Recrear o legado para non esquecelo

A Festa da Malla Tradicional de Doade, en Lalín (O Deza), consolídase como un dos grandes eventos etnográficos do interior do país, organizado ao redor do labor da malla e categorizado como Festa de Interese Turístico da Galiza. Esta celebración xorde como "unha recreación dunha actividade comunitaria moi interesante que xa practicamente desaparecera", como indica a este xornal Ampara Blanco, encargada da administración e da divulgación do Museo Casa do Patrón, promotor da festa. A historia da malla O obxectivo principal desta data é "recuperar a tradición e recoller a súa evolución histórica", polo que o programa inclúe a recreación completa do proceso e a historia da malla. O labor consistía en "separar mediante unha serie de elementos a palla do gran. "Por un lado, utilizábase a palla para construír casas, facer sombreiros... tiña distintas utilidades. E o gran era co que se facía a fariña, principalmente para elaborar pan", explica Blanco. Esta actividade remóntase á "época castrexa", polo que a súa longa traxectoria derivou en distintas etapas evolutivas. "A máis antiga é a malla á pedra, que consiste en coller os mollos e batelos contra unha pedra. Despois repasábanse cun mazo para desgranalos totalmente. A seguinte etapa foi a malla cos mallos, que consiste en dous paus unidos por uns coiros que o fan bater contra o chan para facer o proceso manual cos mallos. Posteriormente xa se introduciron as máquinas, que recreamos cun motor unido a unha malladora que fai o proceso de desgranado do cereal. A última modalidade é a máquina de mallar unida ao tractor, que xa fai o proceso coa súa forza", explica. Todas estas etapas represéntanse no decorrer da festa, como unha liña do tempo da evolución deste traballo para divulgar a súa historia. A festa busca a recreación "máis enxebre posíbel", por iso outra parte importante é a caracterización dos participantes. Todos os anos realízase unha entrega de premios para o home e a muller mellor vestidos, máis fieis á realidade de como se facía antigamente. Actividade comunitaria A malla foi durante séculos unha actividade de oficio, mais tamén un labor colectivo. "Como moitos outros antigamente, este era un traballo comunitario, era laborioso e precisaba da participación de moita xente, polo que os veciños se xuntaban e ían mallar ás porcións das casas dos demais". A perda desta tradición co paso dos anos non significou só o cesamento dunha tradición ou a perda da transmisión familiar, senón que "todo ese espírito de comunidade, apoio e convivencia hoxe en día xa non existe". Por esta razón, a Festa da Malla Tradicional de Doade non ten unicamente un labor divulgativo, senón que o obxectivo é "colaborar divertíndose". Por iso, a celebración inclúe un xantar popular no que se reúnen as persoas asistentes e un serán, no que participan agrupacións tanto da comarca como dos arredores, xunto a un grupo referente do panorama musical galego. A historia da festa A festa de recreación da malla tradicional remóntase nos seus inicios a hai 26 anos. Ao igual que o oficio, a celebración foi evolucionando co paso do tempo. "O primeiro ano eramos a veciñanza da zona e pouco a pouco foi aumentando até chegar a trasladar a celebración a Lalín ou a Baiona, ao mesmo tempo que se mantiña en Lalín". Co incremento de asistentes, fóronse aumentando as actividades e a recreación comezou a tomar forma de festa: "Comenzamos a facer un programa de actividades onde incluímos mostras de artesanía, desde hai uns 5 anos metemos temática artística, de pintura e escultura, e facemos tamén o Carrexo de Mollos, cun carro de xugada de vacas do país, antes da recreación da malla". Edición deste ano Este sábado terá lugar unha nova edición desta festividade, cunha visión renovada cara a novos públicos: "A xente maior xa ten experiencia, polo que este ano estamos intentando chegar a eles e que vivan o proceso da malla por primeira vez". Co obxectivo de recuperar esta tradición, a organización busca "dar a remuda" e dar voz a este oficio e a esta festa para que non volva desaparecer. Con esta finalidade chega a última proposta da programación do Serán da Malla, Ailá, grupo compostelán que aposta na música folk ou 'tradi' inspirada na recollida do legado tradicional dotado con arranxos modernos e enerxéticos. Como todos os anos, a programación comezará coa mostra de artesanía, maquinaria e pintura ás 11 horas, seguida do Carrexo dos mollos e a Malla tradicional. Previo ao xantar popular a xornada estará ambientada pola charanga Os Ardores e xa pola tarde será a quenda do XI Serán da Malla, con agrupacións de música tradicional da comarca e veciñas, comprendendo Celanova, O Irixo (O Carballiño) ou A Estrada (Tabeirós-Terra de Montes). Finalmente, porá o ramo Ailá ás 19.30 horas. Museo Casa do Patrón O edificio etnográfico, impulsado pola Asociación de Amigos do Museo Casa do Patrón, está dedicado a recoller e divulgar a historia e a tradición galegas. "Levamos 30 anos recollendo pezas de toda Galiza, das que contamos con máis de 5.000, e temos 14 salas de exposicións repartidas en catro edificios". As súas actividades non se limitan a promover a Festa da Malla Tradicional. Buscan distanciarse do concepto de museo "estático" e apostar nunha "compoñente dinámica". A súa actividade principal vai dedicada aos centros escolares, como a elaboración de pan, queixo, textiles... para "que non se perdan moitos dos nosos costumes e das actividades e labores que se facían antano". A maiores, anualmente realizan distintas iniciativas como a recreación do proceso artesanal do Lino, a 'Aldea en Nadal' e xornadas de saúde e coidado natural. Ademais do seu labor, o museo conta cunha particularidade que lle aporta un valor engadido, unha "contorna cultural e etnográfica". O exterior do "ecomuseo" conta cun castro escavado visitábel con estruturas habitacionais consolidadas, fosos e murallas, todo estudado e dotado de paneis explicativos e cunha área recreativa a carón de dous muíños de regueiro, polos que se poden realizar roteiros.