67.000 persoas na Galiza están en risco de exclusión financeira pola falta de oficinas

O cambio do sistema financeiro galego, coa transformación en bancos tras a crise de 2008 das caixas de aforro, modificou de vez o panorama do sector no país. Esta mudanza rematou por prexudicar unha parte importante da poboación, tamén da pequena empresa, sobre todo do rural. Esta é principal conclusión á que chega o profesor da Área de Fundamentos de Análise Económica da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da USC Manuel Fernández Grela, nun informe presentado este ano polo Instituto de Estudos e Desenvolvemento da Galiza (Idega). Para confirmar esta idea, o investigador sinala o dato de que a finais de 2022 había 54 dos 313 concellos galegos que carecían de oficina bancaria no seu territorio. Trasladada a cifra á poboación que habita neles indicaba que arredor de 67.000 persoas se atopan en risco de exclusión financeira en termos do acceso ao diñeiro efectivo, xa que as usuarias e os usuarios deben desprazarse polo menos cinco quilómetros para acceder a estes servizos. Unha das consecuencias máis importantes do axuste do tamaño da rede de comercialización bancaria na Galiza é a referente á distribución territorial das oficinas. O feche destes estabelecementos foi moito máis intenso naquelas zonas onde a poboación é menor. Esta situación ten efectos directos sobre a calidade dos servizos que reciben as consumidoras e os consumidores en concellos rurais con pouca poboación do país. E isto, tamén, pode comportar a exclusión financeira nalgúns casos, posto que a falta de oficinas adoita ir aparellada coa ausencia de caixeiros automáticos; a principal fonte de obtención de diñeiro en efectivo por parte das consumidoras e dos consumidores. Os bancos con maior presenza na Galiza gañaron 27% máis tras fechar 33% das sucursais Esta situación xa foi sinalada en setembro de 2021 polo Banco de España nun informe feito público que apuntaba que no primeiro semestre dese mesmo ano os bancos recortaron na Galiza 104 estabelecementos. Isto implica que cada un dos meses que foron entre xaneiro e xuño suprimíronse da rede bancaria galega 17,3 sucursais. Concentración de entidades na Galiza Un dos factores que provocou esta redución de oficinas está relacionado coa concentración de bancos cos que conta o país a día de hoxe. A Galiza ten seis entidades que reúnen 95% de toda a rede de oficinas abertas. A máis grande é Abanca, entidade que xurdiu da fusión das principais caixas de aforro galegas (Caixanova e Caixa Galicia) e a súa posterior transformación en banco. A súa posición dominante compróbase por ter 43% das sucursais do territorio galego, superando mesmo aos tres grupos estatais que operan no país (BBVA, Santander e Caixabank) que terían 41%. Seguiríanlle en presenza na rúa o Banco de Sabadell (6,3%) e a maior cooperativa de crédito presente no país, a Caixa Rural Galega (4,5%). Por último, quedaría un 5,2% que estaría en mans doutras entidades bancarias. A porcentaxe de oficinas bancarias na Galiza sitúase á cola do Estado español Segundo Fernández Grela, esta elevada concentración viuse facilitada "pola constante redución do tamaño da rede de oficinas das entidades de depósito na Galiza", que leva diminuíndo de maneira continua desde o ano 2009, e acadou no período de pandemia reducións por encima do 10% interanual. Esta eliminación de sucursais bancarias foi parella, ademais, á redución do persoal que as atendía que, afirma o estudo, caeu en máis de 20% nos últimos dez anos. A Banca non perde Malia contar con menos oficinas distribuídas pola xeografía galega, as entidades financeiras non deixaron estes anos de acumular depósitos. A razón desta situación explícaa Fernández Grela "polo contexto económico de tipos de xuro moi baixos, que reduce o incentivo a facer uso da liquidez por parte das persoas usuarias destas entidades". Como consecuencia, unha vez estabilizado o sistema bancario tras a crise de débeda soberana, as entidades de depósito puideron manter un ritmo de crecemento positivo para as súas operacións de crédito de xeito continuado a partir de 2018; mesmo nos meses de restrición máis severa da actividade económica debido á pandemia da Covid-19. O sector bancario fechou 33% das súas oficinas na Galiza en tres anos Neste sentido, 2022 foi un ano que comezou cunha aceleración do ritmo de crecemento tanto dos créditos como dos depósitos por parte das entidades de depósito que operan na Galiza. Esta traxectoria rematou por frustrarse a mediados dese ano polo súbito cambio no carácter da política monetaria que se tomou a nivel internacional. De depósitos a prazo a depósitos á vista Porén, esta acumulación de depósitos nas entidades financeiras presentes no país xa non seguiu o camiño que acostumaba a ter décadas atrás en produtos como os depósitos a prazo, os máis empregados por empresas e particulares. "O actual período de tipos de xuro nulos mudou a tendencia de empresas e familias galegas de manter os seus aforros nas entidades de depósito por períodos longos", indica o profesor da USC no informe. Desta maneira, substituíronse dunha maneira masiva nos últimos anos os depósitos a prazo por depósitos á vista. Segundo sinala o propio informe do Idega, en 2022 esta fórmula constitúe na actualidade 90% de todos os depósitos do sector privado nas entidades de depósito con presenza na Galiza. Pensionistas e xubilados maniféstanse en Vigo contra os "abusos" dos bancos A problemática substitución no rural galego de oficinas por caixeiros O feche de oficinas realizado por algunhas entidades en concellos con poucos habitantes contou con duras críticas sociais e políticas. Algúns municipios optaron por mobilizarse -como aconteceu en 2021 na Baña, Vimianzo e Zas- para evitar que desapareceran as súas oficinas de Abanca. A situación non só afecta particulares, tamén comercios e pequenas e medianas empresas (Pemes), caracterizados por un gran número de operacións de contía relativamente baixa. Estes servizos requiren dunha gran rede de oficinas para achegarse aos seus clientes e préstanse a través de diversos instrumentos, como a captación de depósitos e a concesión de créditos. A solución que puxeron enriba da mesa algunhas entidades bancarias foi a distribución de caixeiros automáticos naqueles municipios que carecen de oficinas. Neste sentido, a Xunta da Galiza aprobou en 2022 unha orde para subvencionar con 2,8 millóns de euros a súa instalación, unha medida fortemente criticada pola oposición. Con estas axudas, Abanca comprometíase a instalar 39 caixeiros noutros tantos concellos da Galiza. Con este sistema quedaba fóra unha parte importante da poboación que ten dificultades para empregar este tipo de ferramentas. Neste sentido tamén nas cidades houbo protestas pola redución do horarios de atención ao público que obrigaba a redirixir as operacións aos caixeiros automáticos. A propia Abanca tivo que rectificar en febreiro de 2022 e pasar a ampliar o horario de atención en caixa até as 14 horas para as persoas maiores que o necesiten, un servizo que só prestaba os días de cobro das pensións.