Anxo Quintana: "A lección é que o nacionalismo ten capacidade para gobernar e facelo moi ben"

—Que balance fai, pasadas dúas décadas, da experiencia daquel goberno do PSdeG e do BNG no que foi vicepresidente?
O nacionalismo chegou a esa experiencia cunha bagaxe de gobernar concellos de moi diferentes dimensións e  tendo en conta os cativos marcos competenciais da autonomía galega, sempre digo que o balance de xestión e de iniciativa daqueles tres anos e medio, foi moi bo, mesmo nalgúns aspectos excepcional. Hoxe sería difícil repetir a infinidade de proxectos que se puxeron en marcha,  pero hai que tentalo. 

—E durou pouco pola situación política global, coa crise batendo forte, ou polas relacións entre as forzas políticas?
A duración foi moi curta, sobre todo porque a extensión dos tempos políticos depende das expectativas que coloques na acción de goberno. Colocámola no horizonte máis afastado e tentamos pór en marcha un proxecto de transformación estrutural do país. Non iamos xestionar uns cantos orzamentos, iamos tentar mudar a estrutura económica, social e política do país, dunha forma democrática pero con moita firmeza. E para un labor dese estilo, tres anos e medio non dá tempo para empezar.

—Pero era tamén un goberno de coalición, que ten a súa complexidade, como hoxe se aprecia ben.
A lección é que o nacionalismo galego ten capacidade para interlocutar con outras forzas políticas e mesmo para sermos capaces, conxuntamente, de executar un programa de goberno, que debe ser o espazo político máis complicado que dúas forzas políticas diferentes poden facer xuntas. É doado apoiar unha iniciativa parlamentaria ou unha causa social, pero gobernar é outra cousa e supón unha intensidade política diaria executada por dúas forzas con visións moi diferentes. E con esas características estivemos tres anos e medio, non perdemos ningunha votación parlamentaria, sacamos adiante un bo paquete de leis transformadoras e ademais xestionamos con honradez e honestidade. Penso que o nacionalismo, lonxe dese tópico e caricatura que se tenta facer de nós, como xente afastada do mundo e de difícil relación, demostrou ser unha forza política cun proxecto político de moita capacidade e con responsabilidade para gobernar.

—Contaba con con que ían recibir presións tan feroces?
Tiña experiencia e sabía que non ía ser un camiño de rosas, pero debo recoñecer que non esperaba a virulencia a que se chegou. Iso explícase por varias razóns.

Unha porque as medidas que se puxeron en marcha eran realmente transformadoras. E dúas, porque o que se pretendía era que baixo ningún concepto cundise ao exemplo. Había unha obsesión na política estatal para que Galiza non fose o terceiro problema nacional do Estado. E a nosa presenza, a nosa acción de goberno, colocou Galiza no escalafón de Euskadi e de Catalunya e había xente que sabía que nese aspecto as cousas non ían ir a menos senón a máis. 

—Nese sentido o intento da reforma do estatuto case foi unha pedra de toque, porque, ao final quedou sen reformar, e pasados 20 anos case debe ser o estatuto único que non se tocou.
Foino pero non tanto pola proposta do estatuto renovado, porque ao final era un estatuto de autonomía, non era outra cousa, senón porque ía na dirección de converter Galiza nun país que mirase máis pola autorresponsabilidade, polo futuro pensando en nós mesmos, sendo capaces de gobernar os nosos recursos, en contra desa idea de sermos un país subsidiado que depende dos favores de Madrid. Foi moi significativo tanto o proceso do estatuto como o proceso de reclamación dunha competencia como a instauración da Policía autonómica. Máis alá de que todo o mundo podía entender que a xestión do tráfico, da seguridade viaria, sería moito máis doada e  eficaz dentro da Galiza, o certo é que no Estado entendían que contaríamos cun novo instrumento de país e non estaban dispostos a dalo, porque era colocarnos na senda das nacións do Estado. 

—Os gobernos do PP que logo viñeron ocupáronse de desfacer o logrado naquel goberno?
Nos dezasete anos seguintes parece que a única obsesión era desfacer o que o bipartito fixera e especialmente o que fixera o nacionalismo no goberno. Curiosamente esa obsesión compaxinouse na práctica coa utilización dos instrumentos que o nacionalismo puxera en marcha. Emprenderon a lexislatura de Feixoo cunha cruzada contra o Consorcio de Igualdade e Benestar. Había que facelo desaparecer pero dun modo inmediato. Aínda hoxe existe o Consorcio e seguramente con outras posibilidades e con outras utilidades pero está a cumprir unha función. Igual aconteceu co Banco de Terras, que anunciaban como un elemento en mans do comunismo e que ía acabar coa propiedade das terras, e pasou a ser un instrumento que segundo o Goberno é un instrumento útil para tentar modificar a estrutura de utilidade da terra na Galiza. Cousa na que por certo pouco se ten avanzado.

—E as debilidades daquel goberno? Desde fóra contemplábase certa oposición interna que debilitaba a parte nacionalista do goberno.
E en que goberno non existe iso? O que pasa é que somos moi dados a aceptar o campo de discusión e as verdades absolutas que nos propón o inimigo. Como o adversario político, o Partido Popular, ten unha gran capacidade e enormes instrumentos para estabelecer o campo de xogo aceptamos xogar no seu terreo. Os gobernos de coalición son moi bos, son a esencia da democracia. O que son malos son os gobernos que gobernan unicamente en coalición cos poderes económicos e financeiros, esa si que é unha coalición terrorífica. 

—Como levou as críticas que viñan do propio campo político nacionalista?
Tiveron máis importancia para nós que para o conxunto da sociedade. Pero si, o nacionalismo era un proxecto político que non estaba acostumado a gobernar. E resultaba complicado moitas veces entender que no goberno non existen verdades absolutas. Nin no goberno, nin na vida, nin na política en xeral. E que moitas veces resultaba necesario facer o que se podía, non o que se quería. Penso que non nos equivocamos nin fixemos nada que fose contrario do que o nacionalismo defendeu sempre. Pero era normal que houbese esas contradicións.

—A pesar do que supuxo derrotar a Fraga nas urnas, por que foi tan efémero un goberno alternativo á dereita?
En realidade cando falamos diso non estamos falando do goberno, estamos falando do poder. E son  cousas diferentes. Nós gobernamos durante tres anos e medio pero o que se di poder, non o tivemos nunca. Nunha sociedade democrática, o poder é un instrumento compartido no que  a representación democrática dos cidadáns debe de ser o ámbito hexemónico sen ningún xénero de dúbidas. E para ter poder hai que contar con outros ámbitos, o económico, o financeiro, o mediático ou os entramados sociais que existen e entre todos se conforma un auténtico poder. Nós tiñamos o goberno, é só unha parte do goberno, un terzo do goberno, pero todos os outros ámbitos estaban controlados polo PP.

O certo é que hai moitos medios de comunicación na Galiza que din o mesmo que di o PP porque son do PP, ideoloxicamente son do PP.  E creo que unha parte da militancia nacionalista nalgún momento non valorou iso na súa xusta medida

—Na campaña electoral de 2009 inaugurouse un xeito de facer política, “sucia” e ad hominem, particularmente centrada en vostede. Como o ve agora que xa é o o xeito convencional en certos ámbitos. 
Por desgraza, creo que niso tamén fomos pioneiros. Nós quixemos pór en marcha unha acción de goberno transformadora. Pero non só pola xestión, nos ámbitos competenciais dos que dispuñamos, tamén porque pretendíamos que o nacionalismo fose pouco a pouco formando parte deses outros instrumentos de poder que existen en toda a sociedade democrática. Non a base de controlar nada, pero si tentando que eses instrumentos de poder reflectiran a pluralidade do país e quizais é o máis revolucionario e perigoso que se pode facer. Axiña houbo xente acostumada a un status de gobernar sen sequera presentarse ás eleccións que veu en nós o perigo de sermos xente que non estaba disposta a levantar un teléfono para recibir ordes. Conscientemente decidiron facer a única campaña que lles daba algunha posibilidade de gañar. Todos os datos  dicían que non serían capaces de acadar maioría absoluta. Tamén porque Feixoo non era un candidato que sumase votos. A única posibilidade era ir a unha campaña sucia de desprestixio, de difamación, sabendo precisamente que había unha parte do electorado nacionalista que non estaba acostumado a enfrontar ese tipo de batallas. Se a nós naquela campaña nos tiveran disparado con balas, seguro que reaccionariamos mellor, pero o que fixeron foi dispararnos con mentiras. Foron moito máis eficaces as mentiras que as balas. Tíñano perfectamente estudado e fixérono con frialdade, sen escrúpulos, e saíulles ben e gratis. Agora critícase pero naquel momento o vencedor foi galardoado como unha “esperanza do Occidente, da dereita progresista mundial”. Daqueles ventos, estas tempestades. Se lle saíu ben e gratis, por que non repetilo? 

—Iso combátese coas mesmas armas?
Non, entre outras cousas porque a sociedade non pode depender dos sucios. Non nos sairía ben porque non somos desa pasta. Non sería capaz. E non podo admitir que a solución a isto sexa utilizar as mesmas armas. Contra a mentira, a arma non é máis mentira. Contra a mentira, a arma é a verdade.

"Todos temos que arrimar o ombro"

Preguntámoslle se o nacionalismo actual aproveita dabondo aquela experiencia de goberno e reivindica o dereito a un perfil propio. "É lóxico que o nacionalismo estea protagonizado por unha nova xeración que, ademais, o está facendo tan ben que está conseguindo resultados que nunca o nacionalismo conseguía. A nosa experiencia xa queda lonxe, mais alá das cousas positivas que se poidan sacar, entre outras, e coa cabeza moi alta de que nós, cando tivemos oportunidade, fixémolo ben", afirma.

E reivindica unha situación na que o BNG é maioritario nunha posíbel alternativa a diferenza de 2005, "o nacionalismo está nun momento moi bo, por máis que as circunstancias políticas que rodean o país sexan moi malas. Ábrese unha oportunidade para que o nacionalismo, como proxecto político, presente unha alternativa novidosa como a que se está presentando e a clave deuna Ana Pontón o 25 de xullo: non hai proxecto transformador se non hai pobo detrás. E iso é máis que un slogan, unha declaración de principios. Temos o proxecto, temos as ideas, temos a líder adecuada para levalas adiante, e todos temos que estar arrimando o ombro con intelixencia".