Guadi Galego: Sempre diversa

O último traballo de Guadi Galego, Immersion, recibiu o premio á Promoción da Realidade Plurilingüe do Estado, que a cantante recollerá este 20 de febreiro en Madrid. Aproveitamos para repasar con ela os principios que rexen a súa traxectoria, que desde o folk berrogüettiano se transformou nunha fuxida constante e premeditada das etiquetas, baixo a bandeira da diversidade e da identidade propia. —É ben sabido que Berrogüetto foi o seu salto á música profesional, mais que houbo antes? Meu pai era músico afeccionado.Fun ao conservatorio e comecei a tocar en asociacións folclóricas en Cedeira, pero tamén me formei pola miña parte, de maneira máis autodidacta: indo a cursos, mirando cousas, experimentando. Sempre digo que o meu punto de inflexión na profesionalidade foi o 27 de decembro de 1997, no que era o teatro García Barbón (Vigo). Toda a etapa de Berrogüetto foi o meu mestrado: vital, profesional e persoal. Foi moi dura tamén. O outro día, observando compañeiras que comezan ou levan dous ou tres anos, decateime do nivel técnico brutal que teñen, que non ten nada que ver co que faciamos nós daquela. Non estabamos formados nin tiñamos tanto cara a onde mirar. Hoxe en día temos moito acceso a todo: tutoriais, aprendizaxe de calquera cousa... Grazas a iso veñen tan potentes. Cando comecei con Berrogüetto non tiña idea de nada. Aprendín a base de turrar e foi duro, mais, por outra banda, sei que nunca vou vivir de novo unha etapa como eses dez primeiros anos nos que, de súpeto, entro no mundo da música directamente no que daquela chamaban o dream team. Viaxabas, tocabas en palcos moi distintos, onde nestes momentos para min sería moi complicado... —Por que o di? Pois porque a música mudou moito, no modo de relacionarse ou da propia exportación. O concepto da música converteuse máis en espectáculo que en cultura. Por iso é moi difícil chegar aos sitios, porque todo é moi custoso. Saír de aquí é moi caro. Antes aínda che pagaban por tocar, agora non. Practicamente ninguén fai contratación. —É isto resultado da mudanza da industria musical coas novas formas de distribución? Non gaña peso o directo? Antes había unha industria que tiña que ver coas discográficas, pero agora non. Tes que gravar, si, porque doutro modo non tes soporte. Ollo, porque non ten que ser un disco. Pode ser un tema, un vídeo, unha performance. Total, hoxe en día todo o mundo grava con estes aparellos [sinala o móbil e a gravadora]. Tampouco a xente a vai escoitar nun sitio cunha calidade enorme. Todo mudou moito. Agora o consumo si que ten máis que ver co directo, malia mantérense moitas escoitas nos reprodutores dixitais, pero iso é todo perda, só fan ganancia as que teñen moita venda. Onde hai industria é no vivo. —Mais afirma que o directo case non se contrata. Na Galiza aínda se contrata algo, mais non todo o que se debería. Entón a xente vese obrigada a facer moitas billeteiras e hai moi poucos concellos que poidan contratar. Tamén hai que ter vontade e a lei non nos ampara moito, pero ese é outro debate. Estando onde estou eu é fácil, mais hai moita xente comezando que precisa saír. —Considera que son esas persoas as que o atopan máis complicado? Si. Xa non para tocar, senón para poder facelo con dignidade. Mais pouco a pouco penso que iso tamén está empezando a cambiar, que se vai producindo unha mudanza do chip. Ser músico, sen ser músico funcionario, como digo eu —nun conservatorio ou nunha orquestra clásica— é moi difícil. Como en todo, hai que traballar moito. —A fin da etapa Berrogüetto foi a necesidade de descansar? Ai, si! Foron moitos concertos, sobre todo aqueles últimos dous anos. Estar nunha banda ten cousas que non vas volver vivir. A responsabilidade recae sobre todo o mundo, non sobre unha persoa. Ademais, as vivencias son moito máis intensas, o que vives coa banda é moito máis... os éxitos e os fracasos compártense. Cando unha está soa, iso é diferente, aínda que eu teño músicos que levan comigo 20 anos, entón tampouco teño esa sensación de estar nunca soa. Pero non é o mesmo. A responsabilidade é túa. Se fago un mal concerto, é Guadi Galego quen fixo un mal concerto, e viceversa. Sempre tes que estar ao 100%. Iso tamén está ben. Gocei moito desta última etapa porque para min era un reto liderar. Sempre o é. Saber facelo e contaxiarlle á xente o que queres, o que sentes, facer as demais parte do proxecto... É complicado. Penso que aí fixémolo ben. Falamos moito das necesidades de cada persoa, pois non todo o mundo ten as mesmas, e hai que atendelas todas. Non é como unha empresa na que a xente ficha a tal hora e marcha a tal outra. Hai quen ten conciliación familiar, ou outro tipo de necesidades. Iso é importante saber xestionalo. —É interesante que diga iso, porque a cara humana que hai detrás de calquera proxecto fica moitas veces invisíbel, cando ten unha importancia fundamental para que funcione o conxunto. Claro. O máis artístico é todo galería. O outro día, mirando un vídeo dos últimos concertos, vía todo o que eu sentía aí reflectido, pero non só en min, en todo o equipo. Hai moito traballo aí, moita charla. As cousas que non gostan tamén se din, como se sente cada un, pois como dicía antes as necesidades e as reponsabilidades de cadaquén tampouco son as mesmas. Saber levar todo iso ao pasar dunha banda a liderar un proxecto foi toda unha experiencia. —E que motivou esa decisión? A necesidade de facer o que eu sentía que tiña que facer. Agora véxoo e foi complicado tomar a decisión de deixar o folk, coller outros proxectos pequenos, moito máis íntimos, e despois xa lanzarme a unha historia propia na que te queres afastar dos xéneros musicais, como na vida. Iso custa. Aínda me preguntaban o outro día: "pero ti que fas?". Eu digo: "Eu teño o meu proxecto". Tería que explicar que fago un pop de autora, un pouco contemporáneo, porque apunta cara á electrónica, pero non deixa de ter ese punto da identidade, da idiosincrasia. —Hai unha vontade por fuxir das etiquetas? Si, estou a tope na vida con iso. Non o soporto, cada vez menos. Pásame ultimamente que vexo unha chea de cousas que teñen que ver con iso. Tamén te cuestionas esa decisión, pois etiquetarse ás veces non é malo. Serve para posicionarte e ás veces hai que facelo. A miña etiqueta téñoa clara: a diversidade absoluta. Entendo que a vida é iso, o conxunto do mundo, na música tamén. Gosto dunha chea de cousas diferentes que me teñen influído e non quero negar o que eu son nese senso. —Falar de referentes imaxino que é complicado, mais cales serían? Teño moitos. O outro día tivemos unha charla coa presentación do libro de Laura Romero, Ferreñas e Rock & Roll, na que ela explicaba que procurando referentes do bravú tivo que poñer un límite temporal. Os referentes adoitan entenderse como pasados, pero todo é relativo, pode ser unha coetánea. —Cales sinalaría no coetáneo? Penso que o referente coetáneo para poder seguir mudando son moitas mulleres. Iso si que o noto moito. Moitas delas mudaron os seus xeitos de estar na música por necesidades e mudanzas vitais, impostas ou decididas. Por exemplo, no caso de Ugia Pedreira, que se viu forzada a deixar a súa carreira e ao final a súa vida atopou outro xeito de facer música e de expresarse, lonxe do palco convencional, como todo o mundo. Hai referentes que te levan a ver que se poden facer as cousas distintas. Por exemplo, no caso de Sés, demostrou que se poden vender moitos tíckets cantando en galego e que non ten que haber medo a facelo, tanto no senso máis industrial como no de empoderarse e facer as cousas ao teu xeito. O modo que tivo Mercedes Peón de expresarse desde a non influencia, ela mesma consigo mesma, facer o dela con esa vangarda sen deixarse influír polos mercados, é tamén inspirador. Ou Uxía [Senlle], co seu contacto coa lusofonía. Todas esas son distintas maneiras de facer e de entender a música totalmente válidas. Porque non hai un só xeito de vivila. Eu agora mesmo estou nesta etapa, pero igual mañá me dá por facer unha xira montada nunha pedra tocando o piano [ri]. Fáloche de catro das galegas, como che podería falar de moitas mulleres que están fóra, por dicirche algo que se poide identificar. Penso moito na xente que hai agora. Porque as que viviron antes tiveron que abrir moitas portas e agora nós estamos a buscar o noso lugar. "A miña etiqueta téñoa clara: a diversidade absoluta. Entendo que a vida é iso" —Esa diversidade está detrás de Immersion como concepto que atravesa todo o disco. Nese senso, os premios non son o máis "importante", mais o da Promoción da Realidade Pluriligüe parece especialmente acaído para o disco. É o premio máis importante que me deron na miña vida. Porque non é un recoñecemento estritamente musical, senón ao concepto de Immersion, das linguas e da diversidade, algo no que eu levo pensando moito tempo para facer un disco así. É un premio social, realmente. Cando me chamaron para comunicarme que mo concedían, explicáronme que os gobernos premiaron non só o concepto das linguas, senón o posicionamento social e feminista do proxecto. E o selo contemporáneo, pois está feito con músicos de moitos xéneros diferentes, en linguas distintas. Iso soa moi ben, pero logo había que pasalo polo filtro dos meus temas e adaptar. Para min foi unha aprendizaxe total, moi bonita. Adaptar ao portugués foi facilísimo, ao castelán relativamente doado tamén. Porén, ao euskera supuxo unha aventura. Fíxoo unha versolari, Ainhoa Aranburu, e está todo rimado e traducido á perfección. Atender esas cousas e que todo encaixase ben foi complicado, mais tamén moi chulo. Estou contenta por ese galardón porque me parece un recoñecemento moi bonito para a miña filosofía de vida, para o que eu son, non só para a miña música. —Que concepción da música se agocha nestas ideas? Eu creo que a música, para min e para moita xente, é un xeito de estar no mundo. Creo que as artes en xeral o son. Tenlle salvado a vida a moitas persoas refuxiarse en calquera tipo de expresión. Por iso é tan importante, como falamos decote a respecto das crianzas, que fagan cousas que expresen os seus sentimentos. Hai quen fai deporte e libera endorfinas, hai quen debuxa ou pinta, ou fai cousas coas mans. Outra xente canta. Falaba con Carme Rei, que é mestra de canto, e dicía: "fago tanta terapia nas aulas..!". A música é liberadora ao estar tan ligada ás emocións. Por iso son tan importantes as artes.Eu son moi proactivismo. Penso que a xente vai mudando os seus días nas pequenas formas de vivir mellor, de cambiar o mundo. Sempre o digo, eu penso que a arte é transformadora social, e así debe ser. Sempre o foi, historicamente, todos os movementos máis potentes están ligados a un proceso artístico. —No caso de Immersion foi complicado sacalo adiante? Chegar e dicir: "quero facer isto"? A xente comigo xa tirou a toalla. Eu digo, vouno facer. Necesitaba facer ese momento, esa catarse, buscar esa sonoridade que a min me apetecía. Houbo momentos en que dicía "estáseme indo a olla", pero ao final convencinme: "vou con todo". —E tivo moi boa acollida. Si. É que subestimamos moitas veces o público. Sempre che din: "Como sempre lle dás iso, se só quere o mesmo". Porén, a xente está moito máis aberta do que pensamos, a moitas máis cousas. O que pasa é que se todas imos polo mesmo camiño e ninguén visibiliza as alternativas... Eu flipo moito co público, para ben. —A súa música ten un fondo claramente feminista. Porén, temas como "Matriarcas" foron controvertidos desde os propios movementos. Cre que coa distancia se entende mellor a mensaxe? Co feminismo teño bastantes debates ultimamente eu comigo mesma. Hai tantas correntes e síntome identificada con moitas. Hai cousas nas que non teño unha postura clara, e penso que non a terei en moito tempo, porque as cousas non son brancas nin negras, e as mulleres non son todas iguais nin teñen as mesmas necesidades nin a mesma historia de vida. Hai moitas cousas que cómpre ter en conta para poder posicionarte. No caso de "Matriarcas" nin mo cuestionei. Fun supercriticada, ás veces por compañeiras, teño que recoñecer que poucas, e no momento sentoume duro, máis que nada porque non se entendía a miña mensaxe. Sigo pensando que o significado do tema vai moito máis alá das mulleres. É unha mensaxe no que elas son as protagonistas, como o levan sendo para min do mundo desde sempre, asociado aos coidados. Eu non entendo a sociedade sen coidados. Que pasa? Que os coidados teñen que pasar ao outro lado e repartirse. Este é un debate moi duro: Como queres estar no mundo? Que queres del? Eu non me sinto identificada co capitalismo como tal, exacerbado, con esa maneira de ter que traballar para producir. Eu teño o meu xeito de estar no mundo, mais tampouco critico os xeitos das demais. So faltaría! Eu fuxo moito das elites. Non gosto dos pensamentos únicos nin das teorías. É moi fácil posicionarse cando tes todo o básico cuberto. Hai cousas moi doadas de criticar, pero moi complexas de vivir e entender. Iso tamén ten moito que ver coa globalización e con como queremos estar no mundo. Hai posturas moi fáciles, como as que teñen que ver cos populismos. —Como valora o momento actual que vive a música galega? Brutal. Estamos nun momento marabilloso. Comezo a ver a moita xente nos concertos, pagando entradas. E hai modelos distintos, cousas máis pequenas e máis grandes. Confío moito en que haxa un rexurdir e que a xente comece a valorar o noso dentro da normalización da música, de xéneros diferentes que se pode vivir aquí desde a diverisdade. —Dentro dese panorama, cales serían as demandas máis urxentes? Para min, o réxime de artistas, que é durísimo. E que haxa un circuíto máis diverso para explorar distintos xeitos de estar e expresar a música. Non se trata de que existan uns cachés altos, senón un circuíto apoiado administrativamente no que traballarmos. É cuestión de profesionalizar, que non te sintas amadora constamemente. En Europa, o réxime está moito máis profesionalizado. Estás creando e mentres tanto cobras. Aquí, na etapa de creción nunca se paga, estás investindo sempre. Non só diñeiro, senón as túas horas.