Novelas de fantasía para a mocidade: unha aposta para fomentar a lectura

A fantasía épica, a maxia ou a novela do oeste están un paso máis preto da normalización na literatura galega, grazas á colección "A miña primeira novela de...", que reúne unha serie de libros ilustrados para o público de 11 anos en diante, co obxectivo de introducilo en distintos xéneros e subxéneros. É unha achega pensada para "neófitos" que permita "saber como funcionan", explica Alba Rozas, responsábel da edición e a revisión lingüística (por pares, xunto a José Manuel Dopazo) e estilística. Esta iniciativa xorde co gallo de revitalizar a editora Contos Estraños –cuxo "buque insignia" foi desde 2011 a revista homónima–, sen perder de vista a motivación de fondo do proxecto: dar cabida a novos xéneros, como a ciencia ficción ou as aventuras, nas nosas letras. Así o argumenta Fernando M. Cimadevila, unha das faces tras este Contos Estraños que botou a andar como excisión de Urco, cun dos fundadores na nave: Tomás González Ahola. A idea era "dar a coñecer autores propios de fantasía, ciencia ficción, terror...", pois o selo do que viñan traballaba só traducións. Noutros lugares tiñan oco, mais non cunha marca especializada en "revitalizar e fortalecer a fantasía" de autoría galega. Nos 14 números da revista atoparemos por volta de 60 autoras e autores, algúns con máis achegas que outros, que crean un substrato do que sairían compilacións de relatos, novelas ou mesmo dúas triloxías de fantasía épica. Atractivo para a mocidade Sempre foi unha prioridade editar literatura con atractivo para o público máis novo. "Moitas veces os libros que se mandan ler na escola parecen para o profesorado, mentres que ao alumnado lles resultan aburridos, e tratan as mesmas temáticas", comenta Cimadevila. Isto adoita xerar un desencanto que dexenera na clásica conduta de "non volver tocar un libro unha vez rematas o instituto". "Moitas veces os libros que se mandan ler na escola parecen para o profesorado, mentres que ao alumnado lles resultan aburridos, e tratan as mesmas temáticas", comenta Cimadevila "Así non creas público", engade o editor, que considera que estes xéneros contribúen ao fomento da lectura, con boa acollida entre a mocidade. Rozas tamén entende que "ter produción propia en galego nestes xéneros é importante". Ela viviu a situación contraria, unha lagoa que a levou a acceder por primeira vez a eses contidos en linguas que non fosen a materna. A que isto non aconteza contribúe "A miña primeira novela de...". As ilustracións de Iago Torres París compleméntanse cunha serie de fichas didácticas e interactivas, provistas de códigos QR, con información relativa á temática de cada texto, que Rozas vincula á necesidade de distinguir un "uso útil" das tecnoloxías na escola. Os contidos teñen a ver, sobre todo, con referencias do xénero que unha lectora ou lector novel pode non captar, desde mencións ao Tío Sam ou como chaman os indios á locomotora nas novelas do oeste, até información sobre países ou lendas nas de maxia. Cada volume conta, aliás, cunha guía dixital para o persoal docente. Da fantasía ao oeste Rozas asina precisamente un dos títulos, A caída de Guiomar, tamén a súa primeira novela, neste caso de fantasía épica, un xénero que a apaixona. "A miña tese estivo a piques de ser unha cartografía de Tolkien, pero como os camiños da investigación son inescrutábeis (e os do financiamento tamén), rematei en Torrente Ballester", confesa. Na obra, aínda que debedora da tradición anglosaxoa, emprega unha ambientación galega con escenarios facilmente recoñecíbeis, como o castro de Santa Trega (A Guarda) ou a praia das Catedrais (Ribadeo), que se combinan con trazos doutras obras como o Moria de O señor dos aneis. Por outra banda, a mitoloxía galega nutre o texto, nunha relectura que traballa segundo os intereses da novela. Así, aparecen figuras como as lamias, presentes noutras novelas, como a existosa The Witcher [O bruxo], que conectan coas diferentes manifestacións destes e doutros seres nas tradicións europeas. Aliás, Rozas, filla de familia gaiteira, outorga un papel fundamental á música tradicional no relato. "Unha das personaxes favoritas, polo que me teñen dito, é unha pantasma con problemas de alcolismo", conta. Ademais, a autora céntrase en dúas protagonistas femininas, porque "eran referentes que a min me faltaban". A maxia, seguindo en certo modo o ronsel de Harry Potter, atopa o seu oco en As probas do mago, de Vanesa Santiago. Esta escritora emprega tamén unha ambientación na Galiza para os diferentes desafíos que deben realizar os aprendices. Un deles é Fuco, quen descobre ao comezo que a súa avoa é unha poderosa meiga do Courel cando aparece na súa vida o vello druída Roque Dúasaugas. Tomás Rivera achéganos a un dos xéneros menos explorados, o do salvaxe oeste, con Pegadas de búfalo, unha historia que protagoniza a cativa Sarah Parsons, que inicia coa súa familia unha nova vida na cidade de Oakville (Montana). O volume dedicado a introducirnos na ciencia ficción será o último en ver a luz, da man do propio Ahola, con Visitantes da estrela vermella. A saída dos dous primeiros tomos estaba pensada para marzo de 2020, pero a pandemia truncouno. Isto supuxo "máis tempo para repensar e creo que gañou bastante", afirma Rozas. Xéneros deostados No caso da fantasía épica, Rozas sinala que se trata dun xénero tradicionalmente deostado por "evasivo". E "pode selo, como calquera outro", recoñece, mais agocha con frecuencia moita crítica social. "É problemático, porque se cuestionan grandes temas como a liberdade ou a xustiza". A fantasía épica é un xénero tradicionalmente deostado por "evasivo" que agocha moita crítica social A Terra Media de Tolkien camufla en realidade conflitividades vencelladas á I e á II Guerra Mundial, "unha relectura da mitoloxía inglesa para recuperar certos valores perdidos nese momento de crise. Fala da realidade, pero exixe un exercicio para chegar a unha serie de conclusións". Ou outro exemplo máis recente, de novo, en The Witcher, onde aparecen críticas á prohibición do aborto. Os mundos ficticios tamén teñen palabras afiadas para o presente.