O teatro de Manuel María regresa aos escenarios en Ferrolterra

Hai máis de vinte anos que faleceu Manuel María, e sete desde que se editou a súa obra teatral completa -nunha edición a cargo da fundación que leva o seu nome e ao coidado de María Pilar García Negro. Pero a distancia entre o dramaturgo que foi -con trinta e tres textos dramáticos- e o mundo teatral galego apenas diminuíu. Apenas é noticia: ese afastamento é máis norma que excepción, e podería aplicarse a unha copiosa lista de nomes. Francisco Taxes, Ricardo Carvalho Calero, Vilar Ponte, Eduardo Blanco Amor, Daniel Cortezón... non son firmas que frecuenten os escenarios da Galiza. Nin sequera Vidal Bolaño é un asiduo dos teatros galegos. Resituar o teatro galego no seu lugar, nos palcos do país, sería unha forma de recolocar a forma en que nos vemos a nós mesmos. Quizais porque o teatro sempre estivo máis atento a contar o que ocorre que a buscar argumentos para autoafirmarse. E dá a sensación de que resulta máis cómodo refuxiarse na retórica que ver cara a cara o reflexo da nosa identidade. A Sociedade Cultural Medulio de Ferrol insiste en ser unha excepción, poñendo en escena textos que o teatro institucional posterga. Este domingo, por exemplo, representará o Auto dos simulados de caravilla, de Manuel María, no Teatro Xofre. "Esta representación continúa unha tradición de Medulio de montar un espectáculo escénico todos os anos", explica Francisco Rodríguez, director da obra que porá en escena o texto de Manuel María o domingo, en conversa con Nós Diario. "Temos que lembrar, por exemplo, que o centenario do falecemento de Pondal só foi celebrado de maneira adecuada aquí, en Ferrol, grazas á montaxe dun musical sobre o autor, que mesmo deu lugar á gravación dun CD. O ano que se lle dedicou o Día das Letras Galegas a Carvalho Calero, este foi o único lugar onde se representou unha peza teatral súa, a Farsa das zocas, nunha versión que tamén foi a Santiago de Compostela". O teatro amador segue a manter viva a obra escénica de Carvalho Calero Este ano, a elección do Auto dos simulados de caravilla vén dada, segundo Rodríguez, por varios motivos. "Primeiro, porque o teatro de Manuel María se presta a unha recreación escénica moi libre, dá moitas posibilidades a solucións imaxinativas. E tamén porque as súas son obras moi contemporáneas en canto á proposta ideolóxica. Neste caso, a obra preséntase, en primeira lectura, como unha comedia intranscendente, baseada na lenda popular do tributo das cen doncelas que tiñan que pagar os reis cristiáns aos musulmáns en forma de tributo. É unha recreación satírica das guerras que, para liberarse desta carga, levaron adiante os cristiáns. Nese sentido, é unha obra gozosa que se ocupa de que o público pase cincuenta minutos agradábeis. Mais afondando un pouco, hai outros niveis de lectura que a revelan como unha obra feminista -unha peza de 1978-, xa que no relato de Manuel son as mulleres as que fan detonar o conflito, as que provocan a liberación dese tributo que as castiga, principalmente, a elas". Ademais, a montaxe organizada pola Sociedade Medulio, transforma a obra nun musical "algo esperpéntico", segundo Rodríguez, que trata de construír un espectáculo total. "Obviamente, feito coa modestia dunha compañía afeccionada. Se tivésemos máis medios... -non contamos con ningunha axuda agás a do Concello que nos cede o Xofre-, pero desde esa humildade tratamos de estar altura". O teatro que recupera a memoria e a identidade O noso e o deles Pero ademais, a obra xoga coa dialéctica entre dúas visións do apóstolo Santiago: o matamouros da batalla de Clavijo e o que aparece no parteluz do Pórtico da Gloria da catedral compostelá, patriarca e símbolo de paz e afabilidade que acolle os peregrinos na catedral. "A de Santiago matamouros é unha figura belicista e reaccionaria que non representa a devoción dos galegos e galegas polo apóstolo, e a obra ironiza sobre unha creación dun mito que responde a motivos ideolóxicos e que non concorda coa lectura xacobea, galega, dese símbolo da Galiza medieval. Iso entronca, por outra parte, co debuxo que Castelao publicou o 25 de xullo de 1923, que mostraba esas dúas imaxes do apóstolo co texto: O noso. O deles". Calquera noticiario destes días, coa retórica bélica que desprenden as declaracións de numerosos dirixentes de todo o mundo, pode actuar como testemuña da actualidade desta peza. "No Auto, son as propias mulleres as que se liberan pero, ademais, unha delas, nada menos que a filla de Carlomagno, pide casar co xeneral musulmán, desfacendo así o discurso ideolóxico que ditamina que o inimigo dos cristiáns debe ser o mundo musulmán, en favor dun pacto de paz e de convivencia. Efectivamente, isto ofrece un forte contraste con esta fobia antiislámica que se promove a través da defensa do Estado de Israel e dos prexuízos racistas sobre o mundo árabe e musulmán en xeral. Con esa mudanza do Santiago Matamouros no Santiago do Pórtico da Gloria, Manuel María avoga por un discurso que está nas antípodas ideolóxicas do relato predominante hoxe en Occidente". O teatro de Manuel María viaxa en autobús da man de Quico Cadaval O Certame Manuel María de Proxectos Teatrais Dentro da recuperación do teatro de Manuel María, ocupa un lugar central o Certame de Proxectos Teatrais que organiza a Fundación que leva o seu nome e que, destinado ás compañías profesionais galegas, premia a mellor proposta escénica dunha obra do autor, co compromiso por parte da compañía gañadora de levala á escena no prazo máximo de 10 meses. O premio outorgado adopta unha fórmula orixinal que combina a axuda económica para producir o espectáculo e unha ampla xira de representacións. O galardón garante nada menos que 40 funcións noutras tantas cidades e vilas galegas grazas á colaboración das Deputacións, concellos e Mostras de Teatro. O certame premiou xa varias montaxes como O meu mundo non é deste reino ou Farsa de Bululú de Teatro da Ramboia, A lúa vai en cuberta, de A quinta do cuadrante e Incendiaria, O auto do Castromil, de PT Excéntricas e, aínda por estrear, Berenguela na gaiola, de Galeatro e Xarope Tulú. "Ese é un dos grandes fitos dos últimos anos -concorda Francisco Rodríguez-, que, ademais, crea un certo revulsivo que remata con tópicos e prexuízos. E a asistencia do público aos espectáculos premiados demostra moitas cousas".