Festival dos Eidos, poesía e comunidade

"Durante moitos anos houbo moita xente que non coñecía O Courel máis que polo libro de Uxío Novoneyra. O lugar non sempre tivo tan fácil acceso como agora e, en ocasións, presentábase case como un lugar mítico, lendario". Branca Novoneyra, filla do autor de Os eidos, o libro ao que se refire, dirixe o Festival dos Eidos, que se celebra esta fin de semana na casa natal do poeta, en Parada (Folgoso do Courel, comarca de Quiroga), unha festa que é celebración da palabra e da poesía pero que tamén é moito máis: unha festa da comunidade na que está instalada a Fundación Uxío Novoneyra e na que opera como único vértice cultural da zona. w O sector cultural selecciona tres proxectos referente pola súa actividade no país A comunidade no centro "A Casa-Museo de Uxío Novoneyra fai un traballo continuado, ao longo de todo o ano temos unha actividade que vertebra a programación cultural na montaña. En Folgoso do Courel viven agora 976 persoas que habitan un ámbito territorial moi amplo e sofre unhas carencias moi lacerantes en canto a infraestruturas culturais: por exemplo, non hai unha biblioteca municipal. É un espazo que precisa de moito apoio e a nosa programación trata de salvar algunhas eivas cunha programación que ademais se expande por todo o territorio da montaña". Aínda no día previo a esta conversa, a fundación estaba traballando en Becerreá cun laboratorio veciñal para traballar sobre procesos de recuperación e autoxestión. Traballos sobre o 120º aniversario do nacemento de Ánxel Fole, proxectos conxuntos coa rede museísitica da Deputación de Lugo, que integra o Pazo de Tor, onde a fundación organiza unhas residencias literarias; rutas que amplían e enriquecen unha visión do territorio excesivamente centrada no Camiño de Santiago, itinerarios xeoliterarios que recuperan a toponimia da zona a partir da obra de Novoneyra, proxectos Erasmus de formación... Poderiamos dicir que o Festival dos Eidos é só a punta do iceberg de toda esa actividade organizada pola fundación ao longo de todo o ano. "Todo ese traballo culmina nesta fin de semana como unha festa, unha celebración que visualiza esa implicación coa comunidade que está na base do noso traballo", explica a directora da fundación. "Aproveitamos o verán, que é unha época na que moita xente emigrada volve para pasar as vacacións aquí, e case podemos dicir que o EidosFest son as festas da nosa aldea, só que unhas festas que se artellan arredor da palabra poética". Antón Reixa: a perplexidade como filosofía A mirada crítica Na conversa tamén saen datos que deixan albiscar a situación do rural: "cando se publicou a primeira edición de Os Eidos, en 1955, a montaña contaba cuns 5.000 habitantes, mentres que hoxe non chegan a mil", desvela Branca Novoneyra. "Uxío xa percibía que se estaba dando unha transformación que ía despoboar e aculturizar o rural. El non fai poesía da paisaxe, fai poesía da terra. A súa obra é unha interpretación dun espazo habitado: a lectura que centra a súa obra exclusivamente na paisaxe é politicamente desactivadora, o que estaba moi lonxe do seu propósito. O noso traballo tamén ten como obxectivo soster esa visión crítica ereivindicar outra resposta á situación do rural: precísanse outras políticas territoriais, forestais, de apoio á poboación... pensadas para un espazo, remoto e de montaña, que ten unhas características moi específicas". A perspectiva reivindicativa que adoptaba o poeta do Courel mantense na programación do Festival dos Eidos: este ano pasarán por el grupos veteranos como Os Resentidos -no único concerto que darán este ano- ou Radio Océano, "referentes para varias xeracións", a carón doutros proxectos máis novos como os de Xackal, Río Lagares ou Rhome, mais todos eles comprometidos con esa mirada crítica. O evento ten unha nómina de poetas que non son os máis habituais noutros festivais. Aí, a carón dunha homenaxe a Carlos Oroza, estarán presentes Eva Veiga, Ana Romaní, Marina Oroza, Antón Reixa e João Barrento. "Autoras e autores que expandiron a palabra poética a outros ámbitos", acrecenta a directora do festival. O festival tamén serve de punto de encontro de amizades e proxectos que colaboran coa fundación ou que manteñen proxectos similares aos que esta sostén. É o caso de A faia de Ponto, de aCentral Folque, no que Alba Cid e Estevo Creus, coa colaboración do saxofonista Xosé Miguélez realizan unha relectura poética do romance medieval Ponthus et la belle Sidonie, que lembra a vitalidade do Reino da Galiza como referente en Europa e que se desenvolverá no souto a carón da casa de Novoneyra. O programa desta edición tamén contempla outras disciplinas: o cinema, co diálogo que estabelecerán sobre a película Zumiriki, o seu director, Óscar Alegría, e o crítico de cine Xosé Manuel Sande; a fotografía, coa exposición Onde só queda alguén pra aguantar dos nomes, con obras de Federico G. Cabezón que documentan o labor dos últimos poboadores que traballaron a terra na serra do Courel; a danza, co espectáculo de poesía danzada Em torno da árvore, estendíase o jardim nascente... E, desde logo, tamén está presente a figura do poeta Uxío Novoneyra, arredor de quen se desprega todo o programa, e que terá como valedora, este ano, á poeta Chus Pato."Uxío viviu a maior parte da súa vida nesta casa, sempre aberta a todo o mundo, e nós seguimos ese hábito de facer comunidade desde a propia casa", resume Branca Novoneyra. "El pertence a unha xeración -a de Manuel María, Celso Emilio Ferreiro- na que os poetas tiñan un compromiso público, tanto no literario como no político. E reunían milleiros de persoas arredor desa actividade. Nese sentido, tiñan unha autoridade moral que hoxe é moito máis complicado de adquirir". Ana Romaní: "O acto de radical rebeldía é abrir os labios" No bicarelo do bico do brelo "Unha das actividades que máis éxito ten todos os anos é a do avistamento de aves da man de Xabier Vázquez Pumariño", comenta Branca Novoneyra. "Facémola polas mañás, a partir dunha ruta que visita varios lugares que aparecen nos poemas de Os Eidos e nos que se fai fincapé en varias especies que teñen certo protagonismo no libro". Este ano, ademais, hai unha ruta en colaboración coa Fundación Legar que afonda no territorio como espazo sonoro, nas interaccións dos sons naturais -o vento, a fauna, os ríos...- cos das actividades humanas que se desenvolven no lugar. Chus Pato: contra a linguaxe