou un aumento salarial pactado do 3,49%, cun maior aumento nos convenios de empresa (4,27%) fronte aos de ámbito superior (3,43%). Todos estes aumentos salariais sitúanse claramente por riba dos rexistrados antes do aumento na inflación. Neste momento, no que o mercado de traballo vai batendo récords de afiliación á Seguridade Social e mostra evidentes signos de fortaleza, parece que se quere corrixir a caída dos salarios reais. Os traballadores son máis conscientes do impacto sobre a empresa dun salario excesivamente alto, polo que tenden a moderar as súas peticións Efecto imitación Non obstante chaman a atención as diferenzas existentes por tipos de convenio en canto ás subidas salariais. Tradicionalmente os convenios de empresa (que son máis numerosos, pero cobren unha porcentaxe de traballadores menor) tendían a moderar os aumentos salariais respecto aos convenios de ámbito superior. A explicación radica na negociación de elementos extrasalariais. Neste tipo de convenios adóitanse incluír nas negociacións elementos tales como axudas ao transporte, comedores de empresa, garderías, etc.; é dicir, melloras nas prestacións que non son directamente salariais. Ademais, a teoría económica indica que neste nivel de negociación os traballadores son máis conscientes do impacto sobre as condicións da empresa dun salario excesivamente alto, polo que tenden a moderar as súas peticións. Nos convenios de ámbito superior este tipo de cuestións non poden ser incorporadas ás negociacións e, de feito, a marcada caracterización sectorial e rexional da negociación pode provocar o que en economía laboral denominamos o "efecto imitación", polo que os traballadores que negocian un convenio nun determinado sector tenden a imitar (ou queren lograr) os aumentos salariais obtidos nese mesmo sector noutras comunidades autónomas. En fases expansivas o impacto deste fenómeno é limitar a capacidade de creación de emprego nos sectores menos dinámicos. Pero nas fases recesivas, a existencia dunha certa heteroxeneidade rexional na dinámica da actividade económica dos diferentes sectores pode provocar aumentos excesivos nos custos salariais unitarios (custo salarial por unidade de produtividade) e provocar unha destrución de emprego. O feito de que en Galicia os convenios de empresa estean presentando ao longo deste ano aumentos salariais pactados superiores aos dos convenios de ámbito superior comeza en paralelo co aumento da taxa de inflación, o que pode estar indicando que a capacidade de negociación dos traballadores nestes ámbitos máis descentralizados non é tan reducida como se podía pensar. En calquera caso, o tempo dirá se esta dinámica se mantén ou, polo contrario, voltamos aos tempos nos que a negociación descentralizada daba lugar á moderación salarial.