O como é o que conta

De ser un cartel utilizado na promoción da revista Nós estaríamos a falar dunha Nós outra, dunha publicación radicalmente distinta: nin a liña gráfica editorial marcada por Castelao, nin a orientación "literaria" de Risco cadran con esta imaxe situada na vangarda artística europea. Non foi o caso de Nós, a pesar de incluír xa no primeiro número a Muiñeira cubista de Manolo Méndez e mesmo en números posteriores a Flor do arco da vella ou o anuncio de Mondariz, as dúas pezas do propio Cándido Fernández Mazas (1902-1942), o audaz autor deste insólito e descoñecido cartel. O certo é que a aparición da peza, dada a coñecer hai un mes e pouco pola Deputación de Ourense*, vén enriquecer a historia da revista e valorar aínda máis o talento do noso vangardista de máis alento. Polo que sabemos o cartel permaneceu encartado até agora nun libro dunha biblioteca particular de Guimarães; todo indica que non foi publicado. Teño para min que ninguén encomendou o deseño a Fermazas, como asina o cartel; entendo que sería un ofrecemento do artista, que debeu caer en saco roto ou máis ben en libro fechado. Vicente Risco, coa súa enorme bagaxe intelectual e información à la page actúa coma un imán para aquela mocidade que devece polos ismos que están a ferver na Europa e que nese momento, 1920-1923, están a abrollar tamén na Galiza como se bota de ver na fasquía común das publicacións reproducidas nesta páxina. Pero Risco axiña desbota os ismos e consagra como enxebre a literatura e a arte da súa xeración. Bótanse de ver no deseño varias cuestións: a importancia das letras, que non son tipografía senón rotulación, cunha fasquía derivada en gran parte do gravado realizado con gubias sobre o linóleum, como en Luz ou Alfar; a sobriedade da cor, que como ben di Iria-Friné Rivera ten ecos dos Delaunay; planos e liñas oblícuas que introducen dinamismo e vértixe; e o máis rechamante, sitúa no centro da composición un espazo baleiro, o branco das páxinas abertas da publicación que le o personaxe. Velaquí todo un alarde gráfico para unha escena van: non hai relato, unha persoa que le é unha obviedade para unha revista, porque Cándido rexeita a anécdota e o que realmente conta é o como. O cartel é a mensaxe. * Reprodúcese o cartel por cortesía da Deputación de Ourense e da súa conservadora, Ángeles Fernández.