Belém Tajes: amor polo mar

—En Amar o mar semella existir unha profunda conexión coa identidade e a nostalxia, un dos temas máis prototípicos da escritura galega en centurias atrás. Considera que o panorama actual galego logrou rachar con esa prototipicidade para acoller máis vertentes? Eu creo que si, cada vez estamos rachando máis clixés e prexuízos, incluso na forma de interpretar o folclore. Hai xa moitas formas diferentes de velo e con outros filtros mellores dos que tiñamos, e a realidade é que os estamos aplicando moi ben. A min si que me importa tratar de rachar o de sempre, creo que a música é unha ferramenta para poder facelo e eu estouno a facer de forma consciente. —Que supón publicar un disco con base tradicional e fusión contemporánea, mesmo en ocasión con aires de techno? Cre que hai unha tendencia a mercantilizar as raíces musicais ou que, simplemente, son novas formas para novos mundos? Si, é certo que pode ser unha tendencia xa moi manida, pero penso que tamén é unha forma moi directa e evidente de trasladar e honrar as nosas raíces e darlles o lugar que cremos que merecen. Igualmente, tamén creo que é unha forma de dar grazas. No caso do meu disco a gravación é a da miña propia avoa, unha señora que de casualidade foi entrevistada e, de novo por casualidade, chegou até min esta gravación. Así, é unha especie de agradecemento ás miñas avoas por ensinarme a cantar e ser quen de gardar tan ben esas coplas e cancións a pesar de situacións tan malas como poden ser a emigración. —Neste álbum explora a tradición galega desde unha certa perspectiva moderna. Como é posíbel equilibrar o respecto polo antigo coa innovación? A cuestión é a palabra respecto. Quizais nese respecto ten que haber unha serie de principios básicos para que poida ser real. A min chámame moito a atención que moitas persoas á hora de rexistrar as súas cancións vaian ás plataformas de rexistro da música e poñan o seu nome no canto do da cantareira orixinal. Penso que facendo as cousas así non estamos respectando a tradición, xa que o que debemos facer é darlle á tradición a forma popular, e é de todas e de todos. Para que haxa un verdadeiro respecto téñense que cumprir unhas certas premisas, e a primeira é non aproveitar a raíz e a tradición para o propio beneficio, xa que é de todas e de todos. Como facermos ese respecto? Sendo conscientes e coidando o material que temos sen aproveitármonos da tradición. —Na industria actual é unha realidade que moitas artistas se ven presionadas polas tendencias. Algunha vez lle impuxeron cambiar o seu son ou imaxe para vender máis? Nunca me pasou que me obrigaran nin a facer música de tal xeito nin a vestir de tal outro. Si que é evidente que canto mellor che vai máis directrices tés que cumprir, polo que eu, ao ser unha artista periférica e non moi coñecida, teño moita liberdade para poder "ser o que me dá a gana". Entendo que moitas veces as artistas están "encorsetadas" polas tendencias e mesmo pola influencia doutras artistas ou polas directrices dos seus propios representantes, e esa tiranía é horríbel e desastrosa. Mais tamén é responsabilidade nosa pór límites para que a nosa esencia non se vexa interferida por terceiras persoas, xa que como músicas necesariamente temos que ser libres. —O mar está moi presente no seu disco, mesmo no propio título, Amar o mar. Cal é a súa influencia na súa persoa? Que significa o mar para vostede? Eu nacín en Bos Aires, e crucei o mar para vir á Galiza, que era onde estaba a miña familia, polo que por un lado para min o mar supón esa fronteira coa familia. Sempre foi ese outro lugar onde estaban os meus. Por outro lado, tamén é o lugar onde traballa o meu pai na actualidade. Así, esa inmensidade que por un lado é traballo e polo outro fronteira ao mesmo tempo tamén é calma, é esa contradición de que unha cousa tan inmensa teña tanto peso na miña vida actual. A min pásame que cando vou a Madrid e estou varios días alá parece que me falta a inmensidade de todo o azul, e parece que até o sinto na pel. Isto fai que teña unha influencia incríbel sobre min, teño moitísimos recordos asociados ao mar, o que fai que non só teña un significado, senón múltiples. Era evidente que no meu primeiro disco tiña que estar presente dalgunha maneira, ao mellor non do modo máis evidente e directo que poida existir, pero si constante en todas as cancións. —En diversas ocasións menciona que a música é memoria. Que é o que lle gustaría que a xente nunca esquecera deste álbum? Ademais da música, como é obvio, non me gustaría nada que se esquecera o compromiso que hai detrás con este produto 360: un traballo feito desde un lugar con moito amor e respecto ao océano. —Este álbum foi descrito como un "ecodisco". Que supón e como é crear un disco "respectuoso co medio ambiente"? É moi difícil, e de feito foi un dos primeiros proxectos que fixo un produto físico respectuoso co medio ambiente. Para min, como artista periférica, foi un traballo moi complexo, de feito fixemos unha tirada moi pequena de tan só entre 60 e 70 exemplares. Está baseado en recortes de cartón, de teas de liño antigo etc., xa que era moi importante que o disco fora respectuoso e o certo é que é difícil saír da industria do plástico intentando non facer o típico, xa que esta predomina nas nosas vidas. —Hai en Amar o mar, o título do disco, algunha metáfora sobresaínte e directa? Máis que unha metáfora hai un compromiso. Cando fixen este disco e entendín que o mar era tan importante para min e que formaba parte tamén de todo o meu universo musical, comprendín que tamén tiña que buscar a forma de devolverlle ao océano todas esas cousas que a min me dera. Por esta razón quíxenlle facer unha homenaxe e afondei tanto en buscar un envoltorio para o disco que fora sostíbel co mar e que tivera o menos plástico posíbel e, de habelo, que fora reciclado e que se puidera reciclar. O que fixen con este disco foi un compromiso. —Compuxo a canción do 8-M para a Xunta da Galiza. Preocupoulle nalgún momento que a institucionalización dunha mensaxe feminista diluíra o seu impacto real? Si, era unha das principais preocupacións que tiña, e non só con que se politizara, senón con que a mensaxe se diluíra no compoñente político e, sobre todo, na pelexa constante que hai entre as políticas e as ideoloxías. Cando escribín esta canción fíxeno desde un lugar no que para min primaba sobre todo a música e a mensaxe. Eu nunca fixera antes unha canción sobre as mulleres, polo que mentres escribía a canción trataba de inspirarme en outras músicas e noutras mulleres do meu arredor. Cando fixen a canción era moi consciente de que a campaña institucional podería nubrar a mensaxe, pero creo que as forzas que me deron as mulleres que tiña ao lado axudáronme moito a trasladar unha mensaxe consciente. —Parece que no mundo actual o feminismo se está a fragmentar. Preocúpalle que suceda isto coa loita pola igualdade? Si, totalmente. Esta fragmentación a nós só nos fai máis débiles, e eu realmente creo na unión das forzas para poder transcender. Ás veces é moi difícil deixar atrás xa non só os egos, senón tamén as aliñacións políticas que poidamos ter e canto máis xuntas esteamos máis lonxe poderemos chegar. Ocorre o mesmo coa nosa mensaxe. Hai que ser conscientes de que ás veces temos que perder para poder gañar xuntas. Sei que é unha sensación rara e que non todo o mundo está acostumado a perder para gañar, mais penso que debería ser a nosa forma de pensar para que a mensaxe poida ser máis forte, porque se estamos ramificadas xamais lograremos unha unión para o futuro. —Ás veces fálase da "politización dos actos". Considera que facer música comprometida é politización ou reivindicación? A música é sempre reivindicativa, sempre ten ese lugar que nos leva a ir un pouco máis alá e a pensar máis alá. Eu creo sempre na reivindicación da música, xa sexa na reivindicación da beleza, de dereitos ou da paz, penso que a música ten un compoñente reivindicativo. Que haxa quen a queira "mal-utilizar" para a política e transgredir é outra cousa, pero o compoñente reivindicativo debe telo. A min esas músicas tibias a verdade é que non me din nada e por iso tampouco me gustan. —Nun mundo no que cada vez están máis en auxe as plataformas dixitais, como é loitar como autora que, parcialmente, non segue os modelos comerciais? Volvendo ao que che comentaba antes, a min como artista minoritaria e periférica as plataformas dixitais non me benefician nunca. Por un lado, estou obrigada polo sistema a estar nelas, pero por exemplo Spotify non me parece un exemplo en nada, nin en como paga aos músicos nin en como sitúa os xéneros nas súas listas, pero o sistema, dalgún modo, obrígame a beber destes medios, xa que se non estás neles non podes chegar a toda a poboación que che gustaría. Eu, por exemplo, son moi escoitada na Arxentina e se non estou nestas plataformas xamais me escoitarán. —Que cambiaría da industria musical galega actual? Gustaríame cambiar o edadismo, os cabezas de cartel sempre son xente nova, sen representación doutras idades. No panorama musical galego actual fáltanos proxectar e apostar por unha base un pouco máis mixta de artistas máis novos pero tamén doutros que leven máis tempo. Penso que sería o máis xusto, porque en certa medida tamén llo debemos, é absurdo que estean desaparecendo dos carteis das festas ou dos festivais. De non facelo seriamos moi hipócritas: dámoslles as grazas por abrirnos o camiño pero non reivindicamos que teñan o seu espazo. —O seu novo álbum combina galego e castelán para crear un ambiente de puro bilingüismo, como nace esta idea? Nace como nacín eu, que nacín en Bos Aires e vivo na Galiza. Eu crieime nun bilingüismo moi harmónico, xa que a miña nai é arxentina, aínda sendo filla de galegos, e meu pai é "ghallegho". O meu caso concreto é o xogo entre esas dúas linguas porque son as miñas dúas linguas ao criarme na quinta provincia e logo vir vivir aquí. Penso que o galego é o meu idioma para ser eu nas redes sociais e ser eu fóra da casa, pero tamén herdei o prexuízo de que na miña casa hai seseo e gheada, e cando saio teño a imaxe de que o galego que se fala na miña casa non é o galego "bonito". Teño unhas contradicións bastante importantes, e non só do galego-castelán, senón xa do galego normativo. Desde o meu punto de vista musical intento construír desde as ferramentas que me nacen a min, e son estas. Eu tardei varios anos en facer as paces co meu lado arxentino, e agora que as fixen pois tamén escribo en castelán. —Vostede é especialista en musicoterapia. Poderíanos describir a importancia desta área para a saúde mental? A importancia da música paréceme fundamental. Póñoche o exemplo da miña avoa, que ten 86 anos e ao mellor non se acorda do que comeu hoxe, mais si da música e das súas coplas. Esa é a importancia da música, esa sensación que nos ata e nos une a algo que vai moito máis alá. Para min a musicoterapia é precisamente isto: conectar con moitas persoas que ao mellor teñen máis dificultades, ben sexa pola súa idade, polos seus problemas físicos ou pola súa saúde mental. É unha estratexia que debería ter máis presenza nos hospitais e nas residencias de maiores, creo que é unha ferramenta moi boa para reivindicar e coidar, e o exemplo é o propio da miña avoa. A música é algo que une e que leva ao lugar do actual, a este momento e a verdade é que me fascina o poder que ten a música para transmitir e mesmo para levarnos a outros sitios, pero sendo sempre nós mesmas. —Medrar en Camariñas mais vivir en Oleiros, dúas áreas ben dispares e non só xeograficamente. Cre que existiu influencia destes concellos sobre a súa composición e, en esencia, sobre a súa persoa? Influíron moi marcadamente. Cando volvemos de Bos Aires instalámonos nunha aldeíña de Camariñas que se chama Arou, un sitio marabilloso e moi fermoso. Imaxina unha nena que en Bos Aires o seu futuro sería saír moi pouco á rúa e xogar moi pouco e de repente se atopa nunha aldea que estaba á súa enteira disposición. Por cuestións laborais, no rural non había traballo para meus pais, por iso nos mudamos a Oleiros, que tamén foi un lugar fascinante para coñecer moita xente, por exemplo, a miña mellor amiga, que é de Austria. Oleiros é un concello no que se promoven moitísimas actividades para as crianzas o que fixo que me deran esas ferramentas para eu poder, desde ben pequena, medrar creativamente. —Como cre que está sendo acollido Amar o mar? É un primeiro disco, e eu entendo que aínda que sexa un antes e un despois na miña carreira por ser o meu primeiro disco, pois é algo difícil que sexa un antes e un despois no panorama musical galego. Eu estou moi feliz, porque as persoas ás que está chegando estano acollendo moi ben, polo que só aspiro a poder compartir a miña música co maior número de xente posíbel e, se lles gusta, eu estarei moi agradecida. —A colaboración de diversos artistas neste novo álbum é inescusábel. Como foi esta experiencia? Foron colaboracións incríbeis. O que máis me gusta é coñecer músicas e músicos que me inspiren e que me mostren outras formas de crear música e de chegar á xente. Destaco a colaboración de Rosalía Fernández Rial, que nos leu un poema seu para o disco e manipular a súa voz para que semellara ter un son "impactante"; e tamén a de Alex Silva, un artista galego que reside nos Estados Unidos e que fixo un remix da canción da miña avoa, que foi xenial. Para min é un privilexio rodearme de xente que me ensine a escoitar e a ser mellor música. —Se tiveras que definir Amar o mar cunha única palabra —sen ser nin mar nin amor—, con cal sería e por que? Creo que compromiso, xa que para min definiría moito o disco e o proxecto, pois precisamente pretende ser iso: un compromiso co coidado do océano, da música e mesmo da miña creatividade. Un primeiro disco sempre é un compromiso na carreira dunha muller música.