Produtoras prevén unha perda de até 40% da recolleita de castaña polo temporal 'Kirk'

Cando faltan poucos días para que comece a campaña da castaña, o sector olla para a climatoloxía que este ano comezou por ser propicia para o produto. Atrás quedaba un 2023 que puxo en evidencia as dificultades polas que pasan todos os elos da cadea, desde os propietarios e as propietarias dos soutos até as empresas especializadas que transforman o froito e as distribuidoras. Porén, a chegada á Galiza do temporal Kirk os días 8 e 9 de outubro empeorou as previsións após outra campaña marcada polas malas condicións meteorolóxicas do ano pasado, ficando lonxe dos 5 millóns de quilos de castaña galega de media que tivo nos seus mellores anos. O propio presidente do Consello Regulador de Castaña da Galiza e xerente de Alibós, Jesús Quintá, recoñecía en declaracións a Nós Diario días antes do temporal que este mes sería “chave” para que o resultado final fose satisfactorio no sector. Até a chegada do Kirk “o tempo respondeu bastante ben, con choivas e non moita calor”. Ese primeiro panorama desbotaba, en gran medida, a presenza do fungo (Gnomoniopsis smithogilvyi) que se sumou nos últimos anos á avespa Dryocosmus kuriphilus e á enfermidade do cancro (Cryphonectria parasitica) en ser responsábeis da diminución da produción (50% menos en 2023) e en limitar a súa calidade. Os sindicatos agrarios exixen á Xunta da Galiza que actúe ante os danos de 'Kirk' Tras o paso do temporal a situación empeorou As imaxes de castiñeiros partidos ou coa maior parte dos ourizos, aínda verdes, polo chan circularon polas redes sociais e avanzaban un panorama negro para o sector. Esta semana Quintá aseguraba que, malia non contar con todos os datos da desfeita, a diminución da produción de castaña situárase entre 30% e 40% en toda a Galiza. A causa desta situación non foi a choiva senón os elevados refachos de vento que alcanzaron en municipios como Carballeda de Valdeorras os 181,1 km/h. O responsábel do Consello Regulador explica que ademais “teremos que ver como está a castaña en relación ao fungo”. A loita contra este inimigo das castañas non é doada. Quintá lanza unha crítica asegurando que na Galiza, “de momento, non se fai abondo para erradicalo”. Sinala que “xa se está a tratar en Portugal, onde as plantacións son regulares, con marcos estábeis e onde hai facilidades para introducir a maquinaria”. O panorama é ben diferente na Galiza por contar con soutos en lugares “nos que se terían que tratar con medios aéreos, algo que é moi complicado”. Con todo, Quintá apunta a que, de cara ao futuro, “as plantacións regulares que haxa hai que poder tratalas”. Falta de castaña Sen situacións extremas como as do ano pasado ou este, a comercialización de castaña na Galiza rolda entre os 15 e os 20 millóns de quilos que xerarían uns beneficios aproximados, no segundo caso, de aproximadamente 50 millóns de euros. A falta de castaña afecta as empresas de transformación, como é o caso de Alibós, e ao resto de iniciativas que dependen deste produto. “Temos o mercado bastante desabastecido e ademais se hai mala calidade o consumo baixa”, admite. Pola contra, sinala que outras zonas de Europa están funcionando mellor como consecuencia “do atraso do proxecto de modernización dos soutos en novas plantacións”. Pon como exemplos Portugal, Estremadura e o Bierzo, “que contan con máis medios e están abastecendo o que falta”. Neste sentido, aínda que a Galiza segue a ser a primeira produtora, “cada vez perdemos forza”, sentencia Quintá. Entre as razóns de peso que pon enriba da mesa o responsábel da Indicación Xeográfica Protexida (IXP) Castaña da Galiza está “o envellecemento da poboación e a falta de habitantes en zonas do interior onde tradicionalmente se apaña a castaña e coidan os castiñeiros”. Ante isto, a proposta que ten “desde hai máis de vinte anos” é a profesionalización do sector, substituíndo o modelo actual por plantacións novas que se poidan mecanizar “e que dean un produto de maior rendibilidade”. Desde o souto Para entender a situación desde o punto de partida do proceso de produción, Nós Diario púxose en contacto con Souto Activo, empresa fundada en 2013 e formada por profesionais con experiencia en enxeñaría de montes. Unha das súas responsábeis, Sara Varela, explica que antes de comezar cada campaña realiza unha recolección de ourizos na árbore para estudar e facer unha previsión. “A diferenza doutros anos, que contaba cunha previsión bastante mala principalmente por fungos, nesta ocasión non é así”, asegura. A razón desta diagnose fundaméntase en que a situación climatolóxica foi moi diferente á do ano pasado. “Non houbo moita humidade nin moita calor, todo o contrario, o verán foi máis tradicional con choivas e temperaturas razoábeis”, indica. Besteiro reclama á Xunta axudas para os agricultores afectados polo temporal Kirk A castaña da especie denominada híbrida é a primeira en caer e a apañada polo de agora, “é algo máis pequena que a do ano pasado, mais mantendo o calibre 40-60”, aclara, “a de menor tamaño dá 60 froitos por quilo e a maior 35 froitos por quilo”, agrega. O problema da venda Souto Activo comezou recuperando soutos abandonados e na actualidade teñen alugado un souto produtivo en Ferreira de Pantón (Terra de Lemos) cunha parte de castaña híbrida e outra de sativa tradicional. Realizan todo o proceso, desde o restabelecemento da produción plantando se fai falta até a venda da castaña. Neste último chanzo do proceso é onde Sara Vidal atopa un dos problemas principais que ten que solucionar o sector que produce cando non ten montada unha industria e move grandes cantidades de castañas. “Sempre hai quen tenta tirar os prezos e non se ten en conta moitas veces a calidade que ten a castaña apañada de maneira manual”, asegura. Vidal ten máquina de aspirar castaña mais emprégaa para as últimas en caer, por entender que o seu uso “fai que se perda o brillo que ten a castaña”. Este é o motivo que argumenta para comercializar a castaña en fresco, sobre todo a de gran calibre, que representa na Galiza 50% de toda a que se vende e é a que agora xa está en marcha. No seu caso, o prezo supera os 2 euros /kg, unha cantidade que entende xusta ante un mercado que “ten que defender o noso produto de calidade”. A exportación da castaña Alén do mercado estatal e de tempada en grandes cidades como Barcelona ou Madrid, a castaña galega chega a países tan distintos como o Brasil, un dos grandes consumidores, ou os Estados Unidos de América, onde se emprega para o recheo do pavo que se serve na cea de Acción de Grazas, que ten lugar cada quinta feira de novembro. Ademais, pelada e conxelada consúmese en lugares como Francia ou no Xapón.