Existe a xustiza psiquátrica?

Penso moitas veces na fina liña entre o normal e o anormal. Temo ese momento no que a unha persoa lle poden dicir que está tola. Véxome un pouco aí, porque observo que non é tan difícil, e que habitamos nunha sociedade acelerada na que as cabezas ameazan con estoupar. Leo Conxo, non restraint, libro de Alberto Ramos que mereceu o Premio Rafael Dieste de textos teatrais en 2023. Nel, o autor crea unha obra de teatro que é como un berro colectivo e unha denuncia das prácticas que se aplican no Hospital Psiquiátrico de Conxo e en xeral en moitas institucións psiquiátricas que non teñen en conta o paciente senón só a facilidade e a xestión, coma se todos fósemos obxectos inanimados. Na obra atopamos a Marcos García, un actor que conta o caso da súa nai enferma á que un doutor de nome Sanromán trata coas técnicas máis perversas como a contención mecánica, e que un día sufriu unha deshidratación debido á desatención de todo un sistema que non mira polas necesidades vitais senón por aplicar a lei da non molestia. O relato técese nun diálogo con ese Comité de Ética Asistencial e baséase na esixencia de explicacións polo trato vexatorio que viven os pacientes nese hospital. Non en van, ademais das enfermeiras e outro persoal administrativo, tamén intervén a nai e outras voces que engaden ese contrapunto de que non estamos ante un feito illado senón que sucede en moitos lugares. E aínda que se repite a miúdo que non estamos diante dun xuízo, si que lembra moito a iso e ao J’accuse de Zola, sobre todo no sentido de que as persoas que lemos queremos unha xustiza e cremos que é posíbel tela ao remate. O libro cuestiona o concepto de doente e todo un sistema que medicaliza as persoas sen moita reflexión. É dicir, que a psiquiatría, moitas veces por falta de medios e outras por desinterese, non ten en conta as circunstancias vitais que poden levarnos a padecer un trastorno ou a que se magnifiquen outros. Neste sentido, conecta moito con outros dous ensaios sobre as mulleres en Conxo, que son Rotas. As mulleres que o franquismo agochou en Compostela, de Montse Fajardo e As tolas que non o eran, de Carmen V. Valiña. A obra ten tamén un enfoque feminista, e denuncia a psiquiatría que baseándose nos conceptos freudianos diagnostica sempre con histeria ou loucura mulleres que poden ter outras doenzas orgánicas ou físicas. É unha obra valente, de denuncia, moi realista e que cuestiona todo o sistema psiquiátrico. Ao mesmo tempo bota o pensamento sobre que é o normal e o anormal e como podemos acabar nun destes hospitais.