María Reimóndez, unha voz galega nun festival literario da outra parte do mundo

Unha celebración da literatura e do diálogo entre escritores e escritoras, poetas e entusiastas da literatura de todo o mundo. Así se define o Festival Literario Duilf, que decorre desde o 5 de febreiro a hoxe na cidade india de Dibrugarh, no estado de Assam, e que conta con representación galega: a escritora María Reimóndez participa en tres das sesións do encontro, nas que conversa sobre a súa obra e o seu labor como tradutora, e comparte faladoiro con figuras do ámbito literario chegadas de diferentes partes do mundo, nunha procura da diversidade de miradas, xeracións e tradicións narrativas. A participación dunha voz galega nun festival destas características é relevante en canto que logra redimensionar certas cuestións que, fóra do ámbito nacional ou estatal, poden gañar unha nova perspectiva que enriqueza o debate, ao medirse con situacións semellantes en contextos diferentes. "O interesante destes festivais é estabelecer contactos con autoras e autores que non son os que están na nosa órbita cultural", declara por teléfono María Reimóndez a Nós Diario desde Dibrugarh. "Pero no caso deste festival existen outros alicientes. Na India hai unha tradición moi longa de festivais literarios, pero os máis célebres e cunha maior traxectoria, como o de Jaipur, estanse convertendo en espazos moi controvertidos porque se está apropiando deles a extrema dereita hindú, que estabelece filtros moi polémicos sobre persoas e ideas. Entón é moi esperanzadora a aparición doutros festivais coma este que teñen outro tipo de valores e que alimentan o diálogo partindo de posicións moi abertas". Por outro lado, Assam fai parte dunha serie de estados do nordeste do país que manteñen uns vínculos bastante tensos co goberno central da India e que posúe unha tradición de insurxencia e de movementos independentistas que propicia tamén debates sobre as relacións centro-periferia, unha cuestión sempre vixente na literatura -e na sociedade- galega. María Reimóndez, a literatura coa vida vexetal no centro do relato Vontade integradora A primeira das sesións, titulada Young and Sensitive: Writing for Gen Z (Xente nova e sensíbel: Escribir para a xeración Z), tivo lugar antonte. Ademais de Reimóndez, na mesa participaron Harshita Hiya (escritora e tradutora en lingua asamesa), a poeta ucraína Kateryna Babkina e Hamid Ismailov (xornalista, compositor e escritor kazaxo). Nesta sesión, Reimóndez centrouse en Furia (Xerais), Premio Jules Verne 2023, ademais de percorrer o resto da súa obra para un público novo. "O festival está organizado pola universidade, que, ao contrario que a nosa, está moi poboada e cun alumnado moi interesado en coñecer outras realidades, en desenvolver pensamento crítico, en interactuar... Por iso todo o que contas é recibido cunha curiosidade xenuína. A literatura neste festival é un espazo amplísimo no que se queren visibilizar voces e historias singulares, obviando un pouco a literatura máis comercial e dando espazo a historias máis innovadoras e sorprendentes. E aquí Furia encaixa estupendamente, porque, como noutros lugares, existe moito deporte feminino pero ten pouca visibilidade, e a historia dunha rapaza que practica o boxeo suscita interese", explica a autora que, ademais, chama a atención sobre outras palestras que abordan temas como a literatura queer, ou sobre literatura e discapacidade, "unha vontade integradora que se bota de menos noutros festivais". Onte, Reimóndez participou na sesión How Green is My Writing (Até que punto é verde a miña escrita), cunha temática de fondo que xera grandes debates nun país como a India, cunha gran preocupación ecolóxica e, ao tempo, con grandes ameazas sobre o seu medio natural. "Neste caso, compartín mesa cunha autora de Australia, Inga Simpson, un país moi castigado por catástrofes que afectan o seu medio ambiente, con moitas interaccións entre a actividade colonizadora, o territorio e as comunidades que o habitan. E, claro, desde a Galiza é fácil comunicar situacións que, salvando as distancias, son moi comprensíbeis desde esa perspectiva". María Reimóndez: "Levamos moitos séculos xa escoitando as historias de homes brancos e heterosexuais" Reimóndez alude a dicotomía que existe entre a idea de desenvolvemento occidental como meta e a de volta atrás para avanzar en certos aspectos. "Ese debate está aberto en moitas partes do mundo e aquí na India é particularmente pertinente. Trátase de pensar que vimos de culturas que xa conteñen en si a semente da sustentabilidade, pero que ao ser atravesadas polo capitalismo acaban perdendo o que xa tiñan e agora desexan recuperar". Lingua e clase A mesa na que participará hoxe a autora aborda un terreo, o da tradución, que pode dar perspectiva arredor de certas falacias que se dan por incuestionábeis sobre as linguas hexemónicas. A India é un pais con 23 linguas oficiais, unha delas o inglés, e existen grandes debates sobre se escribir nesa lingua ou ser traducido a ela produce máis beneficios -económicos e literarios- ás persoas escritoras. "A India é un país cunha tradición moi grande de tradución entre as linguas do propio país, o que en si xa é moi interesante para nós", apunta Reimóndez. "Pero eses debates sobre o inglés dan moito que pensar a unha autora galega coma min. Vistas as prácticas que se desenvolven na Galiza -onde semella que a xente devece por publicar simultaneamente en galego e castelán- pode ser moi ilustrativo analizar o que ocorre aquí. Tamén se lle ofrece á xente unha identidade máis relevante se escriben en inglés, pero se analizas as cifras, resulta que as tiradas nesa lingua son menores que as dos idiomas nacionais -tamil, asamés ou a que sexa-. Hai linguas aquí con tradicións literarias milenarias, e a xente le e escribe nas súas linguas. Mais tamén existe unha compoñente sociolóxica clasista: quen fala e escribe en inglés adoita ser dunha clase social elevada, con estudos universitarios... Malia que culturalmente somos moi diferentes, hai situacións que manteñen uns paralelismos abraiantes". Xustamente por iso, festivais como o de Dibrugarh insiste na importancia de escribir na lingua propia, "a que che outorga unha conexión cun lugar e cunha comunidade que faga fronte ao discurso hexemónico e depredador que se transmite tamén a través das linguas", conclúe Reimóndez.