Raúl Incertis, médico voluntario en Gaza: "É como se me tivesen liberado da prisión"

Vai unha semana desde que aterrou e non para de conceder entrevistas. Sinte que ten o deber de explicar a situación que se vive en Gaza, que describe como un inferno. O anestesista Raúl Incertis recóllenos na súa casa, no bairro de Benilacap de València. Aquí puido descansar e durmir, cousa que agradece despois de catro meses como voluntario da ONG Glia traballando no Hospital Nasser de Khan Yunis, o único que hai no sur de Gaza. O hospital tampouco é un lugar seguro. Durante a súa estadía, foi obxectivo de seis ataques. Este hospital, con capacidade para 270 camas, ten agora que tratar a máis dun millón de persoas en condicións infrahumanas. Incertis fala con serenidade sobre acontecementos que dificilmente podemos chegar a imaxinar. Nun escenario como aquel, ou te disocias ou non podes traballar, di. Agora só pide unha cousa, que non se deixe de falar de Gaza.

Despois de catro meses en Gaza, tomaches a decisión de volver. Dixeches que estabas esgotado mental e fisicamente. Como estás agora, unha semana despois?
Ben, porque é como se che liberasen dunha prisión. É un lugar horrible. Agora descansas, atopas comida na neveira, non tes fillos nin pacientes dos que coidar, pero tamén sinto moita pena de non estar alí cos meus compañeiros.

En realidade, fuches a Gaza a facer un voluntariado dun mes e quedaches alí catro. Por que tanto tempo?
Pola necesidade constante. Había moitos incidentes de múltiples vítimas todos os días e iso facía que o traballo fose incesante. Tamén o feito de que os meus compañeiros aprecian moito a presenza de médicos estranxeiros. Entre eles non se adoitan queixar, porque todos son vítimas, mais aos médicos estranxeiros si que nos contaban como era a súa vida antes. Ensinábannos o móbil: «Esta era a miña casa, estes eran os meus fillos que xa morreron». Vimos que a nosa presenza, ademais do traballo médico, tiña unha función de acompañamento, de apoio, e eu quería estar con eles.

Como era o teu día a día? Non sei se podemos imaxinar a situación que se vive alí…
É un hospital que ten 270 camas, cunhas cantas salas, pero está ao 200 % da súa capacidade. Está moi cheo, non paran de chegar feridos constantemente. Nos dous primeiros meses non chegaban tantos. Pero despois da apertura da Fundación Humanitaria de Gaza, que é a distribución de alimentos organizada por Israel e os Estados Unidos,os feitos con múltiples vítimas, que antes eran dúas ou tres veces por semana, pasaron a ser todos os días, ou varias veces por día. En urxencias recibes civís mutilados, a maioría de menos de vinte anos, moitos rapaces de quince, dezaseis, tamén cinco, seis, de todas as idades, mesmo dun mes de vida. Están atravesados por metralla, teñen perforacións no tórax, no abdome, na cabeza, con material cerebral saíndo, con amputacións, queimaduras, esmagamentos... E isto é constante. Tamén chegan moitos cadáveres, que van directamente ao depósito de cadáveres. Non podes parar. Os familiares están moi nerviosos, os pais choran. Estabilizas a estes pacientes, e unha vez que están estables, os que poden, a quirófano. Era un problema porque a UCI estaba chea despois dun mes e medio de estar alí, tiñan que abrir UCI secundarias que tamén estaban cheas. Moitas veces tiñas que elixir a que neno intubabas e levabas á UCI e a cal deixabas morrer, porque non había espazo suficiente. Isto, constantemente. E empeorou moito cando se producían estes ataques sobre a poboación durante a distribución de alimentos. Entón as cifras disparáronse.

Este hospital, con capacidade para 270 camas, ten que atender a máis dun millón de persoas. Pódese traballar nestas condicións?
Moi mal. Estás moi canso porque chegan moitos pacientes e todos son iguais. Ves sempre a mesma cousa. Hai veces que tés que poñer dous, tres ou catro nenos nunha padiola porque non hai. Tropézaste con pacientes que están nos corredores, no chan, nos patios. O hospital tiña agora uns setecentos pacientes ingresados. Os meus compañeiros fan quendas moi longas, traballan entre sesenta e setenta horas cada semana, están moi cansos e ademais viven en barracas. Cando rematan de traballar teñen que ir buscar fariña, auga, leña. E despois, a falta de recursos. A semana pasada, acabáronse as gasas e as compresas e as feridas non se puideron curar, non había fentanilo para as operacións, estabamos a facer operacións moi graves con tres miligramos de morfina. Para a dor postoperatoria non tiñamos medicamentos dabondo e pasan moita dor, non hai antibióticos dabondo, non había leite de fórmula para os bebés na UCI neonatal. É dicir, todo mal. Hai pacientes graves aos que lles amputas as dúas pernas ou tés que abrirlles o cranio para evacuar un hematoma e tés que darlles ketorolac, diclofenac ou ibuprofeno intravenoso porque non hai morfina. Durante a operación non se decatan porque conseguimos adormecelos con gases, pero teñen moita dor durante a operación, mesmo que estean durmidos, e sobre todo despois, moitísimo.

Vivías alí, no hospital. Entendo que era un estado de alerta constante…
Si, non descansas. Cando queres descansar, hai unha alarma de vítimas múltiples que soa. Pola noite trabállase moito porque adoitan bombardear a zona humanitaria, que é onde lle dixeron á poboación que debía ir para non ser bombardeada, pero tamén a bombardean. Cada noite recibíamos unha ou dúas familias que foron vítimas de bombas, nenos mortos ou feridos. Eu vivía no mesmo andar que a UCI e os quirófanos, tampouco podía saír do hospital. No último mes e medio, si que me tomei algún día de descanso, fun á casa da ONG a descansar. Saír é moi perigoso. Se saes á rúa sabes que che pode caer unha bomba enriba, porque bombardean arredor do hospital. Estás canso de non saír do mesmo sitio. Ademais, o hospital está cheo de desprazados, refuxiados, e cada vez máis. Non tes un lugar onde estar só. Tés que quedar no baño e só cinco minutos.

É seguro o hospital?
Non. Non é seguro. Foi atacado seis veces mentres eu estaba alí. Dous bombardeos, tres ataques de milicias, un dos cales foi por unha milicia a soldo de Israel, con drons israelís, é dicir, un ataque favorecido por Israel. E o último foi por soldados israelís que dispararon contra o hospital e mataron a un home e feriron gravemente a outro. E nos ataques anteriores morreu xente. A poboación ten a sensación de que o hospital é máis seguro que a rúa, pero saben que en calquera momento pode ser atacada.

Define todo isto como o inferno?
Si, é o inferno, está todo arrasado, quedan moi poucos edificios en pé na zona central de Gaza. Caeron cinco bombas atómicas, mais en anacos. Se sumas toda a carga explosiva das máis de cen mil toneladas de bombas que caeron en Gaza, son máis de cinco bombas atómicas de Hiroshima. E o que ves concorda con iso: está todo arrasado, non hai nada.

Falas de pacientes de todas as idades, pero fas especial fincapé nos nenos…
Porque iso é o que máis afecta. Unha morte violenta nunca debería ocorrer, pero unha morte violenta na poboación pediátrica é aínda máis grave, porque a un neno quédanlle moitos anos por vivir. É a cousa máis antinatural. Que un neno morra xa é unha cousa desgarradora, pero que un neno morra porque alguén o asasinou… É que eran moitos, recibíamos nenos todos os días con balas na cabeza e no peito, atravesados por metralla, cada día. E o peor era ver o estrés postraumático, que non é postraumático porque dura, non hai un "post", mais os nenos que son vítimas de bombas, psicoloxicamente pásano fatal. Coñecín algúns que despois sofren depresión, mutismo, cambios condutuais moi graves, pesadelos pola noite. Finalmente, os mutilados, que hai moitos. E especialmente aqueles que en Gaza son chamados Nenos Feridos Sen Familia Sobrevivente, WCWSF, que é un acrónimo que se creou a partir do 7 de outubro, a partir da vinganza israelí, para etiquetar aos millares de nenos que chegaron vivos, feridos, pero cuxa familia enteira fora asasinada. É unha traxedia porque non sabes quen se fará cargo destes nenos. Atopei nenos que chegaron ao hospital, conscientes e aterrorizados, e non tiñan nai nin pai, ningún adulto coñecido que os puidese consolar.

omo lidas cunha situación así?
—Disóciaste. Tes que traballar, non podes pensar en nada máis que no protocolo para salvarlles a vida. Cando te decatas de que é algo constante e que non vai deixar de ser así, a túa mente blíndase e traballas cunha normalidade que é anormal. Traballamos con nenos vítimas de bombas como traballamos aquí coa apendicite. Disóciaste e iso está mal, porque non procesas. Eu teño a sorte de poder saír e reflexionar sobre o que vivín, mais os meus compañeiros non, hai vinte meses que están así. Están psicoloxicamente destrozados.

Cal é a peor parte de todo isto? Porque tamén hai fame…
A peor parte é sen dúbida a violencia. Mais todos os pacientes que vin estaban desnutridos. Todos pesaban moito menos do que lles correspondería para a súa altura ou idade. Vin nenos de oito anos que parecían de cinco, de cinco que parecían de tres. Todos os meus compañeiros perderon unha media de vinte e cinco a trinta quilos desde o comezo da agresión israelí. Ensinábanme fotos nos seus móbiles: «Mira, ese era eu», e non os recoñeces. Unha persoa de 1,70 metros que pesaba oitenta e cinco quilos agora pesa cincuenta e cinco. O problema víamolo sobre todo á hora de curar as feridas, porque cicatrizan moito peor, inféctanse moito máis porque todos están inmunodeprimidos, e o grao de infección nas feridas era moito maior. Eu víao moito na miña fatiga, perdín doce quilos e tiña fame. Sobre todo sentía cansancio. E os meus compañeiros estaban esgotados porque non tiñan enerxía. E non tiñan enerxía porque non comen. Comen moi pouco.

Que come a xente?
Arroz, que é caro. Cando marchei custaba uns trinta dólares o quilo. Subira bastante, antes eran quince dólares. Fariña, cando a atopan. Para atopala, teñen que ir a centros de distribución de alimentos e son tiroteados ou bombardeados a propósito polo exército israelí. E xa está. Ás veces, un pouco de pasta. Antes había latas de legumes, mais quedan moi poucas. Proteína vexetal comen moi pouco. Proteína animal, xa practicamente ningunha, unha lata de atún custab uns dez dólares. As verduras, carísimas e moi escasas, e a froita practicamente inexistente e moi cara. Non hai vitaminas, só comen hidratos de carbono e un pouco de proteína vexetal se conseguen atopar algunha lata de legumes.

Contaches que os habitantes de Gaza din que os cotinúen a bombardear se queren, mais que deixen entrar a comida…
Si, porque por desgraza acostumáronse a recibir bombas. Mesmo se unha bomba cae na túa tenda de campaña, como lle pasou a un compañeiro hai tres semanas, nunca te acostumas. Mais están afeitos ao feito de que lles caian bombas a cen metros, douscentos, trescentos. Os nenos xogan na rúa aínda que caian bombas, mesmo se hai tiroteos. Viven con esta normalidade anormal de saber que lles pode caer unha bomba enriba, mais como non saben onde ir, porque non hai un lugar seguro, non poden agocharse. A fame non é que sexa peor, senón que é algo ao que non te podes acostumar. Aos bombardeos constantes podes acostumarte, a costa da túa saúde mental, mais á fame non, porque chega un momento no que te tornas agresivo, roubas ao veciño, roubas camións de axuda, estás canso, estás irascible, comezas a apagarte e podes chegar a morrer.

—Explicaches que nos últimos meses non só houbo bombardeos, senón que lles disparan directamente...
—Non deixaron de dispararlles directamente desde que comezou a agresión. Mais nestes catro meses fíxose moi evidente. Gran parte de Khan Yunis recibiu ordes de evacuación para que a poboación se dirixa á zona humanitaria, mais houbo cidadáns que non marcharon porque alí tamén os bombardean. Calquera cidadán, calquera neno que estea nunha zona vermella, suxeita a ordes de evacuación, é tiroteado directamente. Mais sobre todo notouse moito nas distribucións de alimentos, onde os civís son tiroteados sen ningún aviso. Isto contáronmo algúns compañeiros que foron alí, mais tamén pacientes que estaban o suficientemente conscientes como para falar ou os familiares. Todos contaban as mesmas cousas, e había unha concordancia nos seus relatos: que o exército lles disparaba sen provocación de ninguén e sen ser avisados. Non é que o exército disparase ao aire para dispersalos. Estaban deitados, agachados, e comezaban a dispararlles no corpo con rifles e cun patrón de intencionalidade, na cabeza, no peito e nos xenitais. Tamén recollemos anacos de proxectís de tanques dos corpos dos pacientes, con morteiros, con granadas e drons. É un exterminio, non son balas perdidas.

Hai quen fale de xenocidio e hai quen segue a dicir que non o é. Vós, que estivestes aí, que dicides?
Se agora baixásemos á rúa e viramos a un pai golpeando ao seu fillo de cinco anos, non nos quedaríamos preguntando se daquí a un ano e medio un xuíz diría que isto foi unha agresión. Ao final, se o pai o mata, non teríamos que esperar dous anos para que un xuíz diga: si, foi un asasinato, senón que todos os veciños que visen esta imaxe dirían que se cometeu unha agresión ou un asasinato. Con isto do xenocidio, é igual. Non fai falta que haxa un organismo internacional que diga que é un xenocidio para que a agresión pare. Primeiro, ten que parar. A ONU dixo que hai plausibilidade de xenocidio. Os principais escolásticos xudeus, expertos no Holocausto e no xenocidio, como Amos Goldberg, dixeron que isto é xenocidio. Os médicos non temos deixado de presentar probas que enviamos á ONU, informes forenses diarios, nos que rexistramos tal volume de pacientes que nos fai pensar que hai unha intencionalidade. Tés intencionalidade, destruíches completamente os fogares de Gaza, destruíches a infraestrutura cultural, a infraestrutura educativa, existe o desexo expresado polos ministros israelís de querer limpar Gaza de árabes... Tés todos os elementos dun xenocidio. Non hai necesidade de que un tribunal internacional diga daquí a dous anos que é un xenocidio. A xente que non quere velo é por ideoloxía, non porque non sexa obvio que é un xenocidio.

Como están os vosos compañeiros do hospital? Como o viven?
Están deprimidos, teñen síndrome de estrés postraumático e síndrome de esgotamento profesional. Non coñezo a ninguén que non perdese algún familiar. A doutora Alaa perdeu nove dos seus dez fillos e o seu marido nun bombardeo. Outro compañeiro do Indonesian Hospital perdeu todos os seus fillos e a súa muller. Moa Tasem, unha enfermeira, perdeu todos os irmáns e aos pais. Todos perderon a alguén. Todos perderon a súa casa. Non coñezo a ninguén que viva nin sequera nunha casa parcialmente destruída, agora todos viven en barracas. Están queimados: non poden máis, van traballar, mais cometen erros e están desmotivados. E a pesar da desmotivación, do cansazo, da depresión, fan moitísimo. Non deixan de tratar moi ben aos pacientes, sempre cun sorriso, cun respeto enorme entre eles tamén. Mais ves que están esgotados. Internamente están desesperanzados.

Estás pensando en volver alí?
Si. Cando estea máis motivado, cando xa non cause rexeitamento ir alí. Depende do exército israelí, sobre todo. É quen acepta ou denega as solicitudes dos médicos.

De feito, non é a primeira vez que vas alí. É moi diferente da primeira vez?
Nada que ver, porque cheguei alí o 2 de outubro de 2023. Despois coñecín Gaza durante catro ou cinco días en estado de normalidade. O 7 de outubro comezou a guerra, despois chegou a vinganza israelí e estiven alí tres semanas. Mais coñecín unha Gaza que estaba en pé e agora está toda arrasada. Non ten nada que ver, e a poboación está exhausta, desfeita, eles roubáronlles todo, non lles queda nada. E saben que o futuro non será nunca tan bonito como o pasado, porque tiñan a súa casa, tiñan familiares, tiñan aficións, tiñan centros comerciais, os seus solpores no mar, os seus amigos da universidade, tiñan unha vida normal e agora iso desvaneceuse

Non teñen esperanza...
Non. Esperan que os bombardeos rematen, que deixen entrar a axuda, mais son conscientes de que será moi difícil para Israel permitir que Gaza sexa reconstruída. Non creo que ninguén poida imaxinar a Israel bombardeando un día, e ao día seguinte abrindo a fronteira para que entren os camións de axuda e deixando entrar escavadoras á semana seguinte para reconstruír todo. No fondo, saben que Israel quere vingarse e quere apoderarse do territorio. Mesmo que non o verbalicen, están desesperanzados.

Israel non permite a entrada dos xornalistas na franxa. Sentes que é falar disto é o voso deber?
Pois claro, porque as únicas persoas que non son de Gaza que poden falar son os médicos estranxeiros e o persoal internacional que entraron. É unha mágoa porque hai un montón de xornalistas en Gaza, algúns dos cales foron premiados polo seu traballo, e moitos foron asasinados a propósito. Mais é unha mágoa sentir que unha voz occidental ten máis peso que unha voz das de alí. Hai redes sociais para que a xente poida seguir os perfís dos xornalistas de Gaza, que informan moitísimo. Non deixan de informar, non paran de publicar imaxes. A xente pode ver a realidade, se quere, cun clic.

Como valora o papel dos medios de comunicación? Fálase o suficiente disto?
Non, nos medios de comunicación xeneralistas paréceme obsceno que a escolla de noticias sexa a que é. Hai días nos que morren cincuenta, cento cincuenta habitantes de Gaza. Isto debería estar na capa de cada día, porque se en calquera outro lugar do mundo houbese un atentado con cento cincuenta mortos, aparecería na primeira páxina. E isto debería ser aí, independentemente de que fose algo diario. Hai moitos prexuízos, non se fala dos secuestrados de Gaza en Israel, que son máis de mil, entre os cales moitísimos profesionais sanitarios. Hai unha especie de dobre moral. Ademais, deberíanse publicar imaxes explícitas a miúdo. Deberíamos falar diso moito máis.

Dá a impresión de que se normalizou a matanza...
É un xenocidio. Non sei cantos políticos viron realmente o que está a suceder. Escoitei a políticos deste país negar que isto sexa xenocidio, que xustifican o que está a facer Israel. É vergoñoso. The Lancet creo que falaba dunhas 200.000 persoas mortas. Hai moitos mortos por bombardeos e ataques israelís certificados pola ONU, mais hai miles de desaparecidos baixo os cascallos, e despois hai millares de persoas que morreron por non recibir a asistencia sanitaria para doenzas crónicas. Pacientes sometidos a diálise, que tiñan cancro, cardiopatías... Todos estes pacientes, que antes eran mortes evitables, agora non se puideron evitar porque Israel destruíu a infraestrutura sanitaria.

Queres engadir algo?
Temos que continuar. É a sociedade civil a que pode facer algunha cousa, porque a Unión Europea é xenocida, os Estados Unidos son xenocidas, son coautores desta masacre, véndenlle armas a Israel, especialmente  Alemaña e os Estados Unidos. Se a Unión Europea está corrompida moralmente e os Estados Unidos tamén, que cada un, na súa trama individual, faga algo para avergoñar a estes políticos que gobernan.