A nación dos mil viños: Na beira do mar

Rías Baixas Denominación de Orixe creada por Orde da Consellaría de Agricultura do 23 de outubro de 1996. Creación relativamente recente para a zona de maior produción de viño da Galiza. No ano 2021 recolléronse 43 millóns de kilos de uva, por parte das perto de 200 adegas da DO. O cambio climático está afectando de modo destacado a esta denominación. A suba media das temperaturas, entre 4 e 5 graos centígrados, unido a unha menor pluviosidade no verán (entre un 20 e un 30% menos) abren a posibilidade do incremento dos viñedos e tamén o cambio no perfil dos viños. A presenza tan próxima do océano Atlántico así como os chans fan que os viños manteñan características únicas no mundo Moderación na acidez e aumento no grao alcólico serán algúns dos posíbeis cambios que iremos testando nos próximos anos. Con todo, a presenza tan próxima do océano Atlántico así como os chans fan que os viños manteñan características únicas no mundo. É curioso escoitar algúns expertos en viños alemáns, por exemplo, recoñecer que é incríbel que se poida manter un grao de acidez tan alto compatíbel cun grao alcólico tamén alto, cuestións imposíbeis nos Riesling alemáns, que por outra banda son grandes referentes nos viños brancos mundiais. A conclusión é clara se somos quen de manter esa complementariedade e equilibrio tan sutil. Os Rías Baixas están chamados a ser viños brancos de culto no mundo. Os tintos son os grandes descoñecidos para o público. Salvaxes, aromáticos, intensos, vibrantes, adxectivos que non son quen de transmitir todos os seus matices. Un distribuidor inglés, nunha visita a unha adega do Salnés, definiunos moi ben: crazy wine (“viño tolo”). Despois da primeira impresión, pediu varias botellas á adega, xa que nunca probara algo similar. Variedades a) Preferentes: - Brancas: Albariño, Loureira branca ou Marqués, Treixadura e Caíño branco. - Tintas: Caíño Tinto, Espadeiro, Loureiro Tinto e Sousón. b) Autorizadas: - Brancas: Torrontés e Godello. - Tintas: Mencía, Brancellao e Pedral. As cinco subzonas O Salnés - Concellos: Cambados, Meaño, Sanxenxo, Ribadumia, Meis, Vilanova de Arousa, Portas, Caldas de Reis, Vilagarcía de Arousa, Barro, O Grove e A Illa de Arousa. Acumula máis do 60% da produción da DO. É a zona de produción máis importante da Galiza, tendo ao redor de 2.300 ha. de extensión e perto de 5.000 viticultores e viticultoras inscritas. Sen dúbida, se temos que falar dun motor económico do viño na Galiza, temos que falar do Salnés e o seu futuro en gran medida marcará o futuro do viño no noso país. Temperaturas moi moderadas no verán, grazas ao Atlántico, permiten maduracións suaves que manteñen unha boa acidez ben perfilada polo chan granítico. Aromas a froitas brancas e gran potencial de envellecemento. Brancos excelentes. Caíños tintos e espadeiros vibrantes resaltan nos seus tintos. Condado do Tea - Concellos: Salvaterra de Miño, As Neves, Arbo, Crecente, Salceda de Caselas, Ponteareas, e algunhas parroquias dos concellos da Cañiza, Tui e Mos. Existe un viño tradicional do Condado do Tea con uvas das variedades Albariño e Treixadura Co 20% da produción da DO, é a segunda subzona con máis uva vendimada. Ten máis de 1.200 viticultores e viticultoras inscritas e máis de 1.000 ha. de superficie de viñedo. Situada no val do río Miño, na súa parte norte limita coa DO Ribeiro. O seu clima é máis caloroso no verán, polo que as maduracións son boas, o que repercute nunha acidez moderada e graos alcólicos lixeiramente superiores aos do Salnés. Destacar que nesta zona existe un viño tradicional do Condado do Tea con uvas das variedades Albariño e Treixadura nun 70%, como mínimo. En Rubiós, parroquia do concello das Neves, existe unha pequena reserva dos tintos de Rías Baixas: Caíño, Espadeiro, Sousón e Pedral, entre outras. Cabe destacar que da variedade Pedral só hai 15.000 kilos de uva na Galiza e todos eles proceden desta parroquia. O Rosal - Concellos: O Rosal, Tomiño e A Guarda, así como parroquias dos concellos de Tui e Gondomar. Ao redor do 11% da produción. Ten máis de 550 viticultores e viticultoras inscritas e perto de 600 ha. de superficie. Na parte baixa do Río Miño, o microclima inflúe de maneira decisiva nos seus viños, facéndoos moi agradábeis, suaves e florais. O viño clásico do Rosal está elaborado coas variedades Albariño e Loureira nun 70% como mínimo e habitualmente leva Caíño Branco. Soutomaior - Concellos: Soutomaior. Só produce o 0,13% da DO, con perto de 50 viticultores e viticultoras inscritas e ao redor de 20 ha. cultivadas. As súas características son moi apreciadas, producindo viños agarimosos, non exentos de carácter e boa boca. Moi recomendábel a súa cata. Ribeiras do Ulla - Concellos: Vedra e algunhas parroquias de Padrón, Teo, Boqueixón, Touro, A Estrada, Silleda e Vila de Cruces. Cunha produción que rolda o 4% da DO, posúe máis de 100 viticultores e viticultoras inscritas e unha superficie que ronda as 200 ha. Quizais sexa unha das zonas onde o cambio climático teña máis influencia. Nos próximos anos veremos acentuado ese cambio, o que provocará unha importante variación no perfil dos viños, moi ameazados sempre polas xeadas e as temperaturas extremas na primavera. Sendo viños de acidez ben marcada e pouco grao alcólico, hoxe xa teñen unha maduración e equilibrio moi interesantes Ribeiras do Morrazo A IXP foi creada por Orde da Consellaría de Medio Rural de 21 de febreiro de 2017. É unha zona de produción histórica de viño. Cun clima oceánico húmido, unha pluviosidade entre 1300 e 1800 mm, temperaturas que rara vez baixan dos 9 graos centígrados e con ausencia de xeadas, estas terras están protexidas polas distintas serras que percorren a rexión, Castrove ao norte, a serra do Suído ao leste e a do Galiñeiro ao sur, ademais da dorsal da península do Morrazo. Os viños brancos son equilibrados, frescos e saborosos, moi florais e agradábeis, pero sobre todo cómpre destacar as sensacións oceánicas: a salinidade e a area das praias onde se asentan non poucas cepas, aínda prefiloxéricas, son verdadeiras obras de arte da bioloxía. Son míticos os viños elaborados con tinta femia na parroquia de Cela (Bueu) En canto aos tintos, temos que falar dunha das grandes variedades, a Tinta Femia, da que aínda existen cepas centenarias, sobre todo na parroquia de Cela, no concello de Bueu. Probar unha copa dese viño somérxete no mar e crea unha enxurrada de frescor dificilmente igualábel. Unha delicia. - Concellos: Bueu, Cangas, Marín, Poio, Pontevedra, Redondela e Vilaboa. Variedades - Brancas: Albariño, Caíño branco, Godello, Loureira, Treixadura, Branco Lexítimo e Torrontés. - Tintas: Brancellao, Tinta Femia (Caíño tinto), Pedral, Espadeiro, Loureiro tinto, Mencía e Sousón. Ten ao redor de 7 ha. de superficie vitícola, cunhas ducias de viticultores e viticultoras e 5 adegas. Produce aproximadamente 50.000 kilos de uva adscritos á IXP. O Barbanza-Iria Naceu a IXP por Orde da Consellaría de Medio Rural de 11 de decembro de 2006. Cun clima oceánico húmido, con temperaturas medias anuais por riba dos 15 graos centígrados e precipitacións entre 1800 e 2200 mm. Situada no norte da Ría de Arousa e na desembocadura do Río Ulla, que crea a ría, e protexida pola serra do Barbanza cunha gran cantidade de horas de sol ao ano, excelente para a viticultura. O Barbanza destaca pola súa singularidade a variedade de uva raposo, sinonimia do branco lexítimo, da que aínda se conservan cepas centenarias Terreos areosos e de rápida escorrentía, chans profundos e graníticos que deixan pegada na viticultura. Viños moi florais, frescos e equilibrados. Destaca pola súa singularidade o Raposo (Branco Lexítimo) do que aínda se conservan cepas centenarias, auténticas xoias vexetais, prefiloxéricas en moitos casos, xa que están en terreos areosos. De poucos viños como os de hai séculos se pode disfrutar. Este é un deles. - Concellos: Boiro, Catoira, Dodro, A Pobra do Caramiñal, Pontecesures, Rianxo, Ribeira e Valga, e algunhas parroquias do concellos de Lousame, Padrón e Porto do Son. Variedades - Brancas: Albariño, Treixadura e Raposo (Branco Lexítimo), Godello, Loureira, Agudelo e Torrontés. -Tintas: Brancellao, Caiño Tinto, Espadeiro, Loureiro tinto, Mencía, Merenzao e Sousón. Betanzos Creada por orde da Consellaría de Agricultura de 8 de novembro de 2000. Con temperaturas máximas que non sobrepasan os 25 graos, boa pluviosidade e chans de exquisitos que achegan mineralidade. Os viños de Betanzos son florais, frescos e históricos. En 1752 contaban con máis de 1.100 ha. dedicadas ao viño e foron subministradores da cidade da Coruña e exportaron os seus viños por toda Europa na Idade Media, nomeadamente a Inglaterra. Quizais un dos problemas máis importantes sexa a pouca insolación, cuestión que vai mudando co cambio climático, pero que provoca que se poidan conseguir viños doces que se obteñen pola existencia da Botrite Nobre provocada polas néboas matinais que logo levantan co sol do mediodía. Viños doces de Branco Lexítimo comparábeis aos excelentes Sauternes de Burdeos. Constituída por unha ducia de viticultores, 6 adegas e perto de 7 ha. produce ao redor dos 8.000 litros amparados pola IXP. - Concellos: Bergondo, Betanzos, Coirós, Miño e Paderne, así como algunhas parroquias dos concellos de Abegondo, Oza dos Ríos e Sada. Variedades - Brancas: Godello, Branco Lexítimo e Agudelo. - Tintas: Mencía, Brancellao e Merenzao. Están adheridas á IXP ao redor de 9 ha. de superficie, hai unha ducia de viticultores e 6 adegas que producen aproximadamente 30.000 litros de viño. Os viños da costa no comercio marítimo da Idade Media Todos os outeiros arredor de Betanzos estaban cubertos de viñas, o seu produto, o viño, era a base do seu mercado de exportación”. Así comeza a profesora Elisa Ferreira a descrición da importancia que tiña este viño nos movementos económicos do século XIV. Xa no século XV, seguramente co conflito da Guerra dos Cen Anos e a perda da Gascuña por parte de Inglaterra, comeza unha relación comercial continua coas Illas Británicas. Eran moi significativos os cargamentos nos barcos que traían peregrinos a Santiago. Na volta desde o porto da Coruña, en ano santo, enviábanse por esta vía perto de 5.000 toneis, moitos deles de viño de Betanzos. O porto de Pontevedra era o máis importante para a exportación tanto do viño da contorna como doutras zonas como eran os viños “ullaos” do Morrazo, os da ría de Arousa e os da Veiga de Padrón e da Mahía. Todos eles atopaban na cidade, boa consumidora, e na exportación, destinos excelentes para a importante produción. Tamén foron de grande importancia os portos de Muros e Noia, onde ían parar tamén parte das producións comentadas. No caso de Tui, o porto exportaba viños ao norte de Portugal e incluso aos Países Baixos. Viño aquel que nunha parte tiña os seus viñedos no Baixo Miño. Toda a costa galega era unha importante zona produtora de viño ao longo da Idade Media Para non esquecer son os viños da Mariña, hoxe case extintos, mais na Idade Media ocupaban unha parte moi importante do terreo cultivábel da comarca. Polos portos de Viveiro e de Ribadeo saían centos de barricas cheas do viño de Viveiro, que en 1285 vendíase a 250 marabedís o tonel. O comercio increméntase no século XIV e mantense até o século XVI, sendo moi famoso no porto flamenco de l’Escluse o “vinz de Vivieres”, con cargamentos que oscilaban entre os 50 e os 150 toneis por buque. En definitiva, toda a costa galega era unha importante zona produtora de viño ao longo da Idade Media. Os seus viños eran coñecidos e recoñecidos en boa parte do mundo occidental da época, supoñendo un importante recurso económico para gran parte da poboación. Seguramente aquel comercio iniciático foi chave na expansión da viticultura en toda a costa galega. Existen importantes lagoas nos coñecementos históricos daquela época, pero o que é indiscutíbel, e os datos obxectivos están aí, é que o viño galego tivo unha relevancia económica e social importante na Idade Media. Outros países, con moito menos, tiveron unha impresionante capacidade de promoción dos seus viños, e xa é hora de que nós aproveitemos a nosa bagaxe histórica para reivindicar, cando menos, que sabiamos facer viño, que o exportabamos e que as persoas que o bebían por todo o mundo, sempre repetían.