Labra, recuperar un artista esquecido

Foi un artista recoñecido durante un tempo; logo, chegou o esquecemento. José María de Labra (A Coruña, 1925-Palma de Mallorca, 1994) é unha das figuras máis descoñecidas da arte galega do século XX, malia que no seu momento gozou dun prestixio que o situou na primeira liña da arte. Labra formouse na Escola de San Fernando de Madrid, onde entrou en contacto co Grupo Parpalló, co Equipo 57 e co Equipo Córdoba, colectivos todos eles que pretendían conectar a creación artística co panorama internacional tras a interrupción causada polo golpe de Estado, a guerra e a ditadura. Labra foi conseguindo recoñecementos desde unha idade moi temperá A súa arte foi evolucionando cara á abstracción xeométrica e o construtivismo. Nun panorama dominado pola irrupción do informalismo, el absorbía as teorías de Walter Gropius, un dos fundadores da Bauhaus, defendendo a transformación da sociedade a través da arte. Os postulados que seguía supuñan a renuncia á individualidade en favor do colectivo, polo que houbo que suavizar a teoría baixo a etiqueta de "arte normativa", un movemento que logrou organizar algunhas exposicións e que, dentro do Estado franquista, supuxo unha especie de excepción consentida. Labra foi conseguindo recoñecementos desde unha idade moi temperá: participou na Bienal de Sao Paulo e en exposicións no Grand Palais de Bruxelas, no Museo de Arte Moderna de Tokio ou na Tate Gallery de Londres e recibiu numerosos galardóns, entre outros, o premio Francesco Perotti da Bienal de Venecia, o Premio Uruguai na III Bienal Hispanoamericana de Barcelona ou o Gran Premio no III Festival Internacional de Cagnes-Sur-Mer. Unha obra mestra agochada Malia as prolongadas ausencias ás que o obrigaba esa continuada presenza na escena internacional, Labra aínda tivo tempo de levar a cabo algúns proxectos na Galiza. Sen dúbida, o máis coñecido é a posta en marcha, xunto con Urbano Lugrís e Mariano Tudela, da revista Atlántida, que se publicou desde 1954 na Coruña e na que participaron, entre outros moitos, Ramón Otero Pedraio, Vicente Risco, Álvaro Cunqueiro, Luz Pozo Garza, Pura Vázquez, Antón Avilés de Taramancos ou, desde outras xeografías, Gómez de la Serna e Alfonso Sastre. Menos coñecida, mais dunha enorme importancia na súa traxectoria artística, é a dunha interesantísima actuación na Central Hidroeléctrica do Eume que supuña un proxecto pioneiro na integración das artes. A obra que situou no testeiro da nave de turbinas da central será o obxecto, o vindeiro día 23, dunha visita guiada polo arquitecto e profesor da Universidade da Coruña Antonio S. Río Vázquez. "Simplemente pola dimensión que ten esta obra -probabelmente é a súa obra máis grande-, xa é destacábel", explica Río Vázquez a Nós Diario, "pero, ademais, é paradigmática no seu propósito de integrar as artes, de traballar conxuntamente con creadores doutras disciplinas, con arquitectos e enxeñeiros". Seguindo as teorías do neoplasticismo de Gropius, efectivamente, Labra colaborou con numerosos arquitectos, entre outros, con Alejandro de la Sota. "É curioso que sitúe unha obra desta envergadura e desta ambición intelectual nun lugar no que estaba practicamente condenada a non ser vista por ninguén", continúa Río Vázquez, "unha central de turbinas agochada no medio das Fragas do Eume. Iso tamén é indicativo do enorme compromiso ético do seu traballo". O traballo conxunto de enxeñeiros, arquitectos e artistas plásticos transforma esta estrutura nunha expresión perfecta do ideal de integración das artes, que asumía as correntes estéticas más vangardistas do momento. A concepción da obra no entorno das Fragas do Eume, intentando a súa integración coa contorna, a fuxida dunha arte decorativa e a procura da destrución da composición tradicional eran uns principios que enfrontaban a Labra coa estética dominante na época. "Pero por volta", apunta Río Vázquez, "déixanos unha obra que sitúa a Galiza no centro da arte europea do seu tempo". A sorte deste mural é semellante á da propia obra artística de Labra. "É unha obra mestra, mais case ninguén sabe que está aí, nin sequera hai unha placa que a recoñeza", di Río Vázquez Un recoñecemento debido Labra non ten agora quen o reivindique, malia que a súa obra segue a ser merecente dunha revisión a fondo que a volva situar no lugar que lle corresponde. A sorte deste mural é semellante á da propia obra artística de Labra. "É unha obra mestra, mais case ninguén sabe que está aí, nin sequera hai unha placa que a recoñeza", di Río Vázquez. "Labra é un autor fundamental para comprender a historia da arte durante a ditadura e, en xeral, no decorrer do século XX no Estado. Se con estas visitas logramos que haxa un certo recoñecemento, aínda que sexa pequeno, xa me dou por satisfeito", conclúe. A colaboración con outro artista galego de primeira liña: Alejandro de la Sota Outro dato descoñecido, mais do máximo interese, é que na Galiza tamén existe unha obra que testemuña a colaboración de Labra con Alejandro de la Sota. A antiga Escola de Capataces Agrícolas de Bastiagueiro, actualmente incluída no complexo do INEF, construída por De la Sota en 1948, contou tamén coa colaboración de Labra, que realizou un mural para a capela do edificio. Ambos fixeron parte da SEDI (Sociedade de Estudos para o Deseño Industrial) que se fundou en Madrid en 1957, e colaboraron en varias obras en diferentes lugares do Estado.