Penuria nos PAC: xornadas de 24 horas e gardas obrigatorias vía burofax

O Servizo Galego de Saúde contará en 2022 cunha nova categoría profesional que exercerá as súas funcións tanto en centros de saúde como en Puntos de Atención Continuada (PAC). Trátase do facultativo especialista en Atención Primaria, unha figura que a Xunta incluíu na lei de medidas fiscais e administrativas que acompaña os orzamentos do próximo ano e que representantes sindicais rexeitan. Por ser froito da decisión unilateral do Goberno, que optou por facela efectiva sen negociación previa na mesa sectorial, mais tamén polo empeoramento das condicións laborais que pode supor para o colectivo médico, obrigado "a cubrir dous posto de traballo co mesmo contrato", censuran desde a CIG-Saúde. Segundo avanzou a Consellaría de Sanidade, os novos facultativos especialistas en Atención Primaria buscarán "paliar o grave déficit de médicos de familia" sen afectar os que xa desempeñan o seu labor nos PAC e nos centros de saúde, malia evitarlles, aclarou, "a obriga de facer gardas". "O que é indecente é que o Sergas, durante os últimos 12 anos, non convocase as prazas de persoal médico necesarias para atender a demanda asistencial e que agora a súa medida estrela veña modificar a peor as súas condicións", cunha xornada continuada que pode estenderse até as 37 horas e agravar o benestar das traballadoras mais a calidade da asistencia sanitaria, subliñou a secretaria nacional da CIG-Saúde María Xosé Abuín. Con todo, as condicións destas prazas de nova creación aínda se descoñecen. Serán acordadas na mesa sectorial, nunha "falsa negociación" tras a imposición da Xunta desta figura sen diálogo previo. Contrato de continuidade "A información que temos é nula", sinala a Nós Diario Javier González Castro, secretario xeral de CCOO Sanidade, quen advirte, ademais, do risco de que a nova categoría de facultativo especialista en Atención Primaria veña facer "legal" e outorgarlle "carácter estrutural" a unha medida "puntual" como foi o contrato de continuidade, adoptado polo Sergas a primeiros de 2019 malia as críticas do persoal médico. O Servizo Galego de Saúde formalizou o nomeamento de continuidade co obxectivo de dotar de "maior estabilidade laboral" médicas e médicos sen praza fixa nin interinidade chamados a cubrir vacacións ou días de libre disposición do persoal de diferentes centros de saúde e a facer gardas en PAC, polo que, de entrada, observa grandes semellanzas entre unha fórmula e outra. González Castro censura que a Xunta obviase a mesa sectorial para introducir unha nova categoría profesional "por motivos de urxencia" cando "a urxencia é de hai 10 anos". Refírese a falta de persoal médico ligado aos recortes e a precariedade das condicións laborais que ofrece ao Sergas, difícil de salvar só mediante a creación dunha figura profesional. A única solución, apunta, "pasa por facer atractiva a Atención Primaria aos poucos médicos que hai. Xubílanse máis dos que rematan o MIR e moitos dos que o acaban optan por marchar ante a falta de estabilidade e de continuidade asistencial". Unha fuxida que non é nova, que agravou, cos anos, a carencia de persoal eventual substituto e acabou por impulsar solucións de urxencia como o contrato de continuidade. Esta iniciativa do Sergas motivou en xaneiro de 2019 a fundación do colectivo Precarias pola Atención Primaria da que foi parte Miguel López del Pueyo, actualmente médico no PAC de Xinzo de Limia. Na Galiza supuxo unha novidade, pero era unha figura que xa funcionaba noutros territorios con outros nomes, explica a este xornal. "En Aragón chámase Médico de Atención Continuada. Está asociado a un centro ou varios, non ten cota de cota de pacientes asignada nin se integra en ningunha equipa de Atención Primaria". Avance na precariedade Baixo o seu punto de vista é un profesional de "segunda división" que asume as condicións de traballo máis negativas dos centros de saúde e dos PAC, "sen unha cadencia de gardas nin un calendario de quendas coñecido con antelación, sen continuidade no coidado das pacientes, cun número de horas de traballo variábel, en múltiples centros e sempre a mercé da Xerencia de área". A "medida estrela" da Xunta, lembra o médico de familia da Guarda Álvaro Lamas, resultou un fracaso. A oferta foi ampla pero poucos profesionais a aceptaron "por resultar un avance na precariedade das condición laborais". Ademais, afonda, eran contratos que ao final abrían a porta a crear prazas estruturais coa dobre función que agora o Sergas atribúe á categoría de especialista en Atención Primaria que vén de anunciar. A falta de coñecer as condicións das novas prazas, Lamas destaca "o clima de medo e inseguridade que se está a xerar entre persoal eventual e interino no canto de favorecer unha situación que atraia persoal. Hai que formar os médicos do futuro pero sobre todo cativar a quen pode traballar desde xa". Pontevedra e o Salnés, paradigma do esgotamento As ausencias de profesionais médicos en centros de saúde e PAC afectan a todas as áreas sanitarias. Vacacións, baixas, xubilación e permisos puntuais quedan sen cubrir desde hai tempo "coa escusa de que non hai médicos para realizar ese labor asistencial", explica a María Armas, médica no PAC do Grove. A pasada segunda feira, día 18, manifestouse diante do Hospital Provincial de Pontevedra xunto a outras colegas e profesionais da enfermaría dos nove PAC da área de Pontevedra e O Salnés para denunciar as "miserias" que afrontan a diario ante a carencia de recursos e a negativa da Xerencia sanitaria a dialogar. Urxen iniciar unha negociación conxunta que dea solución á sobrecarga de horas, á falta de organización e ao abuso de avisos de obrigatoriedade que sofren desde mediados de agosto. Os problemas, din, non son individuais, por iso desbotan a proposta da dirección da área de sentarse a negociar con cada PAC de forma individual e insisten en reclamar unha solución común. As queixas do persoal médico, que conta co apoio do colectivo de enfermeiras e celadores, intensificáronse na recta final do verán. "Comezamos a recibir calendarios cunha sobrecarga de horas derivada de imprevistos, baixas, vacacións e xubilacións sen cubrir inaceptábel", sinala Armas. Polo incremento de horas que supón fóra da súa xornada ordinaria, pola falta de planificación das quendas de traballo e pola deriva cada vez máis acusada desas gardas, que están deixando de ser voluntarias mediante eran avisos continuos de obrigatoriedade. Gardas vía burofax "As obrigatoriedades son burofax que nos envían aos profesionais médicos que temos que facer a garda doutros compañeiros indicándonos que nos temos que presentar nunha xornada laboral que non nos corresponde, e que cada vez máis chegan con maior frecuencia e menor antelación", explica María Armas, quen sinala o caso de moitas colegas ás que o aviso lles chega de hoxe para maña, sen opción, case, de xestionar a propia vida. Esa obrigatoriedade comunícase a través de notifica.gal e vía SMS, "polo que se dá por feito que temos que estar as 24 horas pendentes do móbil e dispostas a saír de onde esteamos para realizar unha garda que non nos atinxe ao día seguinte". Neste sentido, desde os PAC exixen anticipación. "Se nos toca asumir unha obrigatoriedade porque se dá por feito que algún traballador do PAC ten que cubrir esa garda, ten que vir co mínimo de días posíbeis para que te poidas organizar". Tiven que facer máis de 24 horas até que o directivo de garda me dixo que colgara o cartel de que o Grove quedaba sen servizo médico Esta é unha das eivas que o persoal médico asocia á obrigatoriedades, mais non descoidan as coaccións que moitas veces exercen "desde arriba" para facerlles saber que o seu incumprimento pode ter consecuencias legais. Ademais da presión que supón, provoca "un enrarecemento do ambiente laboral". "Ir traballar a golpe de notificación non nos parece a mellor forma". Desde os PAC da área sanitaria de Pontevedra e o Salnés son conscientes do "grave problema de fondo" que supón a falta de persoal. "É complicado e non ten fácil solución, pero tamén entendemos que a única vía non pode ser sempre que a compañeira que acaba saír de garda mañá volva facer unha", defende Armas, quen en menos de sete días sumou dúas xornadas continuas de 24 horas ou máis. "A pasada sexta feira traballei mañá, tarde e noite. Fixen unha garda voluntaria no centro de saúde pola mañá e a garda que me correspondía tarde e noite no PAC. Ao saír o sábado pola mañá non acudiu ningún médico e tiven que facer máis de 24 horas até que o directivo de garda me dixo que colgara o cartel de que o Grove quedaba sen servizo médico. Esta terza feira entrei ás 15 horas e saín ás 15 horas do día seguinte despois da miña garda no PAC e de pasar consulta en Primaria. Nese tempo chegoume un aviso de obrigatoriedade para cubrir a baixa dun compañeiro esta quinta feira, unha baixa que se coñece desde hai unha semana". A sobrecarga é "brutal" e xeneralizada. Sen marxe de conciliación, resposta ou negociación para asegurar a calidade asistencial. "E esta situación non a vai arranxar un novo contrato profesional".