Fermín Muguruza: cultura contra a censura

“Cada ano que pasa é unha vitoria. Daquela, había que celebrar este 40 anos de vitorias". Fermín Muguruza explica así a razón de ser da xira internacional que conmemora as catro décadas pasadas desde a fundación da síua primeira banda, os míticos Kortatu. O tour, que chegará a distintas cidades de Europa, América e Asia, e que tamén revisará temas de Negu Gorriak e dos seus traballos máis recentes en solitario, terá catro paradas na península Ibérica, mais a única actuación na Galiza terá lugar en Santiago de Compostela o 15 de marzo de 2025. As entradas para esta cita, que terá lugar no Fontes do Sar, sairán á venda o 25 de xuño, ás 9 horas, a través do espazo web www.muguruzafm.eus. "Nos últimos anos estiven afastado dos escenarios, especialmente desde o pasamento do meu irmán Iñigo. Centreime moito no traballo audiovisual, pero sempre en contacto coa música", explica o artista en conversa con Nós Diario. Este 40 aniversario chega nun momento especial para Fermín Muguruza. Fronte aos ataques lanzados contra el nos últimos tempos, o músico e realizador de cinema advertiu nas súas redes sociais que respondería con máis cultura, reivindicando a súa traxectoria e legado. "Levo 40 anos aturando todo tipo de censuras e persecucións, por iso creo que hai vitorias que hai que celebrar e que hai que lembrar". Na súa intervención na última edición da Semana da Filosofía de Pontevedra, Muguruza xa fixera un repaso por esas catro décadas de traballo incansábel, remitíndose ao concepto de Maiakovski da creación artística: "A arte debe ser espello da sociedade mais tamén martelo para moldeala". Por iso, promete que as actuacións desta xira serán serán "algo máis que un simple concerto: servirán para utilizar a música como ferramenta de expresión e cambio social”. "Eu veño do punk rock, mais tamén do marxismo, do comunismo libertario, de todas esas correntes filosóficas que tentan explicar este mundo caótico e, por suposto transformalo", asegura ao tempo que reivindica tamén a alegría, a festa como un medio para crear comunidade. "Nunha das miñas primeiras cancións eu contaba, de forma metafórica, que reivindicaba a mensaxe dunha pintada que vira na que se dicía Organicemos o odio, saiamos do ghetto. Pero co paso do tempo, e cun coñecemento máis profundo da realidade, tamén defendo esa gran poesía de Mario Benedetti que demanda defender a alegría coma se fose unha trincheira. Hai que celebrar a vida en todo momento, evitar que nos quiten o sorriso. Hai pouco estiven cos amigos de DAM, que visitaron Euskadi en medio dese xenocidio que está a vivir Palestina, e un deles dicíame: fíxate que no medio de toda esa penuria, da ocupación, do masacre... seguimos enamorándonos. Iso para min foi unha lección de vida insuperábel". Fermín Muguruza: "A cultura é a arma máis poderosa que podemos ter" Contra a censura Nestes corenta anos, os palestinos de DAM son só unha das innumerábeis amizades brigadistas que Muguruza foi cultivando por todo o mundo. Xa desde os seus inicios, as bandas de referencia do músico eran The Clash e The Specials, ambos pioneiros en servir de ponte entre a música occidental e outras tradicións vidas de fóra de Europa, o que o levou a practicar unha especie de internacionalismo musical que o levou a viaxarpor paisaxes sonoras de practicamente todo o mundo, desde Oriente Próximo a Latinoamérica. "Cando comezamos con Kortatu fixémolo xusto despois dun concerto de The Clash en Euskadi e dun concerto que deran The Beat nun festival contra a central nuclear de Lemoniz. Seguiamos muito as bandas xurdidas do movemento 2 tone, dous tons, como The Specials, que reivindicaban a mestizaxe musical e que facían parte da resistencia contra o racismo que estaba asociada á subida electoral da Fronte Nacional no Reino Unido. Unha fronte que, malia que cambiaron o nome, podería gañar agora as eleccións francesas. Naquel momento, conseguimos frear -tamén a través da música- aquel movemento ultradereitista que estaba en auxe en toda Europa. Corenta anos despois, estamos de novo na mesma tesitura". O pasado marzo, Muguruza visitou o instituto Joan Fuster de Bellreguard, na Comunidade Valenciana, para presentar o seu filme Black is Beltza 2, e o artista Toni Espinar aproveitou para inaugurar un mural no centro en homenaxe ao cantante e cineasta. A sorpresa veu cando unha asociación de extrema dereita presentou unha querela por un presunto delito de enaltecemento do terrorismo, con penas de un a tres anos de prisión, contra o equipo directivo do centro. A causa foi arquivada en maio, pero desde o inicio do conflito, Muguruza deixou claro que respondería con "máis cultura". "O xornalista Martín Ferrer, un profesional moi respectado, díxome unha vez que eu podería impartir un master sobre liberdade de expresión. Para unha persoa coma min, que leva padecendo a censura durante tanto tempo, e que viu moita solidariedade mais tamén moito silencio, non sorprende tanto esta ofensiva da ultradereita: son e sempre foron un ariete contra a cultura. Por iso insisto en que hai que celebrar as vitorias, pero tamén manter viva a loita contra esas forzas reaccionarias que onde primeiro atacan é no campo da cultura. E hai medios de comunicación -como La Voz de Galicia, que denominou como himno etarra a canción Sarri, Sarri- que utilizan esas ofensivas contra a cultura para crear un caldo de cultivo que lles permita impoñer a súa axenda. Temos a obriga de denuncialos publicamente". O Muguruza electrónico e escuro desátase en directo Autoxestión A conversa vira cara aos medios de comunicación e cara ao momento en que Muguruza funda a banda Negu Gorriak (a partir dun verso de Bertolt Brecht), que sacou adiante a súa propia casa discográfica e animaba a autoorganizarse para crear medios de comunicación propios. "Era unha época na que existía moita influencia dos Panteras Negras a través da banda Public Enemy, que repetían aquela máxima de non critiques os media, convértete ti en media. Tiña sentido crear a discográfica, os fanzines... De feito, a idea dos brigadistas naceu naquel momento. De feito, unha das grandes loitas en Euskadi foi a de crear medios de comunicación propios, e non esquezamos que moitos deses medios foron fechados polo Estado española. E despois de fechalos, de encarcerar e torturar os xornalistas que traballaban neles, a propia Audiencia Nacional sentencia que ese caso foi unha clara inxerencia na liberdade de prensa e que o feche non debeu producirse nunca. E como se repara agora ese dano?" Muguruza mantén esa idea de autoorganización, fechando as portas ás ofertas feitas por promotoras multinacionais. "Esta xira está organizada desde a autoxestión, demostrando que desde a independencia máis absoluta podemos conseguir encher grandes espazos e, o que é moi importante, cantando na nosa propia lingua". Apunta que vai facer a xira por espazos grandes porque "o circuíto musical vasco -imprescindíbel para a boa saúde da música, especialmente da música en euskera- sacou músculo precisamente cando o turbocapitalismo estaba a potenciar grandes festivais. Iso foi produto da autoxestión, dun traballo realizado nos 80 e 90. E agora está moi forte e moi consolidado". Romper a cadea A lingua foi para os grupos do coñecido como rock radikal vasco "unha oportunidade de liberación" que, contra todo prognóstico, levou a Kortatu a colaborar con Mikel Laboa. "A loita era a mesma. Unha persoa da miña xeración escoitaba a nova canción vasca consciente de que podían deter aos cantantes só por cantar en euskera. A nós xa nos valía aquela forma de expresión, precisabamos outra cousa, pero tiñamos o máximo respecto por eles e era un orgullo invitalo e poder proclamar que dúas xeracións estaban xuntas. Unha das súas canción dicía rompamos a cadea, cantemos todos xuntos. Se non cantamos todos xuntos, non imos dar rompido a cadea". "Non hai revolución sen cancións" Unha figura de superior influencia e carisma Muguruza foi definido como unha das figuras de maior influencia e carisma no panorama musical vasco en diferentes sectores. Comezou a súa carreira musical creando xunto ao seu irmán Iñigo o grupo de música Kortatu. Cando a banda se disolveu, Muguruza formou Negu Gorriak xunto ao seu irmán Iñigo, Kaki Arkarazo, Mikel Txopeitia e Mikel Anestesia. O grupo converteuse nunha das formacións máis importantes da escena dos anos 90. Após a súa disolución, Muguruza iniciou a súa carreira en solitario, tomando como base o reggae e o dub e mesturando ritmos latinos ou elementos do rock, hip hop, funk, soul e drum and bass. Con proxectos como Brigadistak Sound System, Dub Manifest ou Jai-Alai Katumbi Express, entre outros, colaborou con artistas como Manu Chao, Banda Bassotti, Amparanoia, Tijuana No!, Todos Tus Muertos, Albert Pla, Preservation Hall Jazz Band, Reincidentes, Toots, U-Roy, Rita Marley, e decenas doutros artistas -entre eles os galegos Nación Reixa, Diplomáticos do Monte Alto, Xenreira ou Sés. Nestes últimos anos, Muguruza ten traballado no mundo do cinema e do documental, con infinidade de traballos de temática social como a serie Next Music Station (2011), NOLA? Irun meets New Orleans (2015), as películas de animación Black is Beltza (2018) e Black is Beltza II: Ainhoa (2022), ou o recente filme documental BIDASOA 2018-2023 (2023). Colaborou e simpatizou con numerosas organizacións sociais e políticas vascas, como as Xestoras Pro Amnistía ou Herri Batasuna. En 1999 foi candidato independente na lista de Euskal Herritarrok nas eleccións ao Parlamento Europeo.