A Moncloa envía ao Congreso un proxecto de desclasificación de segredos oficiais

Tres anos despois do fracaso da anterior tentativa gobernamental de substituír a Lei de Secretos Oficiais de 1968, en plena ditadura de extrema dereita, que aínda está vixente, o Consello de Ministras e Ministros do Estado español deu luz verde á terza feira ao Anteproxecto de lei de información clasificada, que de ser validado polo Congreso abriría a porta á publicación dos documentos do franquismo e dos primeiros anos tras a fin formal do réxime. A norma dividiría a información clasificada en “Alto Secreto”, “Secreto”, “Confidencial” e “Restrinxido”, con prazos específicos para cada unha destas catro categorías. Na primeira delas, que marca o tempo máximo para desvelar estas informacións, poderíanse manter os documentos clasificados durante 45 anos, mais o texto permitiría executar unha prórroga adicional de 15 exercicios máis. No caso dos arquivos cualificados como “Secreto”, deberían ser desclasificados aos 35 anos, mais contémplase unha prórroga de 10. No tocante aos documentos das categorías “Confidencial” e “Restrinxido”, desaparece a opción de prorrogar o seu carácter segredo máis alá dun prazo de entre 7 e 9 anos e de entre 4 e 5 anos respectivamente. Estas catro categorías repiten as existentes na Unión Europea (UE) e na Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN) neste ámbito. En paralelo, tamén aborda a posibilidade de que se desclasifiquen ficheiros a petición de persoas que conten cun interese persoal ou profesional neles, unha decisión que no caso de non apoiar a Administración ficará en mans do Tribunal Supremo. O certo é que a proposta do Goberno de PSOE e Sumar reduce en 10 anos o tempo máximo que se pode manter un documento clasificado en relación á norma presentada polo Gabinete en 2022, que non contaba con apoios parlamentarios dabondo na Cámara Baixa –entre demandas das forzas que apoiaran a investidura de Pedro Sánchez (PSOE) como presidente para que fose máis ambiciosa á hora de dar resposta a moitas preguntas sen resolver desas décadas–. Finalmente, foi desbotada coa disolución do Parlamento a raíz do adianto das eleccións estatais en 2023. Félix Bolaños, ministro da Presidencia, Xustiza e Relacións coas Cortes, defendeu que “por primeira vez” habería no Estado español “prazos para desclasificar automaticamente documentos que foran clasificados”. Asemade, fixo énfase en que “en ningún caso se poderá clasificar documentación ou información que afecte a graves violacións de dereitos humanos ou crimes de lesa humanidade”. 23-F Ao respecto, asegurou que se a tramitación parlamentaria fose expedita a norma podería publicarse no Boletín Oficial do Estado (BOE) no último trimestre deste ano, polo que entraría en vigor a finais de 2026. “É aí onde habería que facer a conta dos 45 anos, incluiría o ano 1981 e anteriores”, remarcou Bolaños, incidindo en que polo tanto abranguería a documentación sobre o 23-F, o falido golpe de Estado nese ano. Iso si, o ministro matizou que a desclasificación automática produciríase “salvo que algo afectase á seguridade nacional e á defensa”. Exixen desclasificar os documentos do 23-F após afirmar Tejero que o rei emérito estaba detrás A proposta forma parte do Plan de Acción pola Democracia, do que Bolaños reiterou que xa cumpriron con 18 das 31 medidas, avanzando así cara a unha maior “transparencia”. Neste período tamén se produciron boa parte dos atentados de grupos terroristas de ultradereita coa complicidade da Administración española, que deixaron 66 vítimas na Transición segundo un informe da Oficina de Vítimas do Terrorismo do Goberno vasco en 2010. Con todo, as deficientes investigacións policiais da época sobre o terrorismo de ultradereita impediron coñecer até que punto as accións do Batallón Vasco Español, a Alianza Apostólica Anticomunista e os Grupos Armados Españois constituíron terrorismo de Estado, algo sobre o que daría luz a potencial desclasificación dos ficheiros. Tras revisar o Anteproxecto, o documentalista Eliseo Fernández transmitiu a Nós Diario que o texto xeroulle “algunha dúbida con respecto á documentación que foi clasificada con anterioridade”, e cuestionou Bolaños ao advertir que a desclasificación da documentación “non é automática, implica un proceso”, e “ese é o problema”. Nese sentido, sinala que “moitos dos documentos oficiais non sabemos que existen”, polo que “non sei até que punto ben este Goberno ou outro” impulsará a desclasificación. No que atinxe á publicación dos arquivos referidos ao terrorismo ultraespañolista, Fernández detallou que “segundo parece a lei vai optar pola desclasificación”, mais “a ver se é verdade que o fan, esa é outra”. En todo caso, indica que a norma “non garante nada” sobre a publicación da identidade dos represores no franquismo, despois de que en marzo un xulgado de Cádiz condenara o catedrático Juan Antonio Ríos a rectificar artigos científicos nos que mencionaba Antonio Luis Baena Tocón, un destes represores e que amais participou no xuízo sumario que condenou a morte o poeta Miguel Hernández, aducindo “informacións inexactas”. Nesta liña, o documentalista reclama outra lei que acabe co “uso espurio” da Lei Orgánica de Protección de Datos para evitar o acceso á documentación. As decisións chave, en mans do Goberno Nos casos de arquivos de “Alto Secreto” e “Secreto”, a competencia exclusiva para clasificar e desclasificar ficheiros ostentaríaa o Consello de Ministras e Ministros a proposta da Presidencia do Executivo ou dos ministerios, e nos catalogados como “Confidencial” ou “Restrinxido” a competencia amplíase á persoa que dirixa a Policía, a Garda Civil, o Centro Nacional de Intelixencia ou ao liderado das Forzas Armadas. O Anteproxecto presentado polo Gabinete, que propón a creación dunha Autoridade Nacional para a Protección da Información Clasificada, introduciría na lexislación sancións de entre 30.000 e 2,5 millóns de euros por difundir información clasificada, mentres que a lei franquista implica acudir á vía penal e recolle altas penas de prisión.