Iso é un invento

Chámame a atención o remisos que somos, ás veces, a aceptar innovacións culturais elaboradas con elementos autóctonos e, en cambio, con que facilidade e alegría aceptamos esas innovacións cando veñen de fóra. Persoalmente, non só non vexo nada malo en crear novos ritos e tradicións cos elementos propios da nosa cultura senón que me parece un xeito marabilloso de manter viva e dinámica a cultura e de empoderarse identitariamente co propio. Ao final, a cultura e algo vivo e, como tal, muda co tempo grazas a, usando o termo que Lévi-Strauss aplicaba á elaboración de mitos, unha sorte de bricolaxe. Podemos elaborar esa bricolaxe cultural con pezas propias ou alleas. Seica aquí molesta facelo con pezas propias pero abrázase con devoción facelo con pezas alleas. Non hai máis que ver a proliferación do Halloween ou a recente baga de "elfos travesos navideños" made in USA que inundan as rúas e comercios de todo o país mentres son consumidos con afán, á vez que se critica a eses que inventan rústicas tradicións galegas, aínda que estas rústicas invencións estivesen documentadas hai séculos. Non se acepta unha tradición ou un mito galego porque é moi local pero, á vez, acéptase unha tradición local foránea sen importar que sexa exclusiva de Oklahoma A raíz da popularización que está a ter a figura dos Trubincos, sorte de trasnos galegos do Nadal que tiven a sorte de documentar no 2014 na miña parroquia de Salcedo (Pontevedra), comentábame o amigo Borxa, de Orgullo Galego, que había xente que lle dicía que, "claro é que eses trasnos son só dunha parroquia e non de toda Galiza". O mesmo argumento teño escoitado para aqueles que rexeitan o Apalpador ou o Pandigueiro, porque son seres míticos exclusivos das montañas do Courel, dos Ancares ou do Macizo Central, como se estas comarcas non foxen territorio galego e estas tradicións non formasen parte do patrimonio cultural galego. Pensar que para que algo forme parte da cultura galega, e sexa percibido e vivido como un elemento identitario colectivo, ten que existir en todos os recunchos do país é non entender a riqueza da nosa cultura e da nosa propia diversidade cultural. Por esa regra de tres, os cruceiros non poderían ser símbolos de Galiza porque non existen en todo o territorio, a máscara de Cigarrón ou de Pantalla non poderían ser iconas do Entroido galego porque só son de Verín e de Xinzo de Limia e o marisco non se debería considerar produto típico galego porque non se dá na Fonsagrada, por exemplo. Así que se dá ese paradoxo, por unha banda non se acepta unha tradición ou un mito galego porque é moi local pero, á vez, se acepta unha tradición local foránea sen importar que sexa exclusiva de Oklahoma ou das montañas do Hindukush, sempre e cando veña certificada polo selo da industria cultural ianqui e do seu potente e globalizante aparato de propaganda. Non vaia ser que aquí inventemos algo e profanemos o sacro templo do que algúns consideran o tradicional de toda a vida, aínda que esa "toda a vida" sexa o que lembra unha xeración. O Apalpador O caso do Apalpador é moi significativo pois, aínda que esta figura do noso Nadal leva con nós máis de 20 anos, dende que a asociación A Gentalha do Pichel a recuperara raíz do traballo de investigación de José André Lôpez Gonçâlez, aínda hai xente (e concellos) remisa a aceptalo, e non é difícil escoitar comentarios como o típico "iso é un invento". Mais non escoito dicir que o Papá Noel sexa un invento. Por certo, moi recente, pois eu mesmo lembro que de neno non existía, e a primeira vez que se achegou por casa dun veciño foi alá polo 1978 ou 79, hai catro días en termos de tradición. É curioso que se usa o termo invento como algo despectivo, cando todo na cultura é un invento e todo feito cultural se inventou nalgún momento, pois non naceron de forma espontánea da natureza. O matrimonio é un invento e cando alguén vai casar non se lle di "boh, iso é un invento". A democracia é un invento, as artes son un invento, a relixión é un invento e incluso a lingua é un invento e non por iso merece ser deostado, pois non existe ningunha creación humana que non sexa un invento. Imaxinan á xente dicindo "Porque falas inglés que é un invento?" ou acusar un bar de ofrecer tortilla de pataca que é un invento. Así que cualificar unha tradición, ou neotradición, de invento, é algo tan obvio que non di nada. A tradición, se algo é, é innovación. O que hoxe é tradición antano foi innovación ou subversión. E o que hoxe é un invento provocador mañá será tradición. Xa que logo, postos a inventar, por que mercar palla en Arkansas para facer un palleiro se temos palla tirada na leira? Así que, permítanme ser malo, este ano espero que os meus queridos Trubincos, en vez de remexerme a casa por non ter queimado a tempo unhas piñas con resina para esconxuralos, prefiran desafogar a súa ansia de rebeldía con ese cutre elfo gringo e deixalo atado ao Tizón de Nadal no fondo da cheminea. De prenderlle lume xa me encargo eu. Bo Nadal e felices festas!