Vinte e cinco exemplares

O Consello da Cultura Galega vén de editar a Farsa das zocas, de Carvalho Calero, unha obra publicada orixinalmente en 1963, na que o autor actualiza a estilización do teatro popular coa que Castelao pretendía renovar a escena galega da II República, un labor que Otero Pedrayo continuou con ese volume imprescindíbel que é o Teatro de Máscaras. Carvalho situábase así na cerna dunha tradición que procuraba vieiros novos para o xénero, acudindo mesmo a elementos do teatro chinés para provocar o que hoxe chamariamos un efecto de estrañamento de probábel estirpe brechtiana. Non é unha novidade: o teatro foi un xénero cultivado con agarimo por Carvalho, e nel experimentou avances formais da escena europea da súa época –simbolistas e expresionistas, mais tamén fórmulas moi próximas ao teatro do absurdo– achegándoas á tradición galega. A súa avidez intelectual –e tamén o seu compromiso con crear unha obra que equiparase a literatura de noso coa que se facía no mundo– reflíctese na súa obra dramática talvez mellor que en calquera outro xénero. Por iso, se cadra, esta edición do Consello da Cultura non debería constituír unha noticia salientábel. E mais éo –salientábel e motivo de satisfacción– se temos en conta que o volume que recolle a obra dramática completa de Carvalho –Teatro completo, editado en 1982 por Ediciós do Castro– leva anos esgotado e que calquera que queira coñecer de primeira man as pezas escritas polo autor homenaxeado este ano estará condenado a buscar algunha biblioteca pública onde poder consultar algún dos 25 exemplares que, segundo o catálogo online da Rede de Bibliotecas Públicas, están dispoñíbeis para préstamo ou para consulta. O de 25 exemplares non semella ser un número que estea á altura dunha obra que, de súpeto, todo o mundo afirma admirar como un dos esteos da literatura moderna. É difícil levar a conta dos libros publicados nos últimos meses sobre a vida e obra de Carvalho Calero, mais son moitos: biografías, ensaios, interpretacións, homenaxes, unidades didácticas, propostas de roteiros… E resulta algo deprimente que no medio deste ballón de publicacións non exista un oco para pór ao alcance das persoas lectoras a obra de quen se está a homenaxear. Hai algo perverso en preferir o comentario ao orixinal, en celebrar a figura ocultando a obra. Coma se non se confiase de todo no que se conmemora; ou peor, coma se o festexado fose só unha escusa para, en realidade, homenaxearnos a nós mesmos.