O escenario paradoxal

A novidade é que non hai novidade. Pasaron case vinte anos desde que Talía estreou Bicos con lingua e dez desde que montaron Pelos na lingua, mais seguimos falando da lingua como problema. Agora existen as redes sociais para compartir as situacións de diglosia, as discriminacións, as estatísticas sobre a perda de falantes; mais as chanzas sobre os camareiros e o leite morno non explican a cuestión de fondo. Se cadra, os argumentos son algo diferentes, mais a cerna do debate segue a ser a mesma: falamos máis do galego que en galego. A parábola do angazo / Compañía: Talia Teatro / Dirección: Diego Rey / Elenco: Toño Casais e Artur Trillo / Estrea no FIOT de Carballo, 2 de outubro de 2021 Talía Teatro completa unha triloxía sobre a lingua consciente de que eses dezaoito anos pasaron e que o costume de facer chanzas sobre o leite morno se converteu nun lugar común. A compañía abre o obxectivo para enfocar non tanto na lingua como nos falantes, non tanto no galego como nos galegos e galegas. Se o conto que lle dá título ao espectáculo andaba de boca en boca xa polo século XVIII é que o problema non ten as raíces nunha lei de normalización determinada ou nun camareiro co vocabulario xusto. Talvez o asunto vén de máis atrás. O paradoxal non é o galego, senón o escenario. O escenario é ese cubo de Rubik que a sociolingüística académica está farta de analizar, mais sen chegar a conclusións que molesten demasiado. A proposta de Talía non se aparta do relato recollido polo Padre Sarmiento mais trata de darlles ese golpe aos falantes que lles permita recuperar a identidade, que lles permita armar o cubo de Rubik facendo coincidir as arestas sen necesidade de doutorarse en filoloxía. O humor segue a ser o vehículo que enfía as situacións -reais ou imaxinarias- dramatizadas polos seis autores que asinan os textos. A traxedia, vista de perto, ten características de ópera bufa. E a comedia de Talía mira ao pasado e proxéctase no futuro cun optimismo que non oculta o drama real, que coloca algunhas pezas no seu sitio para que o público complete a figura. Trátase de teatro didáctico, mais a audiencia ten que pór algo da súa parte para chegar á conclusión, para levar o golpe. O mecanismo é o de non subliñar demasiado situacións que non precisan de énfase: o anecdotario sobre o uso do galego dá, de seu, para un manual de socioloxía. Mais na teatralización abonda coa credibilidade que os actores lle outorgan ás personaxes, coa sutil crítica que se agocha detrás dun pretendido retrato de costumes. A cuestión non é denunciar algo que xa coñecemos, senón miralo con outros ollos: cunha mirada que transforme o ridículo en propósito de emenda.