'Galego', unha peza teatral arxentina sobre a diáspora, o desarraigo e a memoria

Sentado nun banco, no patio dunha casa de barrio, un home maior pela cebolas e lembra a súa vida. Lembra os lugares e as épocas que atravesaron a súa existencia: o home é un galego que, fuxindo da guerra e a ditadura, chegou á Arxentina. O seu monólogo debulla episodios do seu itinerario vital nos dous países. E igual que vai desbotando as capas das cebolas que pela, o seu relato vai degrañando anécdotas até chegar á cerna da historia. Gabriel Fernández é o actor que interpreta este home na peza Galego. O intérprete, coñecido nestas latitudes polo seu papel no filme Argentina, 1985, de Santiago Mitre, e máis recentemente, pola serie El Eternauta, está xirando pola Galiza unha obra escrita por el mesmo en colaboración co dramaturgo e director Julio Molina. "Desde pequeno tiven unha conexión moi forte coa lingua. Vivía detrás da casa dos meus avós, escoitábaos e quedaba prendado das palabras", explica o actor en conversa con Nós Diario. "Logo, en 1974, cando meu pai volveu á Galiza por primeira vez, escribiu un poema sobre todo o que volvera ver aquí, e mesmo gravou unhas imaxes en super-8 que a min me marabillaban. E ben, desde que eu mesmo vin á Galiza por primeira vez, en 1995, tiña ganas de facer algo en galego, pero non atopaba a fórmula" Galego comezou a xestarse durante a pandemia, a partir de textos que o actor -fillo e neto de galegos e galegas que viviron o periplo descrito na obra- gardaba desde había anos. Inspirados na lembranzas das historias que contaba o seu avó, os textos do actor foron combinándose con anécdotas que Molina, que se fixo cargo da dramaturxia e a dirección do espectáculo, escoitou dun veciño tamén galego. Un escaparate para as artes escénicas: 22 espectáculos en Galicia Escena Pro "Molina contoume esas historias, moi potentes, que se parecían moito ás que eu tiña e, tras darlle moitas voltas, decidimos comezar coa obra", relata Fernández. "Foi un proceso longo, cun ano de taller na que iamos compoñendo e encaixando todas aquelas pequenas historias que tiñamos e que iamos adaptando para darlle coherencia a partir de improvisacións. Por iso todas as anécdotas que se contan son verídicas e, ao mesmo tempo, ningunha o é". Éxito en Bos Aires A obra foi adquirindo a súa forma a través da voz dese único personaxe: un emigrante e exiliado que sente nostalxia pola terra natal que se viu obrigado a abandonar, pero que sabe que, se regresase, botaría de menos coa mesma nostalxia o país que o acolleu. Cando finalmente se estreou en Bos Aires, a obra foi moi ben acollida polo público e pola crítica, malia ser representada nunha lingua estraña para a maioría das persoas espectadoras da capital arxentina. "Nun primeiro momento se nos pasou pola cabeza facela en español con acento galego, pero aquilo perdía toda a verosimilitude, era moi artificial. Axiña nos decatamos de que había que facela en galego. E foi unha decisión acertada, porque a xente seguía a historia sen falar unha palabra de galego. Ademais, universalizouse, apelou a un público moi amplo: familias de orixe xudía, rusa ou polaca, que tamén procedían da emigración, sentiron aquelas historias como propias. O que se conta é universal e o teatro ten iso: non é imprescindíbel entender o texto, senón sentilo". Estar en dous sitios ao mesmo tempo A historia combina o humorístico e o dramático para debuxar un perfil que proporciona moitas claves sobre a diáspora, sobre o desarraigo e sobre a memoria. Elefante Elegante invita a reflexionar sobre o consumismo en 'Alta costura' "Eu tamén xogaba moito co público. Preguntaba, por exemplo, se sabían que era a boroa. E claro, ninguén o sabía. Pero explicalo dábame pé para falar dos rituais colectivos dos labores do agro, dos muíños, do traballos necesarios para facer o pan... Creaba un contexto a partir do cal facer máis comprensíbel a historia para as persoas que o descoñecen a lingua, a cultura e a realidade galegas". O personaxe interpretado por Fernández estuda e traballa para poder construír un futuro; consegue aforrar cartos para que os seus pais se instalen no país americano; constrúe unha casa; consegue integrarse nunha nova sociedade á que se van adaptando pouco a pouco, sen deixar de lembrar constantemente a súa Galiza natal. "Esa é a realidade do emigrado, estar constantemente en dous sitios ao mesmo tempo. Todo o tempo estás aquí e alá. Pasáballe ao meu avó e ao meu pai e, até certo punto, tamén me pasa a min. Existe un cordón umbilical que me mantén atado a esta terra. De feito, a min chámanme gallego na arxentina", confesa Gabriel Fernández. "Unha cousa curiosa é que esta é a obra en que menos traballei o personaxe. Eu son unha persoa que nunca vira unha obra teatral en galego ,que non participara -como outras persoas da diáspora- en actividades culturais de centros galegos, en grupos de música o de baile... E non obstante, descubrín que existía algo dentro de min que me comunicaba directamente con este personaxe, sentía que estaba preparado de abondo para interpretalo. Resulta sorprendente como permanece ese substrato cultural a través da familia, da veciñanza... Non deixa de emocionarme incluso a min mesmo". Unha acollida espectacular Gabriel Fernández confesa que está sorprendido pola excelente acollida que está atopando na Galiza. "Para min era un reto. Por un lado porque este é o espectáculo máis comprometido a nivel emocional de toda a miña carreira. E logo porque representaba un desafío: primeiro porque quería comprobar como ía ser facer un texto en galego na Galiza, non quería facer un papelón nin dar a impresión de que había ningunha intención paródica. Por fortuna, como dicimos alá, nese sentido gañamos con el peso de las cartas". 'Sophie non é o meu nome de guerra': teatro contra os discursos de odio Por outra banda, o actor tampouco quería "dar a impresión de ser un advenedizo que vén a explicarlles aos galegos como é a emigración. Mesmo a nivel político, porque eu sempre trato de que haxa unha lectura política en todo o que fago". Máis a acollida foi "espectacular" e o actor mesmo afirma que na función de Vigo, "a dez cuadras de onde embarcou cara á Arxentina meu pai, sentín cousas que non sentira nunca". Aínda queda tempo para ver a obra: o 6 de xuño en Rianxo, o 7 de xuño en Betanzos e o domingo 8, en Nigrán. "Pero xa estamos tecendo os fíos para que se materialice a posibilidade de volver. Moita xente me di que temos que facer máis funcións deste espectáculo na Galiza".