Un novo compositor na Galiza

O pasado mes de decembro, Nós Diario facíase eco dun achado absolutamente extraordinario que se deu a coñecer no último Congreso da Sociedade Española de Musicoloxía: o musicólogo Andrés Díaz Pazos acababa de revelar a existencia dun compositor barroco galego, Bartolomé Olagüe, nado en Santiago de Compostela e responsábel dunha terceira parte das composicións recollidas no Libro de Cyfra adonde se contem varios Jogos de Versos e Obras, e outras curiosidades, conservado na Biblioteca Municipal do Porto. A investigación de Díaz reafirma a idea de que os mosteiros foron centros culturais de primeira orde, pero, ademais, debuxan un panorama musical na Galiza barroca dunha singular riqueza. O Libro de Cyfra está considerado unha das principais obras sobre a música de órgano na península Ibérica dos séculos XVII e XVIII e, daquela, Olagüe preséntase como un dos principais compositores deste período, e desenvolveu a maior parte da súa carreira no mosteiro de Sobrado dos Monxes. As pescudas do investigador de Andrés Díaz, que atopou no Arquivo do Reino de Galiza documentos que testemuñan a existencia do compositor, permitiron estabelecer datos sobre a súa biografía e, ademais, sobre a vida músical nos mosteiros galegos dos séculos XVII e XVIII. A música formaba parte fundamental da liturxia, polo que todos os cenobios contaban con, polo menos, un ou dous organistas. Estes eran a máxima autoridade musical do mosteiro, só por detrás do mestre de capela, e tiñan que ser compositores, improvisadores e coñecer un repertorio que incluía as pezas que se tocaban nas diferentes festividades relixiosas e oficios litúrxicos. Tendo en conta que os organistas compoñan a meirande parte destas pezas é lóxico concluír que a produción de Olagüe sexa máis numerosa que a que nos chega a través deste manuscrito. Se temos en conta que imprenta musical practicamente desaparecera da península Ibérica, a relevancia de contar con máis de vinte pezas dun compositor galego queda demostrada. A investigación de Díaz reafirma a idea de que os mosteiros foron centros culturais de primeira orde, pero, ademais, debuxan un panorama musical na Galiza barroca dunha singular riqueza, nunha época na que a música para órgano non pasaba polos seus mellores momentos no marco penínsular. O descubrimento de Díaz non só destaca polo achado do nome de Olagüe e da súa relativamente abundante produción, senón que tamén demostra que o importante manuscrito do Porto -unha das principais coleccións de música de tecla da península que constitúe unha fonte esencial para o coñecemento da música ibérica desta época- procede da Galiza. Todas as pezas que contén o Libro de Cyfra pertencen a compositores -como José Urroz ou Andrés de las Cuevas- que traballaron en distintas catedrais galegas, o que revela un circuíto de creación e de transmisión particular, cun repertorio propio e cunha relación destacada co Norte de Portugal. Resulta sorprendente que a noticia non tivese máis eco, dada a relevancia do achado. Mais a súa pegada comeza a verse reflectida nos programas musicais: Frei Bartolomé de Olagüe é protagonista do ciclo De lugares e órganos de Compostela, xa que a súa obra está a ser escoitada en varios dos concertos programados. Son, quizais, os primeiros pasos dunha redescuberta que deita unha nova luz sobre a nosa historia musical e que merece un longo percorrido.