O problema da vivenda na Galiza: as de protección oficial son até 30 veces menos que a media da UE

Na Galiza hai —segundo os datos desta mesma terza feira— 13.345 persoas demandantes dunha vivenda de protección oficial. O parque público da Xunta da Galiza está integrado por 3.788 vivendas propiedade do Instituto Galego da Vivenda e Solo (IGVS) e da empresa pública Xestur. Supoñen só 0,32% das vivendas principais, tres veces menos que a media estatal (0,96%) e 30 veces menos que a da Unión Europea (9,3%) No circuíto comercial, as vivendas para alugar non sobrepasan as 3.000, segundo a patronal inmobiliaria; mentres que os prezos non paran de aumentar: 7% de suba no arrendamento de novembro de 2022 a novembro de 2023. Con este escenario de fondo organizou esta terza feira en Compostela o Colexio Oficial de Arquitectos da Galiza (COAG) a I Xornada sobre a crise da vivenda. Diagnose da situación. Unha cita na queesta prevista a intervención, entre outros, o director do Instituto Galego de Vivenda e Solo (IGVS), Heriberto García, ou Sebastià Jornet, premio estatal e europeo de urbanismo, unha das voces máis firmes en advertir de que a actual situación deriva de varios factores, un dos cales foi "o erro de tratar a vivenda protexida como un negocio, non como un dereito". Alugar na Galiza, cada vez máis difícil: necesítanse xa 12% máis ingresos que para unha hipoteca Unha das citas destacadas desta xornada foi o debate que reuniu no Museo do Pobo Galego voces de diferentes sectores para analizar nun coloquio A situación da vivenda na Galiza. Falamos con varios dos participantes, como María José Piñeira, do Departamento de Xeografía da USC; Javier Garrido, presidente da Asociación de Promotores Inmobiliarios da Provincia de Pontevedra (Aproin), e Ana Pardo, da asociación Provivenda e presidenta da Rede galega contra a Pobreza (EAPN). "O acceso a unha vivenda, un dereito básico, cada vez é máis complicado na Galiza para moitas persoas, non só as vulnerábeis, se ben estas son as máis afectadas", indica a Nós Diario Ana Pardo. De feito, prosegue a presidenta da EAPN, que nestes anos a vivenda estea na axenda pública e na axenda política, obedece en boa medida a que "o acceso á vivenda non é só un problema de vulnerábeis". Nesa liña, a xeógrafa María José Piñeira apunta a que hai un sector da poboación "que malia ter un posto de traballo, non pode acceder a unha vivenda en propiedade" e ten dificultades para afrontar o aluguer. "Hai un medre a dúas velocidades: salarios e vivenda, e esta vai máis rápido que aquela", conclúe. Pola contra, Javier Garrido sinala que a situación actual procede de que "se fixeron poucas vivendas novas" na Galiza nestes anos "e o máis afectado por isto foi o segmento de poboación de nivel económico medio e medio-baixo". Para Piñeira e Pardo, porén, a ausencia dun parque de vivenda pública na Galiza é determinante. "Necesitamos esa bolsa de vivenda social, noutros territorios do Estado e noutros países de Europa haina", indica. Son "fundamentais as políticas públicas para reverter a situación actual". A profesora da USC sitúa a vivenda como un "problema que se vén cronificando desde mediados dos anos 80" ante o "desleixo" das administracións, ao que suma o "modelo neoliberal de desenvolvemento urbano que se promoveu nas cidades". Ao que engade a visión da vivenda "como un activo de investimento". Para Garrido o "ben máis relevante"dunha familia é a vivenda, polo que se debería facilitar que se poida acceder a esta, algo dificultado pola "falta de seguridade xurídica" derivada de diferentes tramitacións, plans urbanísticos, ordenamentos... A Xunta sobe o prezo máximo da vivenda protexida entre 87 e 142 euros o m² 40% dos ingresos Aproveitar parte do xigantesco stock de vivenda baleira que hai na Galiza podería ser un paso para axudar a aliviar o problema. Apúntao María José Piñeira —"non é que non haxa vivenda, fíxose moita, o que falta é planificación" pública para pola no mercado. "E a prezos asequíbeis", engade Ana Pardo—. As expertas coinciden en que as familias non deberían destinar máis de 30% á vivenda. Segundo o Instituto Nacional de Estatística (INE), na poboación en risco de pobreza e exclusión, 635.000, un 36,2% xa ten que dedicar máis de 40% dos seus ingresos á vivenda. Os datos da EAPN advirten dunha "emerxencia residencial". Os fogares con atrasos no pago de gastos da súa vivenda pasaron de 9% a 9,4% nun ano. Aumentan tamén as persoas que non poden permitirse manter a vivenda cunha temperatura adecuada. De 13,1% en 2021 a 19,4% en 2022. Na Galiza hai 18.946 vivendas de uso turístico (VUT) mentres non chegan a 3.800 as vivendas que integran o parque público da Xunta da Galiza. Unha desproporción de cinco a un. En marzo, o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, anunciaba a construción de 1.800 vivendas para aluguer social até 2026. De 2014 a 2023 construíronse na Galiza 144 vivendas protexidas para aluguer, segundo datos do Goberno estatal. Habitabilidade A vivenda tamén centrou esta terza feira un dos debates no Parlamento galego, onde a deputada nacionalista Alexandra Fernández advertiu de que a mudanza nas normas de habitabilidade "rebaixará a calidade das vivendas". A nova norma da Xunta, que facilita a conversión de baixos comerciais en vivendas, supón que se "rebaixan as esixencias en iluminación e ventilación, permiten diminuír a altura mínima e elimina a extracción de fumes nas cociñas", sinalou a deputada do BNG, augurando que esas vivenda construídas en baixos serán para as persoas con menos recursos ou para vivendas turñisticas (VUT). A vivenda perde peso nos orzamentos da Xunta A vivenda perde peso nos orzamentos da Xunta: cae 24% respecto a 2009 O orzamento que a Xunta da Galiza vai destinar en 2024 a vivenda sobe 26,5%. Un aumento que salientou Heriberto García, director do Instituto Galego da Vivienda e Solo (IGVS), que estivo presente nas xornadas para explicar as estratexias da Administración galega a respecto da vivenda. Destacou a aposta do IGVS por políticas que favorezan o acceso á vivenda e a rehabilitación, así como pola vivenda pública e protexida. Van ser en 2024 ao redor de 160 millóns os que se destinen a eses obxectivos. Malia esa suba, en 2024 destinarase a vivenda 24% menos que en 2009. No último ano de Goberno galego de coalición entre nacionalistas e socialistas o orzamento para vivenda foi superior aos 200 millóns de euros. O aumento nas contas do departamento para 2024 a respecto das do presente exercicio e anos anteriores vén dado, ademais, polos fondos procedentes da UE e do Estado. Nas contas de 2021 os fondos propios da Xunta supuñan 61% dos ingresos do IGVS e en 2024 é de 30,4% . Pola contra, o peso dos fondos europeos era 21% en 2022,e para 2024 é de 48%.