Na Galiza hai 165 especies invasoras que ameazan con extinguir a flora e a fauna nativas

Saúde Pública da Xunta da Galiza informaba esta quinta feira de que os oito exemplares de Aedes albopictus, comunmente chamado ‘mosquito tigre’, detectados na cuarta feira no Morrazo —é na primeira vez que se localizan no país— non portaban enfermidades. Trátase, porén, dunha especie transmisora potencial do dengue, entre outras enfermidades. Ao tempo, as autoridades alertaban da presenza en augas galegas da carabela portuguesa, Physalia physalis, cuxo contacto é moi doloroso. Ambas as dúas especies eran alleas á Galiza e propias de latitudes máis meridionais. Porén, a suba da temperatura —na terra e no mar— fai que cheguen até aquí. Falta por ver se con carácter episódico ou se vai ser algo máis definitivo. Mais a presenza de especies exóticas na Galiza non é unha novidade. Segundo os datos da Xunta da Galiza, con rexistros de 2021, no conxunto do país hai un total de 165 especies catalogadas como exóticas invasoras. É dicir, que proliferan de tal maneira que "alteran os ecosistemas" ou convértense "nunha ameaza de extinción de especies autóctonas e nativas". Está por case todo o territorio, con preferencia na faixa costeira e ríos. E hainas de diferentes tipos, desde plantas até mamíferos, mariñas (argazo xaponés), acuáticas (sapoconcho da Florida) ou terrestres (formiga arxentina, visón...). Retiran do encoro de Cecebre 1.000 cangrexos americanos, unha das especies invasoras "máis perigosas" A man humana "A súa entrada na Galiza débese principalmente ao factor humano, quer voluntario quer fortuíto", explica a Nós Diario Belén Campos, bióloga. "Coa globalizaciónaumentou o fluxo no comercio, viaxes, transportes... que favorece esa chegada desde calquera parte do mundo". Unha vez aquí, indica a bióloga, cada especie "funciona ao seu ritmo, desde que se asentan no territorio até pasar a se comportar como invasoras". O inzamento de especies exóticas invasoras constitúe unha das máis grandes ameazas á preservación da biodiversidade, impedindo o desenvolvendo doutras autóctonas e provocando, polo tanto, un desequilibrio nos ecosistemas. E a situación non ten visos de mellorar, pois estudos recentes, como o da University College London, sinalan que de aquí ao ano 2050 a súa presenza no continente europeo aumentará en até 64%, converténdoo no "principal destino mundial de plantas e animais invasores". Actualmente, na Galiza poden atoparse especies invasoras procedentes de diferentes continentes. A ameixa Corbicula procede do Xapón (Asia), a Herba da Pampa da Arxentina (América do Sur), o visión americano dos Estados Unidos (América do Norte) e a acacia, de Australia. Mimosas en xaneiro: abren antes? "Son moi eficaces" "As invasoras desprazan as locais e son moi eficientes niso", explica Benito Andrade, biólogo, profesor e portavoz da Federación Ecoloxista Galega. Así, indica, onde había 10 especies locais "pode acabar ficando unha soa, a invasora". Andrade é consciente de que estamos ante un problema ao que lle facer fronte "implica un custo económico enorme, é impensábel que a Administración poida asumilo, hai que ser realistas", mais si que a Administración debería centrarse no combate das exóticas invasoras nos espazos protexidos, "que non son tantos". O impacto destas especies non se limita ao ecolóxico ou ambiental. Tamén ten consecuencias económicas —como por exemplo no marisqueo coa presenza de especies exóticas como certos organismos que inflúen na marea vermella que obriga a fechar zonas á extracción de marisco—; ou mesmo na saúde. En 2022 no concello de Cambre, comarca da Coruña, un equipo de biólogos realizou un estudo de especies invasoras existentes no municipio. Concluíron que neses apenas 40 quilómetros cadrados, figuran até 46 tipos de plantas exóticas con potencialidade de ser invasoras. Desde a herba da Pampa até a acacia negra, pasando por especies xa naturalizadas na zona, como o cisne vulgar (presente en toda a ría do Burgo, na Coruña, entre outras localizacións) e o ganso do Nilo. En xuño retiráronse do embalse de Cecebre máis 1.000 cangrexos americanos, unha das especies invasoras "máis perigosas", cun forte impacto na biodiversidade autóctona. O caso do eucalipto Pola súa parte, o eucalipto non figura na lista de especies exóticas invasoras nin na Galiza nin no Estado español. Para Belén Campos, que non se considere invasora responde a outros criterios "que van máis alá dos científicos, por resumilo así". Para Benito Andrade, "o eucalipto non está catalogado aquí como especie invasora pola presión que exerceu o lobby da madeira". O Comité Científico do Ministerio de Pesca, Agricultura e Medio Ambiente resolvía en abril do ano 2018 e a consultas do Concello de Teo (comarca de Compostela), que o eucalipto é unha especie invasora e recomenda a súa erradicación. Porén, o Ministerio decidiu ignorar ese ditame e rexeitou declarar o eucalipto especie invasora. O tema acabou nos xulgados, onde o Tribunal Superior de Madrid ditaminou en 2020 que o eucalipto non se clasificase como especie invasora. "Un eucaliptal non é bosque, é unha plantación forestal” Viaxes, transporte e agora cambio climático Malia a chegada de novas especies á Galiza, non todas son invasoras nin exóticas, pois prodúcese a través de diferentes medios e vías. Algunhas chegan como 'polisóns' en barcos que arriban á Galiza, outras a través do comercio de plantas ornamentais e de mascotas. E outras especies aparecen no país como consecuencia das variacións que se están a producir ao longo destes anos en parámetros como a temperatura das augas, un fenómeno de aumento que se está a dar en todos os mares e océanos. Este incremento trae até a Galiza especies até o de agora descoñecidas na nosa costa como a Chimaera monstrosa, o Epinephelus marginatus ou o Lampris guttatus. "Agora aquí pescamos corvina, era impensábel hai uns anos, é unha especie de augas máis quentes", sinalaba a Nós Diario Basilio Otero, presidente da Federación de Confrarías, que tamén lembraba como esta suba afecta especies autóctonas como a navalla, con episodios de mortaldade este verán. En 2021 a Consellaría do Mar habilitou unha web para informar de achados de especies exóticas ou invasoras nas augas galegas, a Rede de Observadores do Medio Mariño Galego, ferramenta que actúa como termómetro co que medir os cambios ou alteracións no ecosistema mariño.