Por que os Brics son importantes e cambiarán a orde mundial?

En Johannesburgo, Suráfrica, desenvólvese o décimo quinto cume dos Brics, acrónimo que aglutina as principais economías e polos de poder emerxentes do mundo actual: Brasil, Rusia, India, China e Suráfrica. A importancia deste bloque en termos xeopolíticos vén dada por unha matemática simple ao redor dos seus atributos materiais: colectivamente, estes cinco países reúnen 40% da poboación mundial (3.200 millóns de persoas), abarcan case 30% da masa terrestre do planeta e representan 33,91% do PIB mundial –medido en niveis de capacidade adquisitiva, ou PPA, superando neste indicador ao club de países do G7–. Os datos, por si mesmos, proporcionan unha dimensión do lugar de protagonismo que van tomando os Brics no terreo internacional, xa que implica un agrupamento de factores económicos, demográficos, territoriais e políticos que xera un contrapeso estratéxico ao equilibrio de poderes constituído logo das conferencias de Yalta e Postdam. O décimo quinto cume en Suráfrica situouse no centro da atención internacional ante a perspectiva de que o bloque puidese avanzar cara á súa expansión incluíndo novos membros, aproveitando o contexto para intensificar as medidas de substitución do dólar estadounidense nas transaccións comerciais e financeiras a nivel internacional. En Washington e Bruxelas as preocupacións crecen ante unha nova realidade internacional de distribución do poder político e económico cara a Eurasia e África que socava a súa tradicional posición de dominio global. Tolerancia Pero os Brics do ano 2010 non son o mesmo que os Brics do ano 2023. Nos seus inicios, os centros de poder occidentais viron no seu nacemento un intento prematuro, inestable, de aglutinar as economías emerxentes. Até ese punto, admitir a súa incursión no taboleiro internacional aínda non supoñía un desafío. Con todo, nos últimos dous lustros as cousas cambiaron. Os Brics contan cunha institución financeira (o Novo Banco de Desenvolvemento, xunto a un Fondo de Reserva) que se prefigura como unha alternativa fronte ao FMI e o Banco Mundial, e contempla un mecanismo de cooperación interbancario independente da ditadura do Swift, a principal rede de mensaxería e interconectividade das finanzas globais, controlada por EUA. Os Brics erixíronse como unha opción de cooperación para os países do Sur Global, cun grande atractivo narrativo, político e simbólico Doutra banda, os Brics erixíronse como unha opción de cooperación para os países do Sur Global, cun grande atractivo narrativo, político e simbólico: volver aos principios reitores da Carta de Nacións Unidas, impugnando no proceso o uso de sancións, a execución de guerras punitivas e o exercicio da diplomacia coercitiva, eixos principais da dinámica de sometemento e espolio dirixida cara aos países periféricos do sistema-mundo. A dobre impugnación, a primeira cara ao dominio do dólar e a segunda cara á cosmovisión dun mundo rexido antidemocraticamente desde o mundo occidental, constitúen un quebradizo de cabeza, porque o cuestionamento toca o fondo do equilibrio de poder favorable a Washington: a dependencia do dólar e o seu mito de superioridade civilizatorio. Por isto, a tolerancia inicial mostrada cara aos Brics, en tanto non desafiasen o estabelecido, é cuestión do pasado. Os Brics apuntan a reformar a ecuación xeopolítica dos últimos 70 anos, mostrando un horizonte posíbel, viábel, máis aló do dólar, o FMI, a OTAN e a sede das Nacións Unidas en Washington. Alianza transcontinental Unha nova orde mundial, de perfil multipolar, emerxe en cámara lenta, con EUA e a Unión Europa á marxe da escritura do seu programa de futuro. Enfrontarse a unha nova realidade internacional tamén ten a complexidade adicional de crer que o seu desenvolvemento, dilemas e circunstancias ocorrerán dentro da forma do anterior modelo. As tendencias actuais indican que non é así. Os Brics non son un organismo intergobernamental clásico. Tampouco unha plataforma con ambición supranacional. Non é nada semellante á Asean, a Unión Europea, a Unión Africana. Non teñen continuidade territorial. Tampouco son un acordo comercial ou económico tal e como estamos afeitos. Quizais a mellor forma conceptual máis próxima para referirse aos Brics sexa como alianza multilateral transcontinental, cohesionada por principios soberanistas e intereses específicos que non limitan aos seus membros. Nesa medida, os Brics tamén son un sinal de que o ascenso da multipolaridade vén aparellada dun proceso de reacomodo de códigos xeopolíticos, innovación de estruturas institucionais e flexibilidade pragmática acorde a un contexto de inestabilidade propio dun interregno. E ese proceso, en si mesmo, xa relata o cambio de época a nivel internacional que transita a humanidade, onde os Brics é unha das súas primeiras materializacións, acompañada dos dilemas e tensións de toda nova creación.