A Xustiza española escoita por primeira vez unha vítima de torturas na ditadura franquista

Julio Pacheco e Rosa María García, o primeiro como denunciante e a segunda como testemuña, declararon a sexta feira no Xulgado de Instrución 50 de Madrid. A declaración, que fora suspendida en xullo logo dun súbito cambio do xuíz encargado, que informou da súa intención de reexaminar a admisión a trámite da demanda, converteuse na primeira ocasión en que a Xustiza española escoitou vítimas de violacións aos dereitos humanos na ditadura de extrema dereita de Francisco Franco entre 1939 e mediados da década de 1970. Cando contaba con 19 anos, en 1975, Julio Pacheco estudaba Bioloxía na Universidade Complutense de Madrid e militaba na Federación Universitaria Democrática, integrada na Fronte Revolucionaria Antifascista e Patriota (FRAP). Na noite do 24 de agosto, foi detido pola Brigada Político-Social e enviado á Dirección Xeral de Seguridade, onde hoxe se atopa a sede da Comunidade de Madrid, nunha operación que acabou co fusilamento de José Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo e Ramón García Sanz, acusados por resistencia armada contra a ditadura. Durante sete días, varios policías torturárono para obter información, e torturaron diante del Rosa María García, unha estudante de Medicina de 18 anos coa que compartía ideas políticas, para premelo e que delatase os seus compañeiros de loita. Despois, foi encarcerado baixo acusacións de terrorismo. Deses policías, Pacheco foi quen de identificar catro, agora investigados, José Manuel Villarejo, José María González Reglero, Álvaro Valdemoro e José Luis Montero, mentres que o defunto Juan Antonio González Pacheco, alcumado 'Billy el Niño', foi o encargado de torturar García. Villarejo e outros implicados na operación, que rematou con 36 arrestos, cobraron 25.000 pesetas como recompensa. González Pacheco recibiu 20.000, cunha felicitación pública por “desarticulación do aparato de propaganda do FRAP”. A xuíza do caso, Ana María Iguácel, constatou na resolución de admisión a trámite da denuncia por torturas no franquismo, algo que non fixera até ese momento ningún xulgado do Estado español nunha querela criminal destas características, a “posíbel existencia” de “crimes de lesa humanidade e torturas”, e amais de chamar os investigados a declarar instou a Policía e o Arquivo Nacional a remitir toda a documentación existente. A Lei de Amnistía de 1977 como xustificación Antes disto, un centenar de querelas por parte de vítimas da ditadura foran arquivadas en primeira instancia no Estado español. A xustificación foi a Lei de Amnistía de 1977. Esta norma, que fora defendida polas forzas progresistas e nacionalistas contra a ditadura para eliminar as acusacións e condenas contra presos políticos, incluíu antes da votación final unha proposta da Unión de Centro Democrático (UCD) para estender a amnistía a todos os crimes cometidos polo Estado español e os acólitos do ditador durante o franquismo. Malia que Adolfo Suárez, líder da formación e presidente electo ese ano, viña de desempeñarse como último mandatario do réxime franquista, cargos políticos da ditadura dividíronse en distintas formacións, como Alianza Popular, fundada por un grupo de ministros de Franco antes de mudar o nome a Partido Popular. O veto á investigación e axuizamento dos crimes do franquismo foi cuestionado por múltiples organismos internacionais, até o punto de que o Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos reclamou formalmente en 2012 ao Estado español que derrogase o texto por violar as leis internacionais sobre dereitos humanos. Aínda así, PSOE e Partido Popular, que presidiron os distintos gobernos nas últimas décadas, uniron os seus votos no lexislativo para tombar calquera proposta de derrogación. Porén, a Lei de Memoria Democrática de 2022 abriu a porta a xulgar estes crimes sen derrogar a Lei de Amnistía, ao aprobar que as leis españolas terán que interpretarse de conformidade co dereito internacional, e, “en particular, co Dereito Internacional Humanitario, segundo o que os crimes de guerra, de lesa humanidade, xenocidio e tortura teñen a consideración de imprescritíbeis e non amnistiábeis”. Así e todo, a sanción desta norma non implica que vaian ser xulgados a grande escala os crimes do franquismo, pois en paralelo á admisión a trámite da denuncia de Pacheco foron rexeitadas outras presentadas tras a promulgación da lei, como aconteceu en Ferrol coa querela polo asasinato por parte da Policía de Moncho Reboiras, militante da Unión do Povo Galego. Por iso, a súa declaración implica “comezar a rachar o muro de silencio e impunidade que temos co franquismo”, proclamou Pacheco á saída dos xulgados, acompañado por García e medio centenar de persoas e colectivos de memoria histórica, que conmemoraron o que confían se transforme no primeiro dunha longa lista de xuízos polos crimes da ditadura, algo que só abordara até o de agora a Xustiza arxentina da man da maxistrada María Servini. Amnistía no Reino Unido para exonerar militares A pesar de que a Lei de Amnistía de 1977 non suscita no Estado español ningún debate nas principais forzas políticas estatais, non aconteceu o mesmo no Reino Unido, onde hai poucas xornadas foi aprobada unha amnistía orientada a evitar xuízos contra os militares que participaron no conflito en Irlanda do Norte, e que foi duramente cuestionada por Dublín, as vítimas, todas as formacións norteirlandesas e a oposición británica. O primeiro ministro irlandés, Leo Varadkar, subliñou que “todos coinciden en considerar esta lei como algo erróneo, que bota as vítimas do centro do debate e que non respecta os dereitos humanos”, polo que estudan recorrela no Tribunal Europeo de Dereitos Humanos. A norma británica outorga medio ano para rematar as investigacións e procesos legais en marcha e crea unha comisión da verdade, e, malia que fican sen resolver no mínimo 1.000 asasinatos no marco do conflito entre Londres, apoiado por paramilitares, e os defensores da reunificación política da illa de Irlanda tras a colonización británica, o trámite do texto nun curto espazo de tempo responde aos intentos de que un soldado, cuxa identidade foi protexida, sexa xulgado por asasinar dous manifestantes no coñecido como Domingo Sanguento de 1972.