Por outra biografía de Francisco Fernández del Riego

Antón Mascato, quen xa fora o primeiro biógrafo de Francisco Fernández del Riego, recunca agora no retrato do homenaxeado no Día das Letras Galega cun novo título que revisa moitas das ideas que se foron transmitindo sobre Don Paco, como era coñecido. De Compostela ao exilio interior (Alvarellos) percorre, dun modo divulgativo pero directo, os fitos biográficos do ilustre galeguista, apoiándose nun rico fondo fotográfico do protagonista, que inclúe máis de 200 imaxes e ilustracións. Mascato revisa a biografía que fixera en 2002 (Paco del Riego. Unha historia da restauración política e cultural, Edicións do Cumio) na convicción de que queda moito por contar. "Hai moito que revisar sobre a súa biografía", declara en conversa con Nós Diario. "E o primeiro de todo sería deixar de consideralo un elemento máis do grupo Galaxia. Algo que me enfada moito é que se fale de Illa Couto, Ramón Piñeiro e Del Riego como se fosen o mesmo, cando había enormes diferenzas entre eles. Don Paco foi un nacionalista convencido desde os primeiros tempos da República, e de aí non se moveu. Pola contra, Piñeiro era, como moito, un federalista que tivo un papel moi subsidiario na evolución política do país, e Illa Couto tiña unha ideoloxía moi conservadora, era un home de dereitas. Del Riego chegou a bater con Piñeiro porque non era partidario de disolver o Partido Galeguista e, a maiores, estaba moi aberto ás ideas socialistas das novas xeracións nacionalistas. Era unha persoa de conviccións progresistas". Pepe Carreiro: "Imaxinei Paco del Riego paseando con Risco por Compostela e bailando con Tutankamón" Traizoado De feito, no volume editado por Alvarellos, Mascato relata a marxinación á que foi sometido Del Riego a partir de mediados da década de 1980, cando Piñeiro escolle a Carlos Casares para dirixir Galaxia. "Foi escandaloso", explica. "A persoa que fixera os cen primeiros números de Grial, dirixíndoa, editándoa, deseñándoa... nin sequera foi convidado á presentación da nova etapa da revista. Nin tampouco aos actos de celebración do cincuentenario de Galaxia. Casares rexeitáballe as súas propostas... E el, aínda que se sentía traizoado, prefería centrarse no traballo sen facer ruído. Eu creo que xa pasou tempo de abondo e que deberiamos empezar a falar destas cousas abertamente se de verdade queremos coñecer a nosa historia". Del Riego, por outra parte, traballou sempre de forma desinteresada pola que consideraba a causa do país, e chegou a ter problemas económicos que, felizmente, se resolveron grazas a encargos que lle ían facendo persoas que estimaban o seu labor e que estaban en condición de facelo. "Nos seus últimos anos non tiña o futuro asegurado de ningunha maneira. Mais coincidiu que daquela, Caixanova estaba presidida por Xulio Fernández, que valoraba o seu traballo e que lle encargou algúns libros que lle pagaban moi ben". A súa vocación, afirma Mascato, estaba por riba dos cargos e dos cartos, e iso facía que non se preocupase de cuestións materiais como, por exemplo,de cobrar os dereitos de autor das obras que publicara en Galaxia. "Non lle pagaban eses dereitos. Foi Víctor Freixanes, cando chegou á dirección da editorial, quen se decatou do desatinado da situación e tratou de recuperalo". A RAG editará as cartas entre Del Riego e Otero Pedraio A refundación do Partido Galeguista Mascato incide noutros temas máis comentados, como o papel fundamental que tivo na relación entre o exilio interior e os que tiveron que fuxir a América, mais insistindo en que debe afondarse nesas etapas da vida de Del Riego. "Os que refundan o Partido Galeguista non son Piñeiro nin Illa Couto. Son Gomez Román, Enrique Peinador e Del Riego. E a este correspóndelle a área de comunicación e propaganda, porque todos sabían que era a persoa máis preparada para contarlle a Castelao e ao resto dos exiliados o que estaba sucedendo aquí e, efectivamente, malia as diferenzas, soubo manter viva a relación entre uns e outros". Cabería pensar daquela que pode haber sorpresas se se afonda nesa etapa? "Todo está na Fundación Penzol, se quere abrir as súas portas. Don Paco soubo sempre ser moi sutil contando as cousas, por iso hai que ler con atención a súa correspondencia. Está por facer unha gran biografía de Fernández del Riego que conte as cousas como foron, porque el é historia viva do nacionalismo galego". A paixón coa que Mascato fala de Del Riego induce a pensar que talvez el non será alleo a esa gran biografía, que este libro é só un primeiro achegamento. "Non me importaría iniciar esa obra por moitas razóns, entre elas pola amizade que mantiven con el. Pero tampouco me importaría que fose outra persoa quen a fixese: desde logo, eu estaría disposto a colaborar en todo o que puidese. A guerra e a represión vistas por Francisco Fernández del Riego "Un gran político e estratega que sabía o que había que facer en cada momento" "Fernández del Riego era, sobre todo, un gran político e un grande estratega", afirma Mascato. "Tiña na cabeza o que había que facer en cada situación, e facíao, non se limitaba a ser un teórico. Xa fose facendo propaganda a prol do Estatuto de Autonomía do 36, xa renovando a Academia cando o elixiron presidente, era un home de acción que non se conformaba con cubrir o expediente. E cabreábase moito cando as cousas non se facían como había que facelas porque sempre ía un paso por diante dos demais". Toda esa decidida actividade valeulle estar dúas veces na cadea e dous consellos de guerra nos peores momentos, lembra Mascato. "Por iso me exaspera que desde algúns sectores do nacionalismo se diga, como se segue dicindo algunhas veces, que foi un traidor. Hai que recuperar a historia para coñecer a grandeza de todo o que fixo". Francisco Fernández del Riego será o homenaxeado no Día das Letras Galegas 2023